SAMENVATTING
INLEIDING IN DE
FORENSISCHE
PSYCHOLOGIE EN
PSYCHIATRIE
(RGBUSTR009)
Inhoud
Hoofdstuk 1, 4, 5, 8, 12, 15, 24, 26, 29 inclusief verwijzingen naar belangrijke
tabellen/plaatjes/grafieken en:
• H1 t/m 3 van het NIFP
• H4 en 11 van Kronenberg
• H6 en 7 van den Boer
• H4 van Drost
Taal: Nederlands
,Hoofdstuk 15: Relevante psychische stoornissen in
de strafrechtspleging
Strafrechtelijke relevantie en aanvaardbaarheid van psychische
stoornissen
Criterium van de wet is of de dader lijdende is aan een gebrekkige ontwikkeling
(stoornissen/problemen in sociale, emotionele, cognitieve, seksuele of
persoonlijkheidsontwikkeling) of ziekelijke stoornis van de geestvermogens
(psychiatrische aandoeningen en toestandsbeeld).
De strafrechtelijke classificatie moet worden onderscheiden van de
(psycho)pathologische. Zoals het maken van vuur algemeen, en brandstichting
(strafbaar feit) en pyromanie (stoornis).
Legaliteitsbeginsel= er is geen strafbaar feit zonder een daaraan voorafgaande
strafrechtelijke bepaling.
De rechterlijke vraag aan een forensisch gedragskundige over gevaar/risico gaat
dan over een specifiek risico in het licht van eerder handelen als gevolg van een
doorwerking van een strafrechtelijk relevante psychische stoornis in het toekomstige
handelen.
Psychotische stoornissen en schizofrenie
Drie soorten onderzoek naar psychische stoornissen en geweld:
- Ongeselecteerde geboortecohorten in de samenleving die het mogelijk
maken gewelddadig gedrag bij individuen met en zonder een psychische
stoornis te vergelijken.
- Prevalentie van major mental disorders bij veroordeelde daders in de
gevangenissen. Hieronder vallen schizofrenie, affectieve stoornissen,
paranoïde toestandsbeelden en andere psychosen.
- Follow-up studies van psychiatrische patiënten na ontslag uit het ziekenhuis.
Verband tussen stoornis en delinquent gedrag is bij de laatste twee sterker.
Hodgins: belang van onderscheid tussen twee groepen daders met MDD:
- Vroege starters (eerste veroordeling vóór 18), die een delict plegen voor het
begin van de psychiatrische symptomen
- Late starters (eerste veroordeling na 18), die een delict plegen nadat de
psychische stoornis al duidelijk aanwezig was.
Middelengebruik in de puberteit verhoogt de kans op delinquent gedrag bij patiënten
met MDD.
,Drie fenotypen bij schizofrene patiënten die een delict plegen:
1. Individuen met het begin van een gedragsstoornis in de kindertijd, die zowel
voor als na het begin van de schizofrene stoornis antisociaal en agressief
gedrag vertonen.
2. Individuen zonder geschiedenis van een gedragsstoornis die agressief
gedrag vertonen zodra de stoornis begint.
3. Individuen die na vele ziektejaren een ernstig fysiek agressief delict plegen.
Diagnostische comorbiditeit verhoogt de kans op gewelddadig gedrag bij
psychotische daders, waardoor de mogelijke comorbiditeit met een
persoonlijkheidsstoornis en/of middelengebruik altijd nagegaan te worden.
Autismespectrumstoornissen op volwassen leeftijd
Criteria DSM-5 pagina 262. Heeft een hoge mate van comorbiditeit, waaronder
angst, ADHD, OCD, stemmingsstoornissen en middelengebruik.
Vier typen delicten die hoofdzakelijk voorkomen:
1. Eenmalig gepleegd ‘bizar’ delict, dat geruime tijd en zeer gedetailleerd werd
voorbereid. De dader heeft vaak geen justitiële voorgeschiedenis. De
omgeving beschrijft hem/haar als eenling, los functionerend van de sociale
omgeving.
2. Een heftige woede-uitbarsting, doorgaans op basis van allang bestaande
irritaties die het incasseringsvermogen te boven gaan. Er is dan te weinig
gelegenheid om met de preoccupaties bezig te zijn of er bestaan vaak niet-
onderkende verstorende zintuiglijke prikkels.
3. Een delict voortkomend uit een starre en onredelijke opstelling.
4. Een seksueel delict dat een uiting is van een preoccupatie.
1 en 2 zijn kenmerkend voor patiënten met een autismespectrumstoornis.
Oorsprong van delinquentie houdt hier vooral verband met:
- Tekortkomingen in de Theory of Mind met een neiging tot egocentriciteit →
gebrek aan het besef van de invloed op slachtoffers en wat er verkeerd is in
sociaal/emotioneel opzicht.
- Tekortkomingen in de sociale wederkerigheid die tot sociale delicten kunnen
leiden.
- Beperkte, repetitieve interesses → bijvoorbeeld brandstichting en delicten
zonder begrijpelijk motief.
- Wraak ten gevolge van het voortdurend gepest worden, gevoeligheid voor
uitbuiting en gedwongen deelname aan criminele activiteiten. Kunnen
extreem gewelddadig zijn.
, Kleptomanie
Criteria DSM-5 pagina 264. Komt relatief erg weinig voor.
Pyromanie
Comorbide stoornissen komen vaak voor, evenals opname in een psychiatrische
kliniek. Vooral herhaaldelijke brandstichters hebben uitgebreide problemen. Er is een
verband met heimwee.
Wordt gezien als compulsieve en impulsieve stoornis. Door de exclusiecriteria wordt
er zelden deze diagnose gesteld. Criteria DSM-5, pagina 265.
Het is een typisch wraakdelict: je hoeft niet sterk of slim te zijn en het is geen
persoonlijke confrontatie.
Pseudologia fantastica
Fantastische leugens die ontwikkeld zijn in complexe systemen van misleiding of
bedrog. Klinische kenmerken pagina 266.
Soms moeilijk te onderscheiden van een waanstoornis, omdat er ook sprake is van
zelfmisleiding. Niet onderscheiden als stoornis in de DSM-5.
In de praktijk bij fraude en zwendel en valse bekentenissen of beschuldigingen.
Typologie:
1. Professionele imitator die doet alsof hij een dokter, priester of advocaat is.
2. De zwendelaar die doet alsof hij erg rijk is/of een belangrijke zakenman is.
3. De diep verontwaardigde vrouw die beweert dat ze het slachtoffer is
geworden van een aanranding.
4. De biechtvader die beweert een ernstig delict te hebben gepleegd.
5. Gunn et al: gewone fantast die vaker voorkomt dan de andere typen. Deze
vertelt een reeks van schijnbaar zinloze sterke verhalen in de alledaagse
context.
Munchausen-by-proxy syndrome
Nagebootste stoornis opgedrongen aan iemand anders. Criteria DSM-5 pagina 267.
Moeilijk te diagnosticeren, omdat het veel verschillende kenmerken kan bevatten en
er verdere schade kan optreden op het moment dat er wél echt wat aan de hand is
en er niet wordt behandeld.
INLEIDING IN DE
FORENSISCHE
PSYCHOLOGIE EN
PSYCHIATRIE
(RGBUSTR009)
Inhoud
Hoofdstuk 1, 4, 5, 8, 12, 15, 24, 26, 29 inclusief verwijzingen naar belangrijke
tabellen/plaatjes/grafieken en:
• H1 t/m 3 van het NIFP
• H4 en 11 van Kronenberg
• H6 en 7 van den Boer
• H4 van Drost
Taal: Nederlands
,Hoofdstuk 15: Relevante psychische stoornissen in
de strafrechtspleging
Strafrechtelijke relevantie en aanvaardbaarheid van psychische
stoornissen
Criterium van de wet is of de dader lijdende is aan een gebrekkige ontwikkeling
(stoornissen/problemen in sociale, emotionele, cognitieve, seksuele of
persoonlijkheidsontwikkeling) of ziekelijke stoornis van de geestvermogens
(psychiatrische aandoeningen en toestandsbeeld).
De strafrechtelijke classificatie moet worden onderscheiden van de
(psycho)pathologische. Zoals het maken van vuur algemeen, en brandstichting
(strafbaar feit) en pyromanie (stoornis).
Legaliteitsbeginsel= er is geen strafbaar feit zonder een daaraan voorafgaande
strafrechtelijke bepaling.
De rechterlijke vraag aan een forensisch gedragskundige over gevaar/risico gaat
dan over een specifiek risico in het licht van eerder handelen als gevolg van een
doorwerking van een strafrechtelijk relevante psychische stoornis in het toekomstige
handelen.
Psychotische stoornissen en schizofrenie
Drie soorten onderzoek naar psychische stoornissen en geweld:
- Ongeselecteerde geboortecohorten in de samenleving die het mogelijk
maken gewelddadig gedrag bij individuen met en zonder een psychische
stoornis te vergelijken.
- Prevalentie van major mental disorders bij veroordeelde daders in de
gevangenissen. Hieronder vallen schizofrenie, affectieve stoornissen,
paranoïde toestandsbeelden en andere psychosen.
- Follow-up studies van psychiatrische patiënten na ontslag uit het ziekenhuis.
Verband tussen stoornis en delinquent gedrag is bij de laatste twee sterker.
Hodgins: belang van onderscheid tussen twee groepen daders met MDD:
- Vroege starters (eerste veroordeling vóór 18), die een delict plegen voor het
begin van de psychiatrische symptomen
- Late starters (eerste veroordeling na 18), die een delict plegen nadat de
psychische stoornis al duidelijk aanwezig was.
Middelengebruik in de puberteit verhoogt de kans op delinquent gedrag bij patiënten
met MDD.
,Drie fenotypen bij schizofrene patiënten die een delict plegen:
1. Individuen met het begin van een gedragsstoornis in de kindertijd, die zowel
voor als na het begin van de schizofrene stoornis antisociaal en agressief
gedrag vertonen.
2. Individuen zonder geschiedenis van een gedragsstoornis die agressief
gedrag vertonen zodra de stoornis begint.
3. Individuen die na vele ziektejaren een ernstig fysiek agressief delict plegen.
Diagnostische comorbiditeit verhoogt de kans op gewelddadig gedrag bij
psychotische daders, waardoor de mogelijke comorbiditeit met een
persoonlijkheidsstoornis en/of middelengebruik altijd nagegaan te worden.
Autismespectrumstoornissen op volwassen leeftijd
Criteria DSM-5 pagina 262. Heeft een hoge mate van comorbiditeit, waaronder
angst, ADHD, OCD, stemmingsstoornissen en middelengebruik.
Vier typen delicten die hoofdzakelijk voorkomen:
1. Eenmalig gepleegd ‘bizar’ delict, dat geruime tijd en zeer gedetailleerd werd
voorbereid. De dader heeft vaak geen justitiële voorgeschiedenis. De
omgeving beschrijft hem/haar als eenling, los functionerend van de sociale
omgeving.
2. Een heftige woede-uitbarsting, doorgaans op basis van allang bestaande
irritaties die het incasseringsvermogen te boven gaan. Er is dan te weinig
gelegenheid om met de preoccupaties bezig te zijn of er bestaan vaak niet-
onderkende verstorende zintuiglijke prikkels.
3. Een delict voortkomend uit een starre en onredelijke opstelling.
4. Een seksueel delict dat een uiting is van een preoccupatie.
1 en 2 zijn kenmerkend voor patiënten met een autismespectrumstoornis.
Oorsprong van delinquentie houdt hier vooral verband met:
- Tekortkomingen in de Theory of Mind met een neiging tot egocentriciteit →
gebrek aan het besef van de invloed op slachtoffers en wat er verkeerd is in
sociaal/emotioneel opzicht.
- Tekortkomingen in de sociale wederkerigheid die tot sociale delicten kunnen
leiden.
- Beperkte, repetitieve interesses → bijvoorbeeld brandstichting en delicten
zonder begrijpelijk motief.
- Wraak ten gevolge van het voortdurend gepest worden, gevoeligheid voor
uitbuiting en gedwongen deelname aan criminele activiteiten. Kunnen
extreem gewelddadig zijn.
, Kleptomanie
Criteria DSM-5 pagina 264. Komt relatief erg weinig voor.
Pyromanie
Comorbide stoornissen komen vaak voor, evenals opname in een psychiatrische
kliniek. Vooral herhaaldelijke brandstichters hebben uitgebreide problemen. Er is een
verband met heimwee.
Wordt gezien als compulsieve en impulsieve stoornis. Door de exclusiecriteria wordt
er zelden deze diagnose gesteld. Criteria DSM-5, pagina 265.
Het is een typisch wraakdelict: je hoeft niet sterk of slim te zijn en het is geen
persoonlijke confrontatie.
Pseudologia fantastica
Fantastische leugens die ontwikkeld zijn in complexe systemen van misleiding of
bedrog. Klinische kenmerken pagina 266.
Soms moeilijk te onderscheiden van een waanstoornis, omdat er ook sprake is van
zelfmisleiding. Niet onderscheiden als stoornis in de DSM-5.
In de praktijk bij fraude en zwendel en valse bekentenissen of beschuldigingen.
Typologie:
1. Professionele imitator die doet alsof hij een dokter, priester of advocaat is.
2. De zwendelaar die doet alsof hij erg rijk is/of een belangrijke zakenman is.
3. De diep verontwaardigde vrouw die beweert dat ze het slachtoffer is
geworden van een aanranding.
4. De biechtvader die beweert een ernstig delict te hebben gepleegd.
5. Gunn et al: gewone fantast die vaker voorkomt dan de andere typen. Deze
vertelt een reeks van schijnbaar zinloze sterke verhalen in de alledaagse
context.
Munchausen-by-proxy syndrome
Nagebootste stoornis opgedrongen aan iemand anders. Criteria DSM-5 pagina 267.
Moeilijk te diagnosticeren, omdat het veel verschillende kenmerken kan bevatten en
er verdere schade kan optreden op het moment dat er wél echt wat aan de hand is
en er niet wordt behandeld.
