BPR bijeenkomst 4: Finale geschilbeslechting
OWG
1) 6:22 Awb een instrument voor de bestuursrechter om finaal het geschil te
beslechten.
2) Zidzv
3) Bestuurlijke lus
4) Casus
Wat kan nu met een procedure bij de bestuursrechter worden bewerkstelligd?
De rechtsbescherming die de bestuursrechter biedt.
Het bestuursprocesrecht, en dat wat met een bestuursrechtelijke procedure valt te
bereiken, is in hoge mate afhankelijk van het arsenaal uitspraakbevoegdheden dat de
rechter bezit. In deze bijeenkomst gaat de aandacht uit naar wat de bestuursrechter
(ver)mag. Dat wordt grotendeels toegespitst op diens uitspraakbevoegdheden.
Waar lagen en liggen mogelijke knelpunten en welke oplossingen zijn gekozen of
gesuggereerd?
Snelheid vs. Kwaliteit. Door het proces in zulke mate te focussen op snelheid wordt de
kans groter dat er een kwalitatief slechte uitspraak aan het einde van het geschil komt.
Verdringingseffect: Een kanttekening is dat met het leggen van het accent op korte
doorlooptijden in bepaalde categorieën geschillen, een verdringingseffect op de loer ligt.
De vraag rijst natuurlijk ook in hoeverre een dergelijke verplichting zich leent voor
expansie. Is het praktisch haalbaar om in veel meer (categorieën) geschillen de rechter
op te dragen binnen (bijvoorbeeld) zes maanden uitspraak te doen? Het risico van
verdringing kan zich tevens bij andere maatregelen als een ongewenst neveneffect
manifesteren (urgente zaken nemen dan dus steeds de voorrang?).
In kaart wordt gebracht welke (neven)dicta mogelijk zijn:
Art. 8:70 Awb + nevendicta
- proceskosten 8:75 Awb
- griffierechten 8:74 Awb
- nemen nieuw besluit: termijn 8:72 Awb
- dwangsom (heel uitzonderlijk)
1. niet ontvankelijkheid van appellant
2. onbevoegdheid van de bestuursrechter
3. ongegrondheid van het beroep
4. toepassing bestuurlijke lus: versnelling in overkoepelende zin (ziet op beslechting
van het geschil), bestuursorgaan krijgt opdracht mee om aan te werken waarmee het
besluit verbeterd kan worden en dat het bestuursorgaan zodoende niet zelf opnieuw een
besluit hoeft te nemen.
De rechter doet een tussenuitspraak waarin hij het bestuursorgaan opdraagt om het
gebrek in het besluit te herstellen. Hij geeft het bestuursorgaan daar een termijn voor,
die afhangt van de complexiteit van de zaak. Het bestuursorgaan moet de rechter
vervolgens ‘zo spoedig mogelijk’ mededelen of het de gebreken zal proberen te
herstellen. Er is geen sanctie als het bestuursorgaan dit niet spoedig meldt. Het
bestuursorgaan verricht het herstel “ex nunc”, met inachtneming van de
omstandigheden op het moment van het herstel en het op dat moment geldende recht,
en dus niet de omstandigheden en het recht zoals tijdens het initiële bestreden besluit.
Als het gebrek is hersteld, meldt het bestuursorgaan dit aan de rechter.
, -> dictum na het toepassen van de bestuurlijke lus, beroep ongegrond of gegrond
verklaring, met instandhouding van rechtsgevolgen, of zelf in de zaak voorzien.
5. toepassing art. 6:22 Awb: de rechter kan ook andere gebreken dan vormgebreken
(beperking van vroeger) passeren in plaats van het besluit te vernietigen vanwege dat
gebrek. Cruciaal is wel dat het aannemelijk is dat het passeren de belanghebbenden niet
benadeelt. De toepassing van artikel 6:22 Awb beëindigt de procedure en voorkomt aldus
dat het bestuursorgaan opnieuw aan zet is, en vermijdt daarmee de onzekerheid of de
procedure daarna al dan niet wordt voortgezet. Of artikel 6:22 Awb de procedure versnelt
waarin het voorschrift toepassing vindt, is onzeker. Er is opgemerkt dat de procedures er
niet korter op worden als de bestuursrechter moet onderzoeken of aannemelijk is dat
belanghebbenden door het geconstateerde gebrek niet zijn benadeeld = Voorwaarde.
Daarnaast komt het voor dat in die procedure het gebrek alsnog wordt gerepareerd,
hetgeen extra tijd kan vergen, net als (het benutten van) de gelegenheid voor partijen op
de reparatie te reageren extra tijd zal vergen. Dat is vergelijkbaar met wat er gebeurt
wanneer de rechter de bestuurlijke lus toepast: nauw verwante vervolgprocedures blijven
uit maar de betreffende procedure duurt wat langer.
Nadeel: beroep wordt niet gegrond verklaard, de onrechtmatigheid wordt hiermee niet
aangenomen. Een vernietiging maakt het makkelijker om een succesvolle
schadevergoedingsprocedure te houden bij de bestuursrechter. Hiertegenover staat wel
dat belanghebbende geen nadeel kunnen hebben ondervonden anders kan art. 6:22 Awb
niet worden toegepast.
6. gegrondheid beroep finaliseringsinstrumenten vanaf 2 kunnen worden
toegepast
De ‘finaliseringsinstrumenten’ kennen als bekend een ranglijst. Die lijst geeft de
volgorde van rechterlijke instrumenten c.q. uitspraakbevoegdheden die de
bestuursrechter moet nalopen teneinde bij (dreigende) vernietiging tot finale
geschilbeslechting te komen.
1. Bovenaan de lijst treffen we artikel 6:22 Awb aan, het passeren van het gebrek.
2. Zijn echter gegrondverklaring en vernietiging aangewezen, dan valt toepassing van
artikel 6:22 Awb af en dient de rechter in de eerste plaats te onderzoeken of de
rechtsgevolgen in stand kunnen worden gelaten ex. art. 8:72, lid 3 onder a Awb.
3. Acht hij dat niet mogelijk, dan kan hij nagaan of hij zelf in de zaak kan voorzien ex. art.
8:72 lid 3 onder b Awb.
4. Lukt ook dat niet, dan komt de bestuurlijke lus voor toepassing in aanmerking ex. art.
8:51-a Awb e.v. en 8:80a+b Awb.
5. Lager in de hiërarchie van rechterlijke sturingsmiddelen vinden we het huidige vierde
lid van artikel 8:72 Awb: de bestuursrechter kan het bestuursorgaan de opdracht geven
tot het nemen van een nieuw besluit met inachtneming van de door de rechter gegeven
aanwijzingen. art. 8:72, lid 4 onder a Awb
6. of het verrichten van een andere handeling met inachtneming van de door de rechter
gegeven aanwijzingen. art. 8:72, lid 4 onder a Awb
Finaliteit staat sinds een aantal jaren hoog op de agenda en kale vernietigingen zouden,
zeker als het aan de wetgever ligt, minder dan vroeger moeten worden uitgesproken.
Door deze tendens van finale geschilbeslechting is de rechterlijke uitspraak vaker het
werkelijke sluitstuk van de procedure.
De rol van de deskundige en equality of Arms:
Criterium: is de getuige relevant voor de uitkomst van deze zaak?
Zaak Gilissen/Nederland: strafrechter vond getuigen wel relevant, bestuursrechter in
zelfde casus niet relevant. Dit kan niet, dus werd Nederland veroordeeld door het EHRM.
EHRM
In het arrest Korošec borduurt het EHRM voort op de overwegingen uit Sara Lind
Eggertdöttir respectievelijk bevestigt die uitspraak. Conflicteert een niet door de burger
ingezette deskundige met het beginsel van equality of arms, met name in de situatie dat
2
OWG
1) 6:22 Awb een instrument voor de bestuursrechter om finaal het geschil te
beslechten.
2) Zidzv
3) Bestuurlijke lus
4) Casus
Wat kan nu met een procedure bij de bestuursrechter worden bewerkstelligd?
De rechtsbescherming die de bestuursrechter biedt.
Het bestuursprocesrecht, en dat wat met een bestuursrechtelijke procedure valt te
bereiken, is in hoge mate afhankelijk van het arsenaal uitspraakbevoegdheden dat de
rechter bezit. In deze bijeenkomst gaat de aandacht uit naar wat de bestuursrechter
(ver)mag. Dat wordt grotendeels toegespitst op diens uitspraakbevoegdheden.
Waar lagen en liggen mogelijke knelpunten en welke oplossingen zijn gekozen of
gesuggereerd?
Snelheid vs. Kwaliteit. Door het proces in zulke mate te focussen op snelheid wordt de
kans groter dat er een kwalitatief slechte uitspraak aan het einde van het geschil komt.
Verdringingseffect: Een kanttekening is dat met het leggen van het accent op korte
doorlooptijden in bepaalde categorieën geschillen, een verdringingseffect op de loer ligt.
De vraag rijst natuurlijk ook in hoeverre een dergelijke verplichting zich leent voor
expansie. Is het praktisch haalbaar om in veel meer (categorieën) geschillen de rechter
op te dragen binnen (bijvoorbeeld) zes maanden uitspraak te doen? Het risico van
verdringing kan zich tevens bij andere maatregelen als een ongewenst neveneffect
manifesteren (urgente zaken nemen dan dus steeds de voorrang?).
In kaart wordt gebracht welke (neven)dicta mogelijk zijn:
Art. 8:70 Awb + nevendicta
- proceskosten 8:75 Awb
- griffierechten 8:74 Awb
- nemen nieuw besluit: termijn 8:72 Awb
- dwangsom (heel uitzonderlijk)
1. niet ontvankelijkheid van appellant
2. onbevoegdheid van de bestuursrechter
3. ongegrondheid van het beroep
4. toepassing bestuurlijke lus: versnelling in overkoepelende zin (ziet op beslechting
van het geschil), bestuursorgaan krijgt opdracht mee om aan te werken waarmee het
besluit verbeterd kan worden en dat het bestuursorgaan zodoende niet zelf opnieuw een
besluit hoeft te nemen.
De rechter doet een tussenuitspraak waarin hij het bestuursorgaan opdraagt om het
gebrek in het besluit te herstellen. Hij geeft het bestuursorgaan daar een termijn voor,
die afhangt van de complexiteit van de zaak. Het bestuursorgaan moet de rechter
vervolgens ‘zo spoedig mogelijk’ mededelen of het de gebreken zal proberen te
herstellen. Er is geen sanctie als het bestuursorgaan dit niet spoedig meldt. Het
bestuursorgaan verricht het herstel “ex nunc”, met inachtneming van de
omstandigheden op het moment van het herstel en het op dat moment geldende recht,
en dus niet de omstandigheden en het recht zoals tijdens het initiële bestreden besluit.
Als het gebrek is hersteld, meldt het bestuursorgaan dit aan de rechter.
, -> dictum na het toepassen van de bestuurlijke lus, beroep ongegrond of gegrond
verklaring, met instandhouding van rechtsgevolgen, of zelf in de zaak voorzien.
5. toepassing art. 6:22 Awb: de rechter kan ook andere gebreken dan vormgebreken
(beperking van vroeger) passeren in plaats van het besluit te vernietigen vanwege dat
gebrek. Cruciaal is wel dat het aannemelijk is dat het passeren de belanghebbenden niet
benadeelt. De toepassing van artikel 6:22 Awb beëindigt de procedure en voorkomt aldus
dat het bestuursorgaan opnieuw aan zet is, en vermijdt daarmee de onzekerheid of de
procedure daarna al dan niet wordt voortgezet. Of artikel 6:22 Awb de procedure versnelt
waarin het voorschrift toepassing vindt, is onzeker. Er is opgemerkt dat de procedures er
niet korter op worden als de bestuursrechter moet onderzoeken of aannemelijk is dat
belanghebbenden door het geconstateerde gebrek niet zijn benadeeld = Voorwaarde.
Daarnaast komt het voor dat in die procedure het gebrek alsnog wordt gerepareerd,
hetgeen extra tijd kan vergen, net als (het benutten van) de gelegenheid voor partijen op
de reparatie te reageren extra tijd zal vergen. Dat is vergelijkbaar met wat er gebeurt
wanneer de rechter de bestuurlijke lus toepast: nauw verwante vervolgprocedures blijven
uit maar de betreffende procedure duurt wat langer.
Nadeel: beroep wordt niet gegrond verklaard, de onrechtmatigheid wordt hiermee niet
aangenomen. Een vernietiging maakt het makkelijker om een succesvolle
schadevergoedingsprocedure te houden bij de bestuursrechter. Hiertegenover staat wel
dat belanghebbende geen nadeel kunnen hebben ondervonden anders kan art. 6:22 Awb
niet worden toegepast.
6. gegrondheid beroep finaliseringsinstrumenten vanaf 2 kunnen worden
toegepast
De ‘finaliseringsinstrumenten’ kennen als bekend een ranglijst. Die lijst geeft de
volgorde van rechterlijke instrumenten c.q. uitspraakbevoegdheden die de
bestuursrechter moet nalopen teneinde bij (dreigende) vernietiging tot finale
geschilbeslechting te komen.
1. Bovenaan de lijst treffen we artikel 6:22 Awb aan, het passeren van het gebrek.
2. Zijn echter gegrondverklaring en vernietiging aangewezen, dan valt toepassing van
artikel 6:22 Awb af en dient de rechter in de eerste plaats te onderzoeken of de
rechtsgevolgen in stand kunnen worden gelaten ex. art. 8:72, lid 3 onder a Awb.
3. Acht hij dat niet mogelijk, dan kan hij nagaan of hij zelf in de zaak kan voorzien ex. art.
8:72 lid 3 onder b Awb.
4. Lukt ook dat niet, dan komt de bestuurlijke lus voor toepassing in aanmerking ex. art.
8:51-a Awb e.v. en 8:80a+b Awb.
5. Lager in de hiërarchie van rechterlijke sturingsmiddelen vinden we het huidige vierde
lid van artikel 8:72 Awb: de bestuursrechter kan het bestuursorgaan de opdracht geven
tot het nemen van een nieuw besluit met inachtneming van de door de rechter gegeven
aanwijzingen. art. 8:72, lid 4 onder a Awb
6. of het verrichten van een andere handeling met inachtneming van de door de rechter
gegeven aanwijzingen. art. 8:72, lid 4 onder a Awb
Finaliteit staat sinds een aantal jaren hoog op de agenda en kale vernietigingen zouden,
zeker als het aan de wetgever ligt, minder dan vroeger moeten worden uitgesproken.
Door deze tendens van finale geschilbeslechting is de rechterlijke uitspraak vaker het
werkelijke sluitstuk van de procedure.
De rol van de deskundige en equality of Arms:
Criterium: is de getuige relevant voor de uitkomst van deze zaak?
Zaak Gilissen/Nederland: strafrechter vond getuigen wel relevant, bestuursrechter in
zelfde casus niet relevant. Dit kan niet, dus werd Nederland veroordeeld door het EHRM.
EHRM
In het arrest Korošec borduurt het EHRM voort op de overwegingen uit Sara Lind
Eggertdöttir respectievelijk bevestigt die uitspraak. Conflicteert een niet door de burger
ingezette deskundige met het beginsel van equality of arms, met name in de situatie dat
2
