Ethiek voor juristen: inleidende
observaties (Becker)
Inleiding
- Beroepsethische problemen gaan over goed en kwaad, geoorloofd en ongeoorloofd
handelen. Juristen hebben ook hiervoor vaak gedragsregels gemaakt.
De verschillen tussen recht en ethiek
- Verschil regels en innerlijke mens
o Recht heeft regels die een algemene strekking hebben (opper-interpreet is de
rechter. Ethiek gaat om de innerlijke mens die handelt vanuit zijn gedachten,
emoties en intuïties (de innerlijke motivatie die mensen hebben)
- Verschil in autoriteit met sanctiebevoegdheid:
o Recht = wetten, de autoriteit bezit macht om naleving af te dwingen met
straffen
o Ethiek: (informele) autoriteit. De mens richt zich op iets dat sterker is dan zijn
toevallige subjectieve voorkeur en directe belangen. Het onderscheid tussen
wensen en waarden illustreert dat. De autoriteit is dan bijv. god of een
organisatie of beroepsgroep.
Terminologische verheldering
- Normen vs. Waarden
o Waarden = Brede toepassing van waarderen. Bijv. als iets nuttig is
(instrumentele waarde), als iets centraal staat in een bepaald domein
(politieke waarden bijv.) of wat je waardeert als de kwaliteiten van een goed
(samen)leven (morele waarden). Dit laatste behoeft geen verdere legitimatie
dan zichzelf
o Normen: concretiseren algemene en vage waarden (bijv. veiligheidsnormen,
juridische normen, morele normen). Ze zijn zowel geschreven als
ongeschreven.
- Moraal vs. Ethiek
o Moraal: wat is goed en kwaad, zinvol en zinloos, waardevol en waardeloos.
Moraalbegrippen gaan de individu te boven.
o Ethiek: is de uitleg en verantwoording van moraal. Het is een
wetenschappelijke reflectie op de vanzelfsprekendheden waaruit alledaags
moraal bestaat. Ieder mens is ethicus, want bij zijn handelen komt nadenken
kijken. Hier speelt moraal altijd, want zelfs bij het distanciëren van het moraal
spelen eigen tijd en situatie een belangrijke rol bij de uitleg.
Hoe krijgt de jurist met ethiek te maken?
- Recht als gestolde moraal
o De wetgever richt zich naar de heersende opvattingen in de maatschappij.
Morele waarden worden gegoten in een vaste vorm. Overigens betekent
brede morele instemming niet altijd consensus. Bijv. bij het rookverbod, daar
kun je vrijheid en eigen verantwoordelijkheid tegenover veiligheid zetten.
observaties (Becker)
Inleiding
- Beroepsethische problemen gaan over goed en kwaad, geoorloofd en ongeoorloofd
handelen. Juristen hebben ook hiervoor vaak gedragsregels gemaakt.
De verschillen tussen recht en ethiek
- Verschil regels en innerlijke mens
o Recht heeft regels die een algemene strekking hebben (opper-interpreet is de
rechter. Ethiek gaat om de innerlijke mens die handelt vanuit zijn gedachten,
emoties en intuïties (de innerlijke motivatie die mensen hebben)
- Verschil in autoriteit met sanctiebevoegdheid:
o Recht = wetten, de autoriteit bezit macht om naleving af te dwingen met
straffen
o Ethiek: (informele) autoriteit. De mens richt zich op iets dat sterker is dan zijn
toevallige subjectieve voorkeur en directe belangen. Het onderscheid tussen
wensen en waarden illustreert dat. De autoriteit is dan bijv. god of een
organisatie of beroepsgroep.
Terminologische verheldering
- Normen vs. Waarden
o Waarden = Brede toepassing van waarderen. Bijv. als iets nuttig is
(instrumentele waarde), als iets centraal staat in een bepaald domein
(politieke waarden bijv.) of wat je waardeert als de kwaliteiten van een goed
(samen)leven (morele waarden). Dit laatste behoeft geen verdere legitimatie
dan zichzelf
o Normen: concretiseren algemene en vage waarden (bijv. veiligheidsnormen,
juridische normen, morele normen). Ze zijn zowel geschreven als
ongeschreven.
- Moraal vs. Ethiek
o Moraal: wat is goed en kwaad, zinvol en zinloos, waardevol en waardeloos.
Moraalbegrippen gaan de individu te boven.
o Ethiek: is de uitleg en verantwoording van moraal. Het is een
wetenschappelijke reflectie op de vanzelfsprekendheden waaruit alledaags
moraal bestaat. Ieder mens is ethicus, want bij zijn handelen komt nadenken
kijken. Hier speelt moraal altijd, want zelfs bij het distanciëren van het moraal
spelen eigen tijd en situatie een belangrijke rol bij de uitleg.
Hoe krijgt de jurist met ethiek te maken?
- Recht als gestolde moraal
o De wetgever richt zich naar de heersende opvattingen in de maatschappij.
Morele waarden worden gegoten in een vaste vorm. Overigens betekent
brede morele instemming niet altijd consensus. Bijv. bij het rookverbod, daar
kun je vrijheid en eigen verantwoordelijkheid tegenover veiligheid zetten.
