Samenvatting
Periode 2.4: Trends en Ontwikkelingen
Sociologie
Hoorcollege 1 & Werkcollege 1
Wat is een trend?
hype (moment, 24u) : Kortdurende bevlieging
rage (seizoensgebonden) : Massale liefhebberij (bijv. pokemon go)
trend (frequent fenomeen) : Maatschappelijke ontwikkeling (>1 jaar)
Het fomo- effect: fear of missing out
Achterbank-generatie
Boomerang kids: kinderen, die terugkeren
naar hun ouders.
Hotel mama: kinderen blijven langer thuis
wonen.
sociale verandering (tijdsbestek van decennia) : Onderliggende verklaring
(bijv. individualisering)
7 sociale veranderingen
Individualisering
Een proces van toenemende verzelfstandiging van afzonderlijke mensen.
Het individu krijgt meer vrijheid om zichzefl te kunnen zijn.
Sociaal Cultureel Planbureau: Individualisering leidt tot emancipatie. Emancipatie richt zich
op vrij kunnen kiezen, zelfbeschikking en zelfontplooïng. Met daarbij gelijkheid in rechten,
kansen en mogelijkheden.
Mensen blijven kuddedieren, ook al hebben ze tegenwoordig meer zelf te kiezen. (Confectie-
individualiteit). Mensen praten elkaar na, maar beweren tegelijkertijd hoe verschillend zij zijn.
Positieve gevolgen Negatieve gevolgen
Bevrijd van inperkende normen, Toename van egoïsme
verwachtingen, waarden, sociale Afname van solidariteit (kloof, 2-
controle en instituties (huwelijk, kerk) deling)
Ontplooiing minder verantwoordelijkheidsbesef
Creativiteit Vereenzaming
Vrijheid, autonomie Echtscheiding
Zelfbeschikking Verwaarlozing
,Democratisering
Beweging van hiërarchische macht richting meer gelijkwaardigheid. Democratisering is een
beweging, waarbij hiërarchische machtsverhoudingen worden vervangen door meer
gelijkwaardige verhoudingen.
Deze machtsverhoudingen zijn sinds de jaren ’60 flink veranderd. Macht wordt meer
gedeeld, gecontroleerd en is meer aan voorschriften gebonden.
Machtsverschillen veranderen Mensen uit verschillende sociale lagen gaan informeler met
elkaar om.
Gezag is minder gekoppeld aan een positie Moet je nu verdienen (respect)
Van bevelshuishouding naar onderhandeling -> verhouding ouders & kinderen
Nog steeds geen machtsgelijkheid! (hoewel Machtsafstand kleiner wordt)
Solidarisering
Van naastenliefde, via verzorgingsstaat, naar participatiemaatschappij
Verzorgingsstaat: De staat ontwikkelt talrijke verzorgingsarrangementen.
- Verzorgingsstaat Participatiesamenleving (vanaf 2015)
- De steun van de overheid aan zorgbehoevenden wordt minder
vanzelfsprekend
- We moeten elkaar helpen burgerparticipatie, deelname aan (mantel)zorg
Dit zorgt dus voor toenemende solidariteit (in eigen netwerk).
Technologisering
Steeds snellere en verdergaande technologische ontwikkelingen (ICT, medische, robots,
drones)
Technologische ontwikkelingen hebben de laatste decennia een grote impact op de
samenleving gehad en verdergaande technologische ontwikkelingen staan voor de deur
(zoals Domotica: huisautomatisering en Robotica: robots nemen menselijke taken over.)
E-health is hulp op afstand met behulp van social media. Voorziet cliënten in anonimiteit en
de wens zelf vorm te kunnen geven aan een behandeling
Positieve gevolgen Negatieve gevolgen
Mensen komen sneller bij elkaar Kwetsbare technologie [virus, hacks]
Snellere communicatie dankzij ICT Verspreiding van illegaal materiaal
Beschikbaarheid van informatie Voorbereiding van terroristische
overal ter wereld (vroeger: kennis = aanslagen (in anonimiteit)
macht) Ten koste van persoonlijk contact?
Delen van kennis en informatie (nu:
connecties = macht), deeleconomie
Globalisering
Wederzijdse beïnvloeding van samenlevingen en culturen wereldwijd.
Alle aardbewoners raken in toenemende mate onderling verbonden en afhankelijk van
elkaar. De wereld wordt steeds kleiner.
Gevolgen: verschillen tussen samenlevingen en culturen nemen af.
(voorbeelden: internationaal geldende wetten, wereldhandel, contact met andere culturen.)
,Postieve gevolgen Negatieve gevolgen
Economische ontwikkeling Bedreiging van onze nationale
Veiligheidseisen wereldwijd identiteit en zelfstandigheid
Meer aandacht voor milieu Gevaar van uitbuiting
Ontwikkelingshulp transparanter Werkgelegenheid daalt
Out-sourcing kost banen
Multiculturalisering
De groei van etnische diversiteit qua aantal bevolkingsgroepen in een land
- Multiculturele samenleving Waarin naast de oorspronkelijke autochtone
bevolking verschillende etnische groepen leven, afkomstig uit een ander land met
een andere cultuur
- Multiculturalisering Dat vele culturen in één geheel geïntegreerd worden
Dit is een tweezijdig proces: enerzijds wordt van de nieuwkomers verwacht dat zij bereid zijn
te integreren en anderzijds moet de Nederlandse samenleving, die integratie mogelijk
maken.
Groeperingen zijn in de loop van de tijd verschillend opgevangen. Eind jaren 70, begin jaren
80 stonden Nederlandse burgers racistisch tegenover nieuwkomers. Het minderhedenbeleid
zorgt ervoor dat de opvattingen over allochtonen positiever worden en discriminatie afneemt.
In de jaren 90 en rond de eeuwenwisseling lijkt het klimaat ten aanzien van allochtonen weer
te verharden.
Intensivering
Maatschappelijke ontwikkeling tot meer materialisme en hedonisme (=levensgenot).
De nadrukt wordt gelegd op het genieten en verwennen, met daarin een hoge waardering
voor seksualiteit, lichamelijkheid en consumptie van modeartikelen. Men zoekt kicks en
spanning en er is een sterke waardering voor het eigen gevoel.
Klassieke rituelen raken in onbruik.
Dit is gedeeltelijk het gevolg van secularisering en ontzuiling.
Intensivering is onderdeel van een cultuur met een duidelijk hedonistisch karakter
Hedonisme Opvatting dat genieten de hoogste waarde en levensdoel is
(feest-cultuur)
Massale samenkomsten om intensieve ervaringen te delen: bijvoorbeeld, festivals en
koningsdag.
Keerzijdes: verspilling, hufters, korte lontjes, zinloos geweld (dikke IK)
Kreet YOLO: You Only Live Once (motto van hedonisten, levensgenieters)
,Verdere theorie over sociale veranderingen uit het boek:
Bij sociale veranderingen is er sprake van multicausaliteit. Er zijn vaak verschillende
oorzaken.
Sociale veranderingen gaan vaak gepaard met onzekerheid, omdat de uitkomst niet altijd
voorspelbaar is.
Ons parlementaire stelsel en andere instituties zorgen ervoor dat sociale veranderingen in
onze samenleving gecontroleerd, gefaseerd en democratisch verlopen door middel van
regels en wetten.
Sociale problemen zijn vaak gangmakers voor sociale veranderingen. Om deze
veranderingen daadwerkelijk te realiseren wordt er van verschillende middelen gebruik
gemaakt.
- Politieke besluitvormingskanalen: de politiek onderzoekt de problemen, benoemt
oorzaken neemt besluiten over oplossingen.
- Pressiegroepen: beïnvloeden besluitvorming in het belang van eigen groepering.
- Vakbonden en actiegroepen: proberen politieke besluitvorming te beïnvloeden, tegen
te gaan of te versnellen.
- Sociale bewegingen: een gemeenschappelijke opvatting doormiddel van een
gezamelijke actie, in een door hen gewenste ontwikkeling te sturen.
De wet van de remmende voorsprong is een verschijnsel, waarin bedrijven die
aanvankelijk vooroplopen, later achterblijven.
Daarnaast heb je de wet van de stimulerende achterstand: bedrijven ontdekken dat ze
achterlopen en gaan daarom rigoureus vernieuwen.
2 sociologen
Ulrick Beck
De risico-maatschappij: Er heerst permanent, potentieel gevaar, over en altijd (in alle
levensgebieden).
De technologisering en andere sociale veranderingen zorgen voor oplossingen, maar
brengen ook weer risico’s met zich mee.
De zondebokmaatschappij: iedereen geeft een ander de schuld en niemand neemt
verantwoordelijkheid. de paarse krokodil: iedereen schuift de schuld naar elkaar door.
Oorzaken risicomaatschappij (A. Giddens)
- Einde van tradities:
- Individualisering (ik, familie, ego, groep)
- Grote verhalen failliet: religies, ideologie.
- Einde van de natuur:
- Aarde raakt uitgeput: natuurlijke hulpbronnen raken op.
- Mens speelt voor god: (bijvoorbeeld abortus, autonomie, nipt test)
Zymunt Bauman
liquid life: de vloeibare samenleving.
, Dit is een samenleving waarin de condities sneller vernaderen, dan de tijd die nodig is om
gedrag te verankeren in gewoontes en routines.
Deze veranderingen gaan zo snel, dat mensen ze niet meer kunnen bij houden qua houding
en gedrag.
Hoorcollege 2
Migratie en demografie
Onderwijsongelijkheid: de uiteenlopende kansen van leerlingen, afkomstig uit
verschillende sociale klassen, op het bereiken van een zo hoog mogelijk opleidingsniveau.
Paradoxale stellingen:
Onderwijs is het middel tot sociale mobiliteit: stijgen – niet dalen (= taboe) op de
maatschappelijke ladder.
Intergenerationeel = tussen generaties, t.o.v. ouders
Intragenerationeel = binnen generatie, t.o.v. ‘peers’
Onderwijs reproduceert sociale ongelijkheid d.m.v. selectie en macht
Onderwijs wordt steeds meer leren op maat: de verschillen tussen leerlingen worden
benadrukt en er wordt gekeken naar individuen, op deze manier willen we het maximale uit
leerlingen halen. Passend onderwijs benadrukt deze verschillen nog meer.
Indeling onderwijsland
- Gebaseerd op oude verzuiling (religie)
- Algemeen bijzonder onderwijs: gebaseerd op pedagogische stromingen.
(bijvoorbeeld montessori, dalton of vrije scholen.)
- Levensvisie: Artikel 23 uit Grondwet: vrijheid van onderwijs, ouders mogen zelf een
school kiezen of stichten.
- Nieuwe leren (toekomst scholen): bijvoorbeeld Steve Jobs-scholen en Leonardo-
scholen.
Ongelijkheid in het onderwijs
5 processen die er aan bijdragen / ‘oorzaken’:
1. Individuele bekwaamheden: eigen competenties, persoonlijkheid, intelligentie en
talenten.
2. Ouderlijk milieu (sociaal kapitaal): Status van het gezin.
3. Segregatie tussen scholen en buurten: scheiding tussen soorten scholen of
buurten. Bijvoorbeeld achterstandswijken en witte wijken. Wachtlijstscholen of
islamitische scholen.
4. Onderwijscondities op scholen: omstandigheden op school.
5. Openlijke en verborgen differentiatie: de verschillen tussen niveau’s. Die ontstaat
door alle vier de hier boven genoemde punten.
2 sociologische conclusies
1. Opvoeding reproduceert sociale ongelijkheid:
Periode 2.4: Trends en Ontwikkelingen
Sociologie
Hoorcollege 1 & Werkcollege 1
Wat is een trend?
hype (moment, 24u) : Kortdurende bevlieging
rage (seizoensgebonden) : Massale liefhebberij (bijv. pokemon go)
trend (frequent fenomeen) : Maatschappelijke ontwikkeling (>1 jaar)
Het fomo- effect: fear of missing out
Achterbank-generatie
Boomerang kids: kinderen, die terugkeren
naar hun ouders.
Hotel mama: kinderen blijven langer thuis
wonen.
sociale verandering (tijdsbestek van decennia) : Onderliggende verklaring
(bijv. individualisering)
7 sociale veranderingen
Individualisering
Een proces van toenemende verzelfstandiging van afzonderlijke mensen.
Het individu krijgt meer vrijheid om zichzefl te kunnen zijn.
Sociaal Cultureel Planbureau: Individualisering leidt tot emancipatie. Emancipatie richt zich
op vrij kunnen kiezen, zelfbeschikking en zelfontplooïng. Met daarbij gelijkheid in rechten,
kansen en mogelijkheden.
Mensen blijven kuddedieren, ook al hebben ze tegenwoordig meer zelf te kiezen. (Confectie-
individualiteit). Mensen praten elkaar na, maar beweren tegelijkertijd hoe verschillend zij zijn.
Positieve gevolgen Negatieve gevolgen
Bevrijd van inperkende normen, Toename van egoïsme
verwachtingen, waarden, sociale Afname van solidariteit (kloof, 2-
controle en instituties (huwelijk, kerk) deling)
Ontplooiing minder verantwoordelijkheidsbesef
Creativiteit Vereenzaming
Vrijheid, autonomie Echtscheiding
Zelfbeschikking Verwaarlozing
,Democratisering
Beweging van hiërarchische macht richting meer gelijkwaardigheid. Democratisering is een
beweging, waarbij hiërarchische machtsverhoudingen worden vervangen door meer
gelijkwaardige verhoudingen.
Deze machtsverhoudingen zijn sinds de jaren ’60 flink veranderd. Macht wordt meer
gedeeld, gecontroleerd en is meer aan voorschriften gebonden.
Machtsverschillen veranderen Mensen uit verschillende sociale lagen gaan informeler met
elkaar om.
Gezag is minder gekoppeld aan een positie Moet je nu verdienen (respect)
Van bevelshuishouding naar onderhandeling -> verhouding ouders & kinderen
Nog steeds geen machtsgelijkheid! (hoewel Machtsafstand kleiner wordt)
Solidarisering
Van naastenliefde, via verzorgingsstaat, naar participatiemaatschappij
Verzorgingsstaat: De staat ontwikkelt talrijke verzorgingsarrangementen.
- Verzorgingsstaat Participatiesamenleving (vanaf 2015)
- De steun van de overheid aan zorgbehoevenden wordt minder
vanzelfsprekend
- We moeten elkaar helpen burgerparticipatie, deelname aan (mantel)zorg
Dit zorgt dus voor toenemende solidariteit (in eigen netwerk).
Technologisering
Steeds snellere en verdergaande technologische ontwikkelingen (ICT, medische, robots,
drones)
Technologische ontwikkelingen hebben de laatste decennia een grote impact op de
samenleving gehad en verdergaande technologische ontwikkelingen staan voor de deur
(zoals Domotica: huisautomatisering en Robotica: robots nemen menselijke taken over.)
E-health is hulp op afstand met behulp van social media. Voorziet cliënten in anonimiteit en
de wens zelf vorm te kunnen geven aan een behandeling
Positieve gevolgen Negatieve gevolgen
Mensen komen sneller bij elkaar Kwetsbare technologie [virus, hacks]
Snellere communicatie dankzij ICT Verspreiding van illegaal materiaal
Beschikbaarheid van informatie Voorbereiding van terroristische
overal ter wereld (vroeger: kennis = aanslagen (in anonimiteit)
macht) Ten koste van persoonlijk contact?
Delen van kennis en informatie (nu:
connecties = macht), deeleconomie
Globalisering
Wederzijdse beïnvloeding van samenlevingen en culturen wereldwijd.
Alle aardbewoners raken in toenemende mate onderling verbonden en afhankelijk van
elkaar. De wereld wordt steeds kleiner.
Gevolgen: verschillen tussen samenlevingen en culturen nemen af.
(voorbeelden: internationaal geldende wetten, wereldhandel, contact met andere culturen.)
,Postieve gevolgen Negatieve gevolgen
Economische ontwikkeling Bedreiging van onze nationale
Veiligheidseisen wereldwijd identiteit en zelfstandigheid
Meer aandacht voor milieu Gevaar van uitbuiting
Ontwikkelingshulp transparanter Werkgelegenheid daalt
Out-sourcing kost banen
Multiculturalisering
De groei van etnische diversiteit qua aantal bevolkingsgroepen in een land
- Multiculturele samenleving Waarin naast de oorspronkelijke autochtone
bevolking verschillende etnische groepen leven, afkomstig uit een ander land met
een andere cultuur
- Multiculturalisering Dat vele culturen in één geheel geïntegreerd worden
Dit is een tweezijdig proces: enerzijds wordt van de nieuwkomers verwacht dat zij bereid zijn
te integreren en anderzijds moet de Nederlandse samenleving, die integratie mogelijk
maken.
Groeperingen zijn in de loop van de tijd verschillend opgevangen. Eind jaren 70, begin jaren
80 stonden Nederlandse burgers racistisch tegenover nieuwkomers. Het minderhedenbeleid
zorgt ervoor dat de opvattingen over allochtonen positiever worden en discriminatie afneemt.
In de jaren 90 en rond de eeuwenwisseling lijkt het klimaat ten aanzien van allochtonen weer
te verharden.
Intensivering
Maatschappelijke ontwikkeling tot meer materialisme en hedonisme (=levensgenot).
De nadrukt wordt gelegd op het genieten en verwennen, met daarin een hoge waardering
voor seksualiteit, lichamelijkheid en consumptie van modeartikelen. Men zoekt kicks en
spanning en er is een sterke waardering voor het eigen gevoel.
Klassieke rituelen raken in onbruik.
Dit is gedeeltelijk het gevolg van secularisering en ontzuiling.
Intensivering is onderdeel van een cultuur met een duidelijk hedonistisch karakter
Hedonisme Opvatting dat genieten de hoogste waarde en levensdoel is
(feest-cultuur)
Massale samenkomsten om intensieve ervaringen te delen: bijvoorbeeld, festivals en
koningsdag.
Keerzijdes: verspilling, hufters, korte lontjes, zinloos geweld (dikke IK)
Kreet YOLO: You Only Live Once (motto van hedonisten, levensgenieters)
,Verdere theorie over sociale veranderingen uit het boek:
Bij sociale veranderingen is er sprake van multicausaliteit. Er zijn vaak verschillende
oorzaken.
Sociale veranderingen gaan vaak gepaard met onzekerheid, omdat de uitkomst niet altijd
voorspelbaar is.
Ons parlementaire stelsel en andere instituties zorgen ervoor dat sociale veranderingen in
onze samenleving gecontroleerd, gefaseerd en democratisch verlopen door middel van
regels en wetten.
Sociale problemen zijn vaak gangmakers voor sociale veranderingen. Om deze
veranderingen daadwerkelijk te realiseren wordt er van verschillende middelen gebruik
gemaakt.
- Politieke besluitvormingskanalen: de politiek onderzoekt de problemen, benoemt
oorzaken neemt besluiten over oplossingen.
- Pressiegroepen: beïnvloeden besluitvorming in het belang van eigen groepering.
- Vakbonden en actiegroepen: proberen politieke besluitvorming te beïnvloeden, tegen
te gaan of te versnellen.
- Sociale bewegingen: een gemeenschappelijke opvatting doormiddel van een
gezamelijke actie, in een door hen gewenste ontwikkeling te sturen.
De wet van de remmende voorsprong is een verschijnsel, waarin bedrijven die
aanvankelijk vooroplopen, later achterblijven.
Daarnaast heb je de wet van de stimulerende achterstand: bedrijven ontdekken dat ze
achterlopen en gaan daarom rigoureus vernieuwen.
2 sociologen
Ulrick Beck
De risico-maatschappij: Er heerst permanent, potentieel gevaar, over en altijd (in alle
levensgebieden).
De technologisering en andere sociale veranderingen zorgen voor oplossingen, maar
brengen ook weer risico’s met zich mee.
De zondebokmaatschappij: iedereen geeft een ander de schuld en niemand neemt
verantwoordelijkheid. de paarse krokodil: iedereen schuift de schuld naar elkaar door.
Oorzaken risicomaatschappij (A. Giddens)
- Einde van tradities:
- Individualisering (ik, familie, ego, groep)
- Grote verhalen failliet: religies, ideologie.
- Einde van de natuur:
- Aarde raakt uitgeput: natuurlijke hulpbronnen raken op.
- Mens speelt voor god: (bijvoorbeeld abortus, autonomie, nipt test)
Zymunt Bauman
liquid life: de vloeibare samenleving.
, Dit is een samenleving waarin de condities sneller vernaderen, dan de tijd die nodig is om
gedrag te verankeren in gewoontes en routines.
Deze veranderingen gaan zo snel, dat mensen ze niet meer kunnen bij houden qua houding
en gedrag.
Hoorcollege 2
Migratie en demografie
Onderwijsongelijkheid: de uiteenlopende kansen van leerlingen, afkomstig uit
verschillende sociale klassen, op het bereiken van een zo hoog mogelijk opleidingsniveau.
Paradoxale stellingen:
Onderwijs is het middel tot sociale mobiliteit: stijgen – niet dalen (= taboe) op de
maatschappelijke ladder.
Intergenerationeel = tussen generaties, t.o.v. ouders
Intragenerationeel = binnen generatie, t.o.v. ‘peers’
Onderwijs reproduceert sociale ongelijkheid d.m.v. selectie en macht
Onderwijs wordt steeds meer leren op maat: de verschillen tussen leerlingen worden
benadrukt en er wordt gekeken naar individuen, op deze manier willen we het maximale uit
leerlingen halen. Passend onderwijs benadrukt deze verschillen nog meer.
Indeling onderwijsland
- Gebaseerd op oude verzuiling (religie)
- Algemeen bijzonder onderwijs: gebaseerd op pedagogische stromingen.
(bijvoorbeeld montessori, dalton of vrije scholen.)
- Levensvisie: Artikel 23 uit Grondwet: vrijheid van onderwijs, ouders mogen zelf een
school kiezen of stichten.
- Nieuwe leren (toekomst scholen): bijvoorbeeld Steve Jobs-scholen en Leonardo-
scholen.
Ongelijkheid in het onderwijs
5 processen die er aan bijdragen / ‘oorzaken’:
1. Individuele bekwaamheden: eigen competenties, persoonlijkheid, intelligentie en
talenten.
2. Ouderlijk milieu (sociaal kapitaal): Status van het gezin.
3. Segregatie tussen scholen en buurten: scheiding tussen soorten scholen of
buurten. Bijvoorbeeld achterstandswijken en witte wijken. Wachtlijstscholen of
islamitische scholen.
4. Onderwijscondities op scholen: omstandigheden op school.
5. Openlijke en verborgen differentiatie: de verschillen tussen niveau’s. Die ontstaat
door alle vier de hier boven genoemde punten.
2 sociologische conclusies
1. Opvoeding reproduceert sociale ongelijkheid:
