Samenvatting ‘Het leven van teksten’
Hoofdstuk 1: Het Vak
In dit hoofdstuk worden de verschillende takken binnen de cultuurwetenschap en tot slot de
literatuurwetenschap en haar subspecialismen toegelicht.
Wetenschap is nooit af. Het gaat bij wetenschap om het verkrijgen van verdere kennis. Een
wetenschapper is iemand die voortdurend vraagtekens plaatst bij opvattingen die hem of haar
niet meer overtuigen. Deze visie op wetenschap als een activiteit van zoeken naar kennis gaat
uit van een bepaald wetenschapsfilosofisch standpunt. Wetenschapsfilosofie is de tak van de
wetenschapsbeoefening die zich bezighoudt met de grondslagen van de
wetenschapsbeoefening en vervolgens de normatieve uitspraken doet over hoe het er in de
wetenschap aan toe dient te gaan. Wetenschapsfilosofische reflectie leidt dus niet alleen tot
uitspraken over de bestaande praktijk, maar ook tot het creëren van nieuwe mentale kaders
voor toekomstig onderzoek. Het zoeken naar kennis maakt dat wij ons wetenschapsfilosofisch
vertrekpunt constructivistisch noemen. Het constructivisme ligt aan de basis van de
hedendaagse wetenschapsfilosofie. Volgens het constructivisme is kennis niet opgesloten in
de wereld zoals een diamant verborgen is in een mijn. Daardoor gaan mensen bepaalde
aspecten van de wereld bestuderen op een systematische wijze en vervolgens uit hun
onderzoek conclusies trekken. Als erkent is dat het product is van menselijke inspanning, kan
je niet meer spreken over ‘dé waarheid’ in het enkelvoud. Volgens constructivisten zijn er
verschillende waarheden, die ieder afhankelijk zijn van je onderwerp en van de
wetenschappelijke context waarbinnen je werkt. Dit houdt niet in dat alle visies gelijkwaardig
zijn. Wetenschappelijke kennis is weliswaar geconstrueerd, maar pretendeert juist meer dan
een mening of aanname te zijn. Een stelling moet aan bepaalde normen voldoende om als
wetenschappelijke kennis te gelden. Vragen creëren studieobjecten: niet de objecten zelf,
maar de objecten als onderwerp van studie. Een object heeft verschillende onderwerpen: een
tafel kan gezien worden als gewichtdrager, of als een bepaald ontwerp. Elk
onderzoeksdomein heeft zijn eigen procedure, maar in het algemeen wordt aangenomen dat
wetenschappelijk onderzoek drie vaste elementen bevat:
1. Een empirisch domein (op ervaring berust). Wetenschappers zoeken verklaringen
voor waarneembare zaken zoals objecten, gebeurtenissen, handelingen en teksten. (De
filosofie doet dit anders, hoewel ze uitgaan van teksten, bestaan ze vooral uit abstract
denkwerk).
2. Een theorie is een abstract model waarmee patronen in het empirische domein worden
beschreven. Men zoekt naar een kritische confrontatie tussen theorie en empirie.
3. Een methode : een specialistische werkwijze om systematisch naar antwoorden te
zoeken.
Wetenschappers werken binnen disciplines, dat zijn onderzoekstradities met een eigen canon
van inzichten. Wetenschappers binnen een discipline werken meestal volgens hetzelfde
paradigma, een consensus met betrekking tot de vragen die relevant zijn, de theorieën die
nog van kracht zijn, de methodes die geschikt zijn en de bewijsvoering die bij de discipline
hoort. Een discipline is dus een trefpunt waar wetenschappers elkaar kunnen vinden en van
elkaars werk kunnen profiteren, maar ook waar werk door collega’s wordt bekritiseerd.
Opleidingen, verenigingen en vaktijdschriften vormen kaders waarbinnen deze uitwisselingen
plaatsvinden en die gezag verlenen aan de vakbeoefenaars. Interdisciplinariteit is een
belangrijke motor achter ontwikkelingen van disciplines. Het is een kruisbestuiving tussen
disciplines onderling: door concepten te ontwikkelen die tussen bestaan disciplines invallen,
Hoofdstuk 1: Het Vak
In dit hoofdstuk worden de verschillende takken binnen de cultuurwetenschap en tot slot de
literatuurwetenschap en haar subspecialismen toegelicht.
Wetenschap is nooit af. Het gaat bij wetenschap om het verkrijgen van verdere kennis. Een
wetenschapper is iemand die voortdurend vraagtekens plaatst bij opvattingen die hem of haar
niet meer overtuigen. Deze visie op wetenschap als een activiteit van zoeken naar kennis gaat
uit van een bepaald wetenschapsfilosofisch standpunt. Wetenschapsfilosofie is de tak van de
wetenschapsbeoefening die zich bezighoudt met de grondslagen van de
wetenschapsbeoefening en vervolgens de normatieve uitspraken doet over hoe het er in de
wetenschap aan toe dient te gaan. Wetenschapsfilosofische reflectie leidt dus niet alleen tot
uitspraken over de bestaande praktijk, maar ook tot het creëren van nieuwe mentale kaders
voor toekomstig onderzoek. Het zoeken naar kennis maakt dat wij ons wetenschapsfilosofisch
vertrekpunt constructivistisch noemen. Het constructivisme ligt aan de basis van de
hedendaagse wetenschapsfilosofie. Volgens het constructivisme is kennis niet opgesloten in
de wereld zoals een diamant verborgen is in een mijn. Daardoor gaan mensen bepaalde
aspecten van de wereld bestuderen op een systematische wijze en vervolgens uit hun
onderzoek conclusies trekken. Als erkent is dat het product is van menselijke inspanning, kan
je niet meer spreken over ‘dé waarheid’ in het enkelvoud. Volgens constructivisten zijn er
verschillende waarheden, die ieder afhankelijk zijn van je onderwerp en van de
wetenschappelijke context waarbinnen je werkt. Dit houdt niet in dat alle visies gelijkwaardig
zijn. Wetenschappelijke kennis is weliswaar geconstrueerd, maar pretendeert juist meer dan
een mening of aanname te zijn. Een stelling moet aan bepaalde normen voldoende om als
wetenschappelijke kennis te gelden. Vragen creëren studieobjecten: niet de objecten zelf,
maar de objecten als onderwerp van studie. Een object heeft verschillende onderwerpen: een
tafel kan gezien worden als gewichtdrager, of als een bepaald ontwerp. Elk
onderzoeksdomein heeft zijn eigen procedure, maar in het algemeen wordt aangenomen dat
wetenschappelijk onderzoek drie vaste elementen bevat:
1. Een empirisch domein (op ervaring berust). Wetenschappers zoeken verklaringen
voor waarneembare zaken zoals objecten, gebeurtenissen, handelingen en teksten. (De
filosofie doet dit anders, hoewel ze uitgaan van teksten, bestaan ze vooral uit abstract
denkwerk).
2. Een theorie is een abstract model waarmee patronen in het empirische domein worden
beschreven. Men zoekt naar een kritische confrontatie tussen theorie en empirie.
3. Een methode : een specialistische werkwijze om systematisch naar antwoorden te
zoeken.
Wetenschappers werken binnen disciplines, dat zijn onderzoekstradities met een eigen canon
van inzichten. Wetenschappers binnen een discipline werken meestal volgens hetzelfde
paradigma, een consensus met betrekking tot de vragen die relevant zijn, de theorieën die
nog van kracht zijn, de methodes die geschikt zijn en de bewijsvoering die bij de discipline
hoort. Een discipline is dus een trefpunt waar wetenschappers elkaar kunnen vinden en van
elkaars werk kunnen profiteren, maar ook waar werk door collega’s wordt bekritiseerd.
Opleidingen, verenigingen en vaktijdschriften vormen kaders waarbinnen deze uitwisselingen
plaatsvinden en die gezag verlenen aan de vakbeoefenaars. Interdisciplinariteit is een
belangrijke motor achter ontwikkelingen van disciplines. Het is een kruisbestuiving tussen
disciplines onderling: door concepten te ontwikkelen die tussen bestaan disciplines invallen,
