Thema 7: Nutriëntenvoorziening
Zelfstudie: Adequate nutriëntenvoorziening
Vitamines
De naam 'vitamines' komt van 'vitale amines' maar vitamines hebben niet een amine structuur, dit was een fout
van de ontdekker. Tegenwoordig worden vitamines gedefinieerd als organische stoffen die nodig zijn voor
normale groei en onderhoud van het leven. Het zijn geen bouwblokken, maar ze spelen een grote rol bij
biochemische processen, zo werken veel vitaminen als cofactoren voor enzymen. Van vitaminen heb je maar
kleine hoeveelheden nodig, maar een deficiëntie in het dieet zorgt wel voor een verstoord metabolisme en
hierdoor evt. ziekte.
Sommige stoffen werken pas als vitamine wanneer ze een chemische verandering hebben ondergaan: dit zijn
stoffen die β-caroteen en bepaalde sterolen bevatten en worden provitaminen genoemd.
Veel vitaminen worden vernietigd door oxidatie. Je kan vitaminen opdelen in 2 hoofdgroepen: vet-oplosbaar en
wateroplosbaar. Vitaminen worden vaak 'kunstmatig' geproduceerd en geïsoleerd door bacteriën te laten
fermenteren, wat efficiënter is dan vitaminen isoleren uit planten.
Mineralen
Mineralen zijn eigenlijk vooral elementen uit het periodiek systeem, zoals calcium en magnesium. Zo'n 40
mineralen in een organisme hebben een rol bij het metabolisme en 30 niet. De essentiele mineralen worden
onderverdeeld in 'major elements' en 'trace elements'. Mineralen worden op verschillende plekken in het
lichaam in verschillende vormen bewaard. De centrale reserve is het bloedplasma. Van hieruit kunnen
mineralen worden uitgewisseld met de rest van het lichaam en de buitenwereld (via het MDK).
Vrijwel alle essentiele mineralen hebben een katalytische functie in de cel. Elementen als natrium, kalium en
chloride zijn vooral voor de fysiologie belangrijk (behouden van zuur-base balans, membraanpermeabiliteit en
osmose). Sommige elementen hebben een structurele rol (calcium en fosfor als bouwstenen voor het skelet),
en andere elementen zijn regulatoir belangrijk (zink heeft invloed op transcriptie). Een element heeft vaak
verschillende soorten rollen in het lichaam. Een aantal mineralen hebben unieke functies:
Ijzer is een deel van heem, wat belangrijk is voor cytochromen -> celademhaling
Cobalt is een deel van vitamine B12
Jodium is een deel van het hormoon thyroxine.
Veel mineralen zijn toxisch wanneer ze in te hoge dosis worden toegediend. Koper hoopt zichzelf bijvoorbeeld
op en is dan in 1 keer giftig.
Weende analyse
Voer of grondstof bestaat uit 6 fracties:
1. Ruw water
2. Ruw eiwit = RE
3. Ruw vet = RVET
4. Ruwe celstof = RC
5. Ruw as (anorganische stof) = RAS
6. Overige koolhydraten = OK = restfractie.
Je begint met het voer in een oven doen (drogen) waardoor het water verdampt, wat je bent verloren aan
water is het ruw water (fractie 1). Hierin zitten alle stoffen die bij 105 graden Celsius verdampen. Wat je
overhoudt nadat het water weg is, noem je droge stof (DS). Daarna wil je de anorganische stoffen verwijderen;
na 6 uur lang op 550 graden Celsius 'verbranden' hou je alleen de ruwe anorganische stof over (RAS). De
organische stof (OS) is wat er nu is weggegaan.
Organische stof bestaat uit:
Eiwit: RE wordt bepaald door te bepalen hoeveel stikstof in het voer zit (bepaling volgens Kjeldahl),
vermenigvuldigd ×6,25 omdat een eiwit gemiddeld 16% stikstof bevat.
Vet: RVET = materiaal oplosbaar in organische oplosmiddelen.
Koolhydraat: wat je overhoudt na koken in zwak zuur en loog (hierdoor verwijder je de RC (ruwe celstof)
wat niet oplosbaar is tijdens dit koken). Wat je overhoudt is dus de OK, overige koolhydraten.
Je bepaalt alles behalve de OK, dit is een berekening.
Zelfstudie: Adequate nutriëntenvoorziening
Vitamines
De naam 'vitamines' komt van 'vitale amines' maar vitamines hebben niet een amine structuur, dit was een fout
van de ontdekker. Tegenwoordig worden vitamines gedefinieerd als organische stoffen die nodig zijn voor
normale groei en onderhoud van het leven. Het zijn geen bouwblokken, maar ze spelen een grote rol bij
biochemische processen, zo werken veel vitaminen als cofactoren voor enzymen. Van vitaminen heb je maar
kleine hoeveelheden nodig, maar een deficiëntie in het dieet zorgt wel voor een verstoord metabolisme en
hierdoor evt. ziekte.
Sommige stoffen werken pas als vitamine wanneer ze een chemische verandering hebben ondergaan: dit zijn
stoffen die β-caroteen en bepaalde sterolen bevatten en worden provitaminen genoemd.
Veel vitaminen worden vernietigd door oxidatie. Je kan vitaminen opdelen in 2 hoofdgroepen: vet-oplosbaar en
wateroplosbaar. Vitaminen worden vaak 'kunstmatig' geproduceerd en geïsoleerd door bacteriën te laten
fermenteren, wat efficiënter is dan vitaminen isoleren uit planten.
Mineralen
Mineralen zijn eigenlijk vooral elementen uit het periodiek systeem, zoals calcium en magnesium. Zo'n 40
mineralen in een organisme hebben een rol bij het metabolisme en 30 niet. De essentiele mineralen worden
onderverdeeld in 'major elements' en 'trace elements'. Mineralen worden op verschillende plekken in het
lichaam in verschillende vormen bewaard. De centrale reserve is het bloedplasma. Van hieruit kunnen
mineralen worden uitgewisseld met de rest van het lichaam en de buitenwereld (via het MDK).
Vrijwel alle essentiele mineralen hebben een katalytische functie in de cel. Elementen als natrium, kalium en
chloride zijn vooral voor de fysiologie belangrijk (behouden van zuur-base balans, membraanpermeabiliteit en
osmose). Sommige elementen hebben een structurele rol (calcium en fosfor als bouwstenen voor het skelet),
en andere elementen zijn regulatoir belangrijk (zink heeft invloed op transcriptie). Een element heeft vaak
verschillende soorten rollen in het lichaam. Een aantal mineralen hebben unieke functies:
Ijzer is een deel van heem, wat belangrijk is voor cytochromen -> celademhaling
Cobalt is een deel van vitamine B12
Jodium is een deel van het hormoon thyroxine.
Veel mineralen zijn toxisch wanneer ze in te hoge dosis worden toegediend. Koper hoopt zichzelf bijvoorbeeld
op en is dan in 1 keer giftig.
Weende analyse
Voer of grondstof bestaat uit 6 fracties:
1. Ruw water
2. Ruw eiwit = RE
3. Ruw vet = RVET
4. Ruwe celstof = RC
5. Ruw as (anorganische stof) = RAS
6. Overige koolhydraten = OK = restfractie.
Je begint met het voer in een oven doen (drogen) waardoor het water verdampt, wat je bent verloren aan
water is het ruw water (fractie 1). Hierin zitten alle stoffen die bij 105 graden Celsius verdampen. Wat je
overhoudt nadat het water weg is, noem je droge stof (DS). Daarna wil je de anorganische stoffen verwijderen;
na 6 uur lang op 550 graden Celsius 'verbranden' hou je alleen de ruwe anorganische stof over (RAS). De
organische stof (OS) is wat er nu is weggegaan.
Organische stof bestaat uit:
Eiwit: RE wordt bepaald door te bepalen hoeveel stikstof in het voer zit (bepaling volgens Kjeldahl),
vermenigvuldigd ×6,25 omdat een eiwit gemiddeld 16% stikstof bevat.
Vet: RVET = materiaal oplosbaar in organische oplosmiddelen.
Koolhydraat: wat je overhoudt na koken in zwak zuur en loog (hierdoor verwijder je de RC (ruwe celstof)
wat niet oplosbaar is tijdens dit koken). Wat je overhoudt is dus de OK, overige koolhydraten.
Je bepaalt alles behalve de OK, dit is een berekening.
