Boekverslag 6: De Aanslag – Harry Mulisch
Samenvatting
Eerste episode: 1945
Het is januari 1945. In Haarlem zit het gezin Steenwijk (moeder, vader, Anton en Peter) in de eetkamer
van hun villa. De jongens maken ruzie, het is koud en er wordt besloten tot een spelletje mens-erger-je-
niet voor het slapengaan. De rust wordt echter ruw verstoord door harde knallen op straat en vol
ontzetting ziet het gezin hoe de NSB’er Fake Ploeg wordt doodgeschoten en door de buren Korteweg
voor huize Steenwijk wordt gelegd.
Peter wil naar buiten om het lichaam weg te halen, maar wordt tegengehouden door de ouders. Het duurt
niet lang voor de Duitsers aankomen en Anton en zijn ouders meenemen. Peter is erin geslaagd te
vluchten. Anton wordt in een auto opgesloten, ziet zijn ouders verdwijnen.
Hij wordt naar het politiebureau gebracht en moet in een cel slapen, waar hij een aardige vrouw ontmoet
die hem gerust stelt. Een uur later wordt Anton uit zijn cel gehaald en per motorfiets naar de plaatselijke
bevelhebber gebracht. Deze weet niet waar zijn ouders zijn, maar als Anton vertelt over zijn oom en tante
in Amsterdam, wordt besloten dat hij daarheen gaat. De vrachtwagen die hem wegbrengt, wordt
onderweg getroffen door een luchtaanval, maar Anton komt toch veilig in Amsterdam aan.
Tweede episode: 1952
Na de bevrijding, horen Anton en zijn oom en tante dat zijn ouders en broer Peter op de avond van de
aanslag gedood zijn. Anton blijft bij zijn oom en tante wonen en gaat medicijnen studeren. Op
twintigjarige leeftijd, in 1952, keert hij terug naar Haarlem – op uitnodiging van een studiegenoot.
Het feest wordt gehouden in de buurt van zijn oude straat, en als er foute grappen worden gemaakt over
de Korea-oorlog in vergelijking met WO II, verlaat Anton het feest. Hij komt weer in zijn oude straat en
wordt gezien en binnengevraagd door zijn oude buurvrouw Beurner, wier man dement is geworden.
Ze vertelt Anton dat zijn ouders werden vermoord omdat ze de Duitsers aanvielen, dat de buren Korteweg
zijn verhuisd en dat er op de plek waar eerst Antons huis stond, een monument is opgericht voor
oorlogsslachtoffers. Als Anton erheen gaat, ziet hij dat de namen van zijn ouders er wel op staan, maar
die van Peter niet. Thuis vraagt hij zijn oom en tante waarom ze hem nooit verteld hebben over het
monument. Ze zeggen dat ze dat wel hebben gedaan maar dat hij er niet heen wilde.
Derde episode: 1956
Tijdens zijn studie gaat Anton op kamers wonen, een eindje bij zijn oom en tante vandaan. Hij
specialiseert zich in de anesthesie. Ondertussen neemt het communisme wereldwijd toe en ook in
Nederland breken relletjes uit. Anton houdt zich er verre van, maar op een avond is hij getuige van een
geweldpleging door politie en tot zijn grote verbazing bevindt Fake Ploeg junior zich in de menigte – de
zoon van de vermoorde NSB’er, zoveel jaren geleden.
Anton vraagt hem binnen en ze praten over hun veranderde levens. Fake, die destijds bij Anton in de klas
zat op het lyceum en gepest werd met zijn vader, werkt nu in een huishoudzaak en is ervan overtuigd dat
de communisten de oorlog veroorzaakten. Na de dood van zijn vader raakten zijn moeder en hij aan de
bedelstaf. Hij weigert te geloven dat zijn vader een slecht mens was. Uit frustratie, woede en verdriet
gooit Fake een steen door de kamer en vertrekt, maar komt even later terug en bedankt Anton omdat hij
het op school altijd voor Fake opnam.
Vierde episode: 1966
Jaren gaan voorbij. Anton wordt arts-assistent en trouwt met Saskia de Graaff, met wie hij een dochtertje
krijgt, Sandra – zijn oom is dan al overleden. Saskia’s vader, meneer De Graaff, heeft in de oorlog
gediend als verzetsstrijder. Als een goede vriend van hem overlijdt, breekt er in een café na de begrafenis
een discussie los over de ware redders van de oorlog: de Amerikanen of de Russen.
Samenvatting
Eerste episode: 1945
Het is januari 1945. In Haarlem zit het gezin Steenwijk (moeder, vader, Anton en Peter) in de eetkamer
van hun villa. De jongens maken ruzie, het is koud en er wordt besloten tot een spelletje mens-erger-je-
niet voor het slapengaan. De rust wordt echter ruw verstoord door harde knallen op straat en vol
ontzetting ziet het gezin hoe de NSB’er Fake Ploeg wordt doodgeschoten en door de buren Korteweg
voor huize Steenwijk wordt gelegd.
Peter wil naar buiten om het lichaam weg te halen, maar wordt tegengehouden door de ouders. Het duurt
niet lang voor de Duitsers aankomen en Anton en zijn ouders meenemen. Peter is erin geslaagd te
vluchten. Anton wordt in een auto opgesloten, ziet zijn ouders verdwijnen.
Hij wordt naar het politiebureau gebracht en moet in een cel slapen, waar hij een aardige vrouw ontmoet
die hem gerust stelt. Een uur later wordt Anton uit zijn cel gehaald en per motorfiets naar de plaatselijke
bevelhebber gebracht. Deze weet niet waar zijn ouders zijn, maar als Anton vertelt over zijn oom en tante
in Amsterdam, wordt besloten dat hij daarheen gaat. De vrachtwagen die hem wegbrengt, wordt
onderweg getroffen door een luchtaanval, maar Anton komt toch veilig in Amsterdam aan.
Tweede episode: 1952
Na de bevrijding, horen Anton en zijn oom en tante dat zijn ouders en broer Peter op de avond van de
aanslag gedood zijn. Anton blijft bij zijn oom en tante wonen en gaat medicijnen studeren. Op
twintigjarige leeftijd, in 1952, keert hij terug naar Haarlem – op uitnodiging van een studiegenoot.
Het feest wordt gehouden in de buurt van zijn oude straat, en als er foute grappen worden gemaakt over
de Korea-oorlog in vergelijking met WO II, verlaat Anton het feest. Hij komt weer in zijn oude straat en
wordt gezien en binnengevraagd door zijn oude buurvrouw Beurner, wier man dement is geworden.
Ze vertelt Anton dat zijn ouders werden vermoord omdat ze de Duitsers aanvielen, dat de buren Korteweg
zijn verhuisd en dat er op de plek waar eerst Antons huis stond, een monument is opgericht voor
oorlogsslachtoffers. Als Anton erheen gaat, ziet hij dat de namen van zijn ouders er wel op staan, maar
die van Peter niet. Thuis vraagt hij zijn oom en tante waarom ze hem nooit verteld hebben over het
monument. Ze zeggen dat ze dat wel hebben gedaan maar dat hij er niet heen wilde.
Derde episode: 1956
Tijdens zijn studie gaat Anton op kamers wonen, een eindje bij zijn oom en tante vandaan. Hij
specialiseert zich in de anesthesie. Ondertussen neemt het communisme wereldwijd toe en ook in
Nederland breken relletjes uit. Anton houdt zich er verre van, maar op een avond is hij getuige van een
geweldpleging door politie en tot zijn grote verbazing bevindt Fake Ploeg junior zich in de menigte – de
zoon van de vermoorde NSB’er, zoveel jaren geleden.
Anton vraagt hem binnen en ze praten over hun veranderde levens. Fake, die destijds bij Anton in de klas
zat op het lyceum en gepest werd met zijn vader, werkt nu in een huishoudzaak en is ervan overtuigd dat
de communisten de oorlog veroorzaakten. Na de dood van zijn vader raakten zijn moeder en hij aan de
bedelstaf. Hij weigert te geloven dat zijn vader een slecht mens was. Uit frustratie, woede en verdriet
gooit Fake een steen door de kamer en vertrekt, maar komt even later terug en bedankt Anton omdat hij
het op school altijd voor Fake opnam.
Vierde episode: 1966
Jaren gaan voorbij. Anton wordt arts-assistent en trouwt met Saskia de Graaff, met wie hij een dochtertje
krijgt, Sandra – zijn oom is dan al overleden. Saskia’s vader, meneer De Graaff, heeft in de oorlog
gediend als verzetsstrijder. Als een goede vriend van hem overlijdt, breekt er in een café na de begrafenis
een discussie los over de ware redders van de oorlog: de Amerikanen of de Russen.
