Samenvatting Algemene economie en bedrijfsomgeving H16 Macro-economie en onderneming

Algemene economie en bedrijfsomgeving
Hoofdstuk 16 Macro-economie en onderneming
Ondernemingen zijn gevoelig voor macro-economische variabelen zoals de conjunctuur,
lonen, rente, olieprijzen en wisselkoersen. Voor elk van deze variabelen bestaat een model
waarmee ondernemingen de invloed op de winst kunnen bepalen. Daarbij is het ook
belangrijk om de mogelijkheden van doorberekenen te kennen.
Ondernemingen beschikken over een checklist om te bepalen hoe gevoelig zij zijn voor
macro-economische variabelen.

§1 Gevoeligheid voor macro-economische variabelen
De variabelen uit de figuur hieronder komen het meest voor in jaarverslagen van
ondernemingen waarin zij de omgevingsrisico’s behandelen. Deze 5 macro-economische
factoren beïnvloeden de belangrijkste posten van de resultatenrekening van bedrijven. Het is
op voorhand moeilijk te zeggen of zij de opbrengsten, kosten of beide beïnvloeden. De
conjunctuur en wisselkoers hebben vooral invloed op de afzet en prijzen en zijn dus van
belang voor de omzet. De loon- en grondstofprijzen en rente beïnvloeden achtereenvolgens
met name de arbeidskosten, kapitaalkosten en inkoopkosten van ondernemingen.
Soms is de invloed van de variabelen direct en duidelijk. Een stijging van de rente zal
kostenverhogend werken voor elke onderneming die leningen heeft opgenomen op de
vermogensmarkten. Hetzelfde geldt voor een loonstijging. Voor vrijwel alle ondernemingen
betekent dat een kostenstijging. De invloed van macro-economische variabelen kan ook
heel indirect zijn. Een koersstijging van de € zal de afzet van ondernemingen die goederen
verkopen naar de VS direct negatief beïnvloeden. Indirect zal dat gevolgen hebben voor de
toeleverende bedrijven. Een koersstijging van de € heeft een daling van grondstofkosten
voor het importerende bedrijfsleven tot gevolg die nogal direct is. Maar er zijn ook
ondernemingen in Europa die dezelfde soort producten maken als die uit de VS komen.
Voor vrijwel alle ondernemingen, maar in geheel verschillende mate, zijn de diverse macro-
economische variabelen van belang.




Macro-economische variabelen kunnen verder zowel de kosten als opbrengsten raken. Het
hangt af van de bedrijfstak, inkoop- en afzetmarkten van de onderneming of een bepaalde
variabele de opbrengsten of kosten beïnvloedt. Als de loonkosten stijgen, zullen de kosten
van veel ondernemingen stijgen. Als de loonkosten in het buitenland niet stijgen, zullen ze
een concurrentienadeel hebben. Voor ondernemingen die duurzame consumptiegoederen in
het binnenland verkopen geldt dat de kosten wel toenemen, maar dat ook de afzet een
positieve impuls ondergaat.
Uit de figuur blijkt dat de macro-economische variabelen invloed uitoefenen op de
afzetprijzen, verkochte hoeveelheden en kosten. De invloed op de winst is afhankelijk van
de mogelijkheden om gestegen kosten door te berekenen in de prijzen. Een loonstijging kan
een negatief effect hebben op de winst, maar dat hoeft niet als de hele bedrijfstak in staat is
de prijzen te verhogen.

, De mogelijkheid van doorberekenen is afhankelijk van factoren die in de tabel hieronder zijn
samengevat.




In de eerste plaats is de marktvorm van belang. Een monopolist zal een stijging van de
kosten goed kunnen doorberekenen in de prijzen.
Daarnaast speelt de internationaliseringsgraad een belangrijke rol. Bedrijfstakken met een
hoge import- en exportquote worden beperkt in hun mogelijkheden voor doorberekening. Zij
moeten namelijk rekening houden met de buitenlandse ondernemingen die misschien deze
kostenstijgingen niet hebben en hun prijzen laag kunnen houden.
Een derde factor is het bestaan van overcapaciteit. Overcapaciteit belemmert de
mogelijkheid voor doorberekening. Ondernemingen zullen hun prijzen eerder willen verlagen
om de bezettingsgraad op te voeren dan hun prijzen willen verhogen als gevolg van
kostenstijgingen.
Ten slotte speelt de prijselasticiteit van de vraag een belangrijke rol. Een lage
prijselasticiteit houdt in dat klanten nauwelijks zullen reageren op prijsveranderingen.

§2 Conjunctuur
De conjunctuur is belangrijk voor vrijwel alle ondernemingen. In een recessie neemt het
aantal berichten toe over ondernemingen die in moeilijkheden komen. In een opleving
stijgen de afzet en winst. Niet alle ondernemingen zijn even gevoelig voor de conjunctuur.

16.2.1 Conjunctuurgevoeligheid en beleid
Er zijn 4 criteria om de conjunctuurgevoeligheid van een bedrijfstak en onderneming vast te
stellen:
1. Aard van de eindmarkt
2. Fase in de bedrijfskolom
3. Kapitaalintensiteit
4. Investeringsbeleid

1. Aard van de eindmarkt
In de eerste plaats wordt de conjunctuurgevoeligheid bepaald door de aard van de
eindmarkt waaraan een onderneming haar producten levert. De volgende aspecten van de
eindmarkt verdienen aandacht:
- De soort product of dienst die geleverd wordt. Hierbij speelt met name het
onderscheid tussen duurzame en niet-duurzame goederen een belangrijke rol. De
aanschaf van duurzame goederen is uitstelbaar. Consumenten zullen minder van
deze goederen aanschaffen als hun inkomen daalt in een neergang.
- De hoogte van de inkomenselasticiteit. Producten met een hoge inkomenselasticiteit
(luxegoederen) zijn conjunctuurgevoeliger dan producten met een lage
inkomenselasticiteit (noodzakelijke goederen).


- De fase in de productlevenscyclus. Dit is met name van belang voor duurzame
consumptiegoederen. In de verzadigingsfase is de afzet van duurzame