GESCHIEDENIS SAMENVATTING H6
KENMERKENDE ASPECTEN:
1. Het conflict in de Nederlanden dat resulteerde in de stichting van een Nederlandse staat
2. De bijzondere plaats in staatkundig opzicht en de bloei in economisch en cultureel opzicht
van de Nederlandse republiek
3. Wereldwijde handelscontacten, handelskapitalisme en het begin van een wereld economie
BEGRIPPEN
handelskapitalisme
prinsgezind
raadpensionaris
regent
soevereiniteit
staatsgezind
stadhouder
Statenvergadering
ware vrijheid
, 6.1 DE OPSTAND IN EUROPEES PERSPECTIEF
In de 16e eeuw kwamen er in verschillende landen religieuze spanningen. Ondertussen waren deze
conflicten ook verweven met de centralisatie van het bestuur.
Frankrijk:
Werd verscheurd in de 16e en 17e eeuw door godsdiensttwisten. Het calvinisme had aan het begin
van de 16e eeuw veel aanhang gewonnen in het zouden en westen. De toenmalige vorst had geen
baat bij een nieuw geloof maar ook niet bij een felle onderdrukking. Latere koningen wel. De Franse
adel was verdeeld in een katholiek en hugenoots (calvinistisch) verbond en ze wilde beide de koning
voor zich winnen. Ook wilde ze voorkomen dat de koning te veel macht zou krijgen. Midden 16 e
eeuw leidden dit tot een groot conflict. De rust keerde pas terug in 1598 bij het Edict van Nantes (de
hugenoten kregen enige vrijheid van godsdienst).
Duitse Rijk
De macht was verdeeld over verschillende vorsten en geestelijken. Een aantal bekeerde zich tot een
nieuw geloof en kwamen in conflict met Karel V (katholieke keizer). Hierdoor ontstonden er
godsdienstoorlogen. Maar ook andere factoren speelden en rol. Karel V wilde de Duitse politiek naar
zich toe trekken en vorsten die graag hun zelfstandigheid en regionale macht wilde houden gingen
tegen hem strijden.
Bij de godsdienstvrede van Augsburg in 1555 erkende de keizer dat elke vorst zijn eigen religie
mocht kiezen en hun onderdanen die religie moesten volgen. Ook aanvaarde hij beperking van
politieke macht. Dit leidde tot een periode van relatieve rust.
Vanaf 1618 ontstond er in het Duitse Rijk de dertigjarige oorlog. Opnieuw was het een
godsdienstoorlog en een intern-Duitse strijd over de inzet van de keizerlijke macht. Protestantse en
katholieke vorsten verzette zich hiertegen. Ondertussen vochten buitenlandse landen ook conflicten
uit op Duits grondgebied, waardoor het land volledig uitgeput raakte. In 1648 waren alle partijen
oorlogsmoe en sloten ze de Vrede van Westfalen. De keizer was het niet gelukt om een centraal
bestuur te vormen en elke vorst mocht nog steeds zelf bepalen welk geloof zijn onderdanen zouden
belijden.
Het Ottomaanse rijk is gesticht door de Turkse legerleider Osman I, begin 14 e eeuw. Soldaten die
succes hadden in de strijd, werden beloont met land, waardoor steeds nieuwe landveroveringen
noodzakelijk werden en het Ottomaanse rijk zeer groot werd.
Het succes van de Ottomaanse veroveringspolitiek dwong Europese staten tot samenwerking.
Katholieke heersers voelden zich van 2 kanten bedreigd: de reformatie en de islam.
In 1529 voorkwam een samenwerking tussen Duitse, Oostenrijkse en Italiaanse staten
ervoor dat Wenen in Turkse handen viel.
in de tweede helft an de 16e eeuw vormden Spanjaarden en Italianen een Heilige Liga tegen
de Ottomanen, onder leiding van de Paus. Ze slaagden er uiteindelijk niet in de Turken
definitief te verslaan, mede doordat Spanje op meerdere fronten tegelijk moest strijden
(tegen Frankrijk, Engeland, Nederlandse opstandelingen en de Turken)
ook moest er een grote samenwerking gevormd werden toen de turken in 1683 opnieuw
Wenen belegerden. Het leek een keerpunt, omdat na 1683 het de Ottomanen niet meer
lukte in Europees grondgebied te veroveren.
KENMERKENDE ASPECTEN:
1. Het conflict in de Nederlanden dat resulteerde in de stichting van een Nederlandse staat
2. De bijzondere plaats in staatkundig opzicht en de bloei in economisch en cultureel opzicht
van de Nederlandse republiek
3. Wereldwijde handelscontacten, handelskapitalisme en het begin van een wereld economie
BEGRIPPEN
handelskapitalisme
prinsgezind
raadpensionaris
regent
soevereiniteit
staatsgezind
stadhouder
Statenvergadering
ware vrijheid
, 6.1 DE OPSTAND IN EUROPEES PERSPECTIEF
In de 16e eeuw kwamen er in verschillende landen religieuze spanningen. Ondertussen waren deze
conflicten ook verweven met de centralisatie van het bestuur.
Frankrijk:
Werd verscheurd in de 16e en 17e eeuw door godsdiensttwisten. Het calvinisme had aan het begin
van de 16e eeuw veel aanhang gewonnen in het zouden en westen. De toenmalige vorst had geen
baat bij een nieuw geloof maar ook niet bij een felle onderdrukking. Latere koningen wel. De Franse
adel was verdeeld in een katholiek en hugenoots (calvinistisch) verbond en ze wilde beide de koning
voor zich winnen. Ook wilde ze voorkomen dat de koning te veel macht zou krijgen. Midden 16 e
eeuw leidden dit tot een groot conflict. De rust keerde pas terug in 1598 bij het Edict van Nantes (de
hugenoten kregen enige vrijheid van godsdienst).
Duitse Rijk
De macht was verdeeld over verschillende vorsten en geestelijken. Een aantal bekeerde zich tot een
nieuw geloof en kwamen in conflict met Karel V (katholieke keizer). Hierdoor ontstonden er
godsdienstoorlogen. Maar ook andere factoren speelden en rol. Karel V wilde de Duitse politiek naar
zich toe trekken en vorsten die graag hun zelfstandigheid en regionale macht wilde houden gingen
tegen hem strijden.
Bij de godsdienstvrede van Augsburg in 1555 erkende de keizer dat elke vorst zijn eigen religie
mocht kiezen en hun onderdanen die religie moesten volgen. Ook aanvaarde hij beperking van
politieke macht. Dit leidde tot een periode van relatieve rust.
Vanaf 1618 ontstond er in het Duitse Rijk de dertigjarige oorlog. Opnieuw was het een
godsdienstoorlog en een intern-Duitse strijd over de inzet van de keizerlijke macht. Protestantse en
katholieke vorsten verzette zich hiertegen. Ondertussen vochten buitenlandse landen ook conflicten
uit op Duits grondgebied, waardoor het land volledig uitgeput raakte. In 1648 waren alle partijen
oorlogsmoe en sloten ze de Vrede van Westfalen. De keizer was het niet gelukt om een centraal
bestuur te vormen en elke vorst mocht nog steeds zelf bepalen welk geloof zijn onderdanen zouden
belijden.
Het Ottomaanse rijk is gesticht door de Turkse legerleider Osman I, begin 14 e eeuw. Soldaten die
succes hadden in de strijd, werden beloont met land, waardoor steeds nieuwe landveroveringen
noodzakelijk werden en het Ottomaanse rijk zeer groot werd.
Het succes van de Ottomaanse veroveringspolitiek dwong Europese staten tot samenwerking.
Katholieke heersers voelden zich van 2 kanten bedreigd: de reformatie en de islam.
In 1529 voorkwam een samenwerking tussen Duitse, Oostenrijkse en Italiaanse staten
ervoor dat Wenen in Turkse handen viel.
in de tweede helft an de 16e eeuw vormden Spanjaarden en Italianen een Heilige Liga tegen
de Ottomanen, onder leiding van de Paus. Ze slaagden er uiteindelijk niet in de Turken
definitief te verslaan, mede doordat Spanje op meerdere fronten tegelijk moest strijden
(tegen Frankrijk, Engeland, Nederlandse opstandelingen en de Turken)
ook moest er een grote samenwerking gevormd werden toen de turken in 1683 opnieuw
Wenen belegerden. Het leek een keerpunt, omdat na 1683 het de Ottomanen niet meer
lukte in Europees grondgebied te veroveren.
