Hedendaagse sociologische theorieën
Hoorcollege 1
Theorie = instrument om de werkelijkheid te begrijpen
Sociologie = de systematische analyse vans ociale verschijnselen
Sociale verschijnselen zijn geen individuele effecten.
Waar komt de sociale theorie vandaan?
- vanuit empirische observatie (inductie)- vanuit elk deel van het sociale leven (niet
noodzakelijkerwijs vanuit een wetenschappelijke activiteit), inclusief het dagelijks leven,
kunst
- gezond verstand kan worden gezien als een sociale theorie over de wereld (een zeer algemene,
wijdverspreide en vaak vrij botte theorie)
- elke sociale theorie is op de een of andere manier gerelateerd aan de sociaal-historische context
waarin het zich voordoet
- theorie staat niet boven voortdurende sociale en politieke ontwikkelingen / strijd
Theorie = een veronderstelling of een systeem van ideeën bedoeld om iets te verklaren, vooral een
gebaseerd op algemene principes, onafhankelijk van de dingen die moeten worden verklaard
Mening = een mening of oordeel gevormd over iets, niet noodzakelijkerwijs gebaseerd op feiten van
kennis
Feit= iets dat onbetwistbaar is
Een theorie is...
.. een (voorlopig) antwoord op een verklarende vraag (dat wil zeggen, een antwoord op een
"Waarom?" vraag)
... een min of meer samenhangend systeem van definities en aannames gericht op het
verklaren van bepaalde aspecten van de werkelijkheid.
Theorieën worden getoetst door hypothesen (implicaties uit de aannames) af te leiden
Een formele definitie van een sociologische theorie
"een reeks onderling verbonden ideeën die de systematisering van kennis van de sociale
wereld, de verklaring van die wereld en voorspellingen over de toekomst van de sociale
wereld mogelijk maakt"
Goede theorieën
... zijn logisch coherent
... Leg veel uit door een beetje aan te nemen (karig). Theorieën worden verondersteld de
wereld eenvoudiger te maken voor ons om te begrijpen
... empirisch toetsbaar zijn
... worden ondersteund door empirische tests
Paradigmata (Thomas Kuhn)
De Kuhn-cyclus:
Normale wetenschap -> modeldrift -> modelcrisis -> modelrevolutie -> paradigmaverandering
,4 hoofdparadigma's in de sociologie:
1. (structureel) functionalistisch paradigma
2. Conflictparadigma
3. Symbolic interactionisten paradigma
4. Rationeel keuzeparadigma
Problemen met paradigma: sociologie maakt deel uit van de samenleving, en dat geldt ook voor de
socioloog. Dit bepaalt je kijk op de samenleving. Er is geen volledig of volledig of overkoepelend
beeld van de theorie over hoe de samenleving werkt. Het is altijd beperkt en selectief
Theoretische traditie = familie van theorieën met gemeenschappelijke aannames
Theoretische traditie = theorie -> richt zich niet op een specifiek verklarend probleem
Indeling in tradities is min of meer arbitrair: kunnen specifieke theorieën elementen uit verschillende
tradities combineren
Drie manieren van denken over theorie
1. Dat wat ten grondslag ligt aan onderzoeksontwerp – theorie als paradigma
2. Dat wat ons begrip van het onderzochte fenomeen kan informeren - theorie als lens
3. Dat wat uit onze studie naar voren kan komen – theorie als nieuwe kennis
Ontologie = filosofische veronderstellingen over wat sociale realiteit
epistemologie = wat we accepteren als geldig bewijs van die
realiteitsmethodologie = de middelen waarmee we die contextmethoden onderzoeken
= de middelen waarmee we bewijs verzamelen
4 belangrijke paradigmavragen
Ontologie: Wat geloven we dat er bestaat
- fundamentele overtuigingen die iemand heeft over de aard van de sociale wereld en de relatie met
individuele sociale actoren.
Wat betrouwbare en geldige kennis is (epistemologie) -
causale relaties tussen waarneembareverschijnselen
- interpretaties van betekenis
Hoe we betrouwbare en valide kennis produceren (methodologie) -
welke strategieën van onderzoek zijn geschikt voor onze ontologische / epistemologische positie -
(beschrijvend / bevestigend <-> verklarend / verkennend)
Hoe kunnen we gegevens verzamelen om onze theorieën te testen of sociale fenomenen (methoden)
te beschrijven
- welke benaderingen / hulpmiddelen voor gegevensverzameling zijn geschikt voor de methodologie
Theorie als neutraal - > waarheid kan worden gevonden door
systematische onderzoekstheorie, voor de verandering - > de machtigen de waarheid bezitten.
Bevrijding via kennistheorie
,als deconstructie - > er geen waarheid of objectiviteit is. Geen bevrijding, maar deconstructie om
waarheidsclaims te bekritiseren
Hoorcollege 2
De Verlichting:
centraal thema: de rede kan worden gebruikt om alle menselijke problemen op te lossen.
centrale elementen:
- alle levensvormen worden bestudeerd als 'systemen, onderling verbonden delen (verandering in
één deel heeft gevolgen voor het geheel)
- opkomst van rationalisme in het sociale denken
basiswaarden:- vrijheid van
willekeur - vrijheid van meningsuiting - vrijheid van
vereniging (politieke partijen, vakbonden)- vrijheid van
handel (tegen monopolies van de Britse Oost-Indische Compagnie)
- vrijheid om je potentieel te realiseren (universele rechten voor iedereen, geen privileges)
Doelen:
- Traditionele religieuze geloofssystemen- Traditionele autoriteiten-
Speculatief denken (niet empirisch of evidence-based)
Sleutelideeën:
- Het vermogen om te redeneren, is wat mensen uniek maakt
- De rede kan worden gebruikt om problemen op te lossen en het leven van mensen te verbeteren
- de rede kan mensen bevrijden van onwetendheid, bijgeloof en oneerlijke overheid
- De natuurlijke wereld kan worden geregeerd door wetten die door de rede kunnen worden ontdekt
- Net als de natuurwereld wordt menselijk gedrag beheerst door natuurwetten
- regeringen moeten natuurwetten weerspiegelen en onderwijs en debat aanmoedigen
pioniers van voorlopers
Thomas Hobbes:
- absolute monarchie -> best
- geloofde dat mensen de overheid nodig hadden om orde op te leggen (omdat mensen egoïstisch en
hebzuchtig zijn) (zou sommige vrijheden moeten inruilen voor vrede, veiligheid, orde)
- sociaal contract tussen jou en de rest van de burgers, gedragsregels.
John Locke: -
Engels filosoof, geloof dat alle mensen gelijk geboren zijn
- de overheid moet het natuurlijke recht van mensen beschermen (monarchen niet gekozen door
God, regering met instemming, macht beperkt door wetten, ideeën van stichting voor moderne
democratie)
Jean-Jacques Rousseau:-
Franse filosoof, geloof dat mensen in principe goed zijn
- geloof dat de samenleving mensen corrupt heeft gemaakt
, -schreef het sociale contract, contract tussen alle leden van de samenleving. "De mens wordt vrij
geboren, maar overal is hij geketend",
vindt hij dat de overheid moet werken voor het algemeen belang, niet voor een paar rijke mensen
- het individu moet een aantal vrijheden opgeven ten behoeve van de gemeenschap
- verachte ongelijkheid in de samenleving
- opvattingen inspireerden revolutionairen in de komende jaren
Montesquieu- scheiding der machten-
beste regeringsvorm - > verdeelde macht tussen takken van de overheid
- scheiding der machten weerhield individuen of groepen van machtsmisbruik
Bevoegdheden verdeeld in takken
1. Wetgeving
2. Directie
3. Gerechtelijk
- het parlement maakte wetten, de koning voerde wetten uit, de rechtbanken interpreteerden
wetten
- de scheiding van de macht stond elke tak toe om te controleren tegen de macht van anderen ->
checks and balances
- concept later belangrijke structuur van democratische regeringen
Adam smith:
- Schotse econoom, gebruikte de rede om economische systemen te analyseren
- de rijkdom van landen geavanceerde vrije markt onderneming
- sterk geloof in laissez-faire economische, geen overheidsregulering
- geloofde dat de economie sterker zou zijn als de marktkrachten van vraag en aanbod vrij konden
werken
Tegenverlichting:
Belangrijkste elementen
Romantiek (conservatief) -> reactie op de Franse Revolutie->
anti-utopisme-> belang van
het irrationele-> afwijzing van abstracties->
anti-individualisme-> belang van groepen en subeenheden (mensen verbinden zich met de
samenleving via kleine groepen - > invloed op Durkheim)->
onderlinge afhankelijkheid van sociale instellingen (de samenleving als sociaal organisme)
-> belang van basisbehoeften (versus universele rechten)
Belangrijkste denkers:
Immanuel Kant:
- de aard van kennis (epistemologie) en werkelijkheid (ontologie)
- positie tussen realisme en idealisme
- elk object in de wereld heeft twee kanten: noumenale kant en fenomenale kant
- we kunnen de wereld alleen kennen via onze geest, de noumenale kant is betekenisloos zonder
onze interpretatie
Hoorcollege 1
Theorie = instrument om de werkelijkheid te begrijpen
Sociologie = de systematische analyse vans ociale verschijnselen
Sociale verschijnselen zijn geen individuele effecten.
Waar komt de sociale theorie vandaan?
- vanuit empirische observatie (inductie)- vanuit elk deel van het sociale leven (niet
noodzakelijkerwijs vanuit een wetenschappelijke activiteit), inclusief het dagelijks leven,
kunst
- gezond verstand kan worden gezien als een sociale theorie over de wereld (een zeer algemene,
wijdverspreide en vaak vrij botte theorie)
- elke sociale theorie is op de een of andere manier gerelateerd aan de sociaal-historische context
waarin het zich voordoet
- theorie staat niet boven voortdurende sociale en politieke ontwikkelingen / strijd
Theorie = een veronderstelling of een systeem van ideeën bedoeld om iets te verklaren, vooral een
gebaseerd op algemene principes, onafhankelijk van de dingen die moeten worden verklaard
Mening = een mening of oordeel gevormd over iets, niet noodzakelijkerwijs gebaseerd op feiten van
kennis
Feit= iets dat onbetwistbaar is
Een theorie is...
.. een (voorlopig) antwoord op een verklarende vraag (dat wil zeggen, een antwoord op een
"Waarom?" vraag)
... een min of meer samenhangend systeem van definities en aannames gericht op het
verklaren van bepaalde aspecten van de werkelijkheid.
Theorieën worden getoetst door hypothesen (implicaties uit de aannames) af te leiden
Een formele definitie van een sociologische theorie
"een reeks onderling verbonden ideeën die de systematisering van kennis van de sociale
wereld, de verklaring van die wereld en voorspellingen over de toekomst van de sociale
wereld mogelijk maakt"
Goede theorieën
... zijn logisch coherent
... Leg veel uit door een beetje aan te nemen (karig). Theorieën worden verondersteld de
wereld eenvoudiger te maken voor ons om te begrijpen
... empirisch toetsbaar zijn
... worden ondersteund door empirische tests
Paradigmata (Thomas Kuhn)
De Kuhn-cyclus:
Normale wetenschap -> modeldrift -> modelcrisis -> modelrevolutie -> paradigmaverandering
,4 hoofdparadigma's in de sociologie:
1. (structureel) functionalistisch paradigma
2. Conflictparadigma
3. Symbolic interactionisten paradigma
4. Rationeel keuzeparadigma
Problemen met paradigma: sociologie maakt deel uit van de samenleving, en dat geldt ook voor de
socioloog. Dit bepaalt je kijk op de samenleving. Er is geen volledig of volledig of overkoepelend
beeld van de theorie over hoe de samenleving werkt. Het is altijd beperkt en selectief
Theoretische traditie = familie van theorieën met gemeenschappelijke aannames
Theoretische traditie = theorie -> richt zich niet op een specifiek verklarend probleem
Indeling in tradities is min of meer arbitrair: kunnen specifieke theorieën elementen uit verschillende
tradities combineren
Drie manieren van denken over theorie
1. Dat wat ten grondslag ligt aan onderzoeksontwerp – theorie als paradigma
2. Dat wat ons begrip van het onderzochte fenomeen kan informeren - theorie als lens
3. Dat wat uit onze studie naar voren kan komen – theorie als nieuwe kennis
Ontologie = filosofische veronderstellingen over wat sociale realiteit
epistemologie = wat we accepteren als geldig bewijs van die
realiteitsmethodologie = de middelen waarmee we die contextmethoden onderzoeken
= de middelen waarmee we bewijs verzamelen
4 belangrijke paradigmavragen
Ontologie: Wat geloven we dat er bestaat
- fundamentele overtuigingen die iemand heeft over de aard van de sociale wereld en de relatie met
individuele sociale actoren.
Wat betrouwbare en geldige kennis is (epistemologie) -
causale relaties tussen waarneembareverschijnselen
- interpretaties van betekenis
Hoe we betrouwbare en valide kennis produceren (methodologie) -
welke strategieën van onderzoek zijn geschikt voor onze ontologische / epistemologische positie -
(beschrijvend / bevestigend <-> verklarend / verkennend)
Hoe kunnen we gegevens verzamelen om onze theorieën te testen of sociale fenomenen (methoden)
te beschrijven
- welke benaderingen / hulpmiddelen voor gegevensverzameling zijn geschikt voor de methodologie
Theorie als neutraal - > waarheid kan worden gevonden door
systematische onderzoekstheorie, voor de verandering - > de machtigen de waarheid bezitten.
Bevrijding via kennistheorie
,als deconstructie - > er geen waarheid of objectiviteit is. Geen bevrijding, maar deconstructie om
waarheidsclaims te bekritiseren
Hoorcollege 2
De Verlichting:
centraal thema: de rede kan worden gebruikt om alle menselijke problemen op te lossen.
centrale elementen:
- alle levensvormen worden bestudeerd als 'systemen, onderling verbonden delen (verandering in
één deel heeft gevolgen voor het geheel)
- opkomst van rationalisme in het sociale denken
basiswaarden:- vrijheid van
willekeur - vrijheid van meningsuiting - vrijheid van
vereniging (politieke partijen, vakbonden)- vrijheid van
handel (tegen monopolies van de Britse Oost-Indische Compagnie)
- vrijheid om je potentieel te realiseren (universele rechten voor iedereen, geen privileges)
Doelen:
- Traditionele religieuze geloofssystemen- Traditionele autoriteiten-
Speculatief denken (niet empirisch of evidence-based)
Sleutelideeën:
- Het vermogen om te redeneren, is wat mensen uniek maakt
- De rede kan worden gebruikt om problemen op te lossen en het leven van mensen te verbeteren
- de rede kan mensen bevrijden van onwetendheid, bijgeloof en oneerlijke overheid
- De natuurlijke wereld kan worden geregeerd door wetten die door de rede kunnen worden ontdekt
- Net als de natuurwereld wordt menselijk gedrag beheerst door natuurwetten
- regeringen moeten natuurwetten weerspiegelen en onderwijs en debat aanmoedigen
pioniers van voorlopers
Thomas Hobbes:
- absolute monarchie -> best
- geloofde dat mensen de overheid nodig hadden om orde op te leggen (omdat mensen egoïstisch en
hebzuchtig zijn) (zou sommige vrijheden moeten inruilen voor vrede, veiligheid, orde)
- sociaal contract tussen jou en de rest van de burgers, gedragsregels.
John Locke: -
Engels filosoof, geloof dat alle mensen gelijk geboren zijn
- de overheid moet het natuurlijke recht van mensen beschermen (monarchen niet gekozen door
God, regering met instemming, macht beperkt door wetten, ideeën van stichting voor moderne
democratie)
Jean-Jacques Rousseau:-
Franse filosoof, geloof dat mensen in principe goed zijn
- geloof dat de samenleving mensen corrupt heeft gemaakt
, -schreef het sociale contract, contract tussen alle leden van de samenleving. "De mens wordt vrij
geboren, maar overal is hij geketend",
vindt hij dat de overheid moet werken voor het algemeen belang, niet voor een paar rijke mensen
- het individu moet een aantal vrijheden opgeven ten behoeve van de gemeenschap
- verachte ongelijkheid in de samenleving
- opvattingen inspireerden revolutionairen in de komende jaren
Montesquieu- scheiding der machten-
beste regeringsvorm - > verdeelde macht tussen takken van de overheid
- scheiding der machten weerhield individuen of groepen van machtsmisbruik
Bevoegdheden verdeeld in takken
1. Wetgeving
2. Directie
3. Gerechtelijk
- het parlement maakte wetten, de koning voerde wetten uit, de rechtbanken interpreteerden
wetten
- de scheiding van de macht stond elke tak toe om te controleren tegen de macht van anderen ->
checks and balances
- concept later belangrijke structuur van democratische regeringen
Adam smith:
- Schotse econoom, gebruikte de rede om economische systemen te analyseren
- de rijkdom van landen geavanceerde vrije markt onderneming
- sterk geloof in laissez-faire economische, geen overheidsregulering
- geloofde dat de economie sterker zou zijn als de marktkrachten van vraag en aanbod vrij konden
werken
Tegenverlichting:
Belangrijkste elementen
Romantiek (conservatief) -> reactie op de Franse Revolutie->
anti-utopisme-> belang van
het irrationele-> afwijzing van abstracties->
anti-individualisme-> belang van groepen en subeenheden (mensen verbinden zich met de
samenleving via kleine groepen - > invloed op Durkheim)->
onderlinge afhankelijkheid van sociale instellingen (de samenleving als sociaal organisme)
-> belang van basisbehoeften (versus universele rechten)
Belangrijkste denkers:
Immanuel Kant:
- de aard van kennis (epistemologie) en werkelijkheid (ontologie)
- positie tussen realisme en idealisme
- elk object in de wereld heeft twee kanten: noumenale kant en fenomenale kant
- we kunnen de wereld alleen kennen via onze geest, de noumenale kant is betekenisloos zonder
onze interpretatie
