Samenvatting H1.2
De komst van de landbouw
● Dat mensen voor het eerst opzettelijk planten gingen cultiveren, was een verandering
van historische betekenis. De mens als ‘natuurwezen’ werd nu een ‘cultuurwezen’
dat niet toevallig leefde van wat de aarde opbracht, maar de natuur naar hun eigen
hand zette. Hierdoor veranderde het aanzicht van de aarde ook.
● De landbouwrevolutie wordt de neolitische revolutie genoemd omdat hij aan het
begin van de nieuwe steentijd plaatsvond.
De uitvinding van de landbouw
● De Natufiërs zijn een goed voorbeeld van een volk dat door eigenlijk toevallige
omstandigheden begon met de landbouw. Zij waren jager-verzamelaars, maar door
het verdwijnen van de laatste ijstijd verdween ook het wild waarop zij jaagden.
Daarvoor in de plaats kwam echter meer regen en dus een vruchtbaar gebied met
plantaardig voedsel, waaronder wilde tarwe en gerst. Door de klimaatverandering
kwamen deze grassoorten veel vaker voor dan voorheen. De zaden van deze
grassen zijn eetbaar, maar klein en met weinig voedingswaarde. Er zaten ook
grotere tussen, die minder makkelijk verspreid werden door de wind en meer
voedingswaarde hadden. De mens selecteerde deze ‘zwaardere’ grassen als
vanzelf, en ging ze uitzaaien omdat ze doorhadden dat als ze dat niet deden, alleen
de ‘lichte’ grassen verspreid werden door de wind. Zo ontstond een belangrijke stap:
zelf voedsel produceren ipv het ‘kant-en-klaar’ uit de natuur te halen.
● Ditzelfde proces gebeurde met dieren: mensen kregen in de gaten dat het houden
van dieren meer opleverde dan het jagen op dieren. Ipv alleen vlees en botten e.d.,
konden ze nu ook de melk en wol benutten. Op den duur ontstonden er zo
dierrassen die afhankelijk waren van de mens.
● Met het gebruik van wol en melk, ontstond het spinnen en weven van wol (wat voor
een nieuwe soort kleding zorgde) en nieuwe producten de langer bewaard konden
blijven (boter, pap, kaas).
● In eerste instantie was het boeren bestaan heel hard werken in vergelijking met de
jager-verzamelaars. Toch leiden boerenculturen tot sneller groeiende bevolkingen.
Gebruiksvoorwerpen en aardewerk
● Boeren gebruikten andere werktuigen en gebruiksvoorwerpen dan jager-
verzamelaars. Voorbeelden zijn de sikkel om graan mee te oogsten, gepolijste
geslepen stenen bijlen om bijvoorbeeld bomen mee om te hakken, maalstenen voor
graan, hakken voor de akkers en aardewerk om dingen in te bewaren. Dit waren
allemaal voorwerpen die nodig waren voor een vaste woonplaats en een boeren
bestaan. Een maalsteen en aardewerk ga je niet meeslepen, en bomen omhakken
doe je alleen om ruimte voor akkers te creëren of om stevige huizen te bouwen.
TIP: deze voorwerpen zijn allemaal typerend voor de neolitische cultuur en moet je
kunnen herkennen op het tentamen!
De komst van de landbouw
● Dat mensen voor het eerst opzettelijk planten gingen cultiveren, was een verandering
van historische betekenis. De mens als ‘natuurwezen’ werd nu een ‘cultuurwezen’
dat niet toevallig leefde van wat de aarde opbracht, maar de natuur naar hun eigen
hand zette. Hierdoor veranderde het aanzicht van de aarde ook.
● De landbouwrevolutie wordt de neolitische revolutie genoemd omdat hij aan het
begin van de nieuwe steentijd plaatsvond.
De uitvinding van de landbouw
● De Natufiërs zijn een goed voorbeeld van een volk dat door eigenlijk toevallige
omstandigheden begon met de landbouw. Zij waren jager-verzamelaars, maar door
het verdwijnen van de laatste ijstijd verdween ook het wild waarop zij jaagden.
Daarvoor in de plaats kwam echter meer regen en dus een vruchtbaar gebied met
plantaardig voedsel, waaronder wilde tarwe en gerst. Door de klimaatverandering
kwamen deze grassoorten veel vaker voor dan voorheen. De zaden van deze
grassen zijn eetbaar, maar klein en met weinig voedingswaarde. Er zaten ook
grotere tussen, die minder makkelijk verspreid werden door de wind en meer
voedingswaarde hadden. De mens selecteerde deze ‘zwaardere’ grassen als
vanzelf, en ging ze uitzaaien omdat ze doorhadden dat als ze dat niet deden, alleen
de ‘lichte’ grassen verspreid werden door de wind. Zo ontstond een belangrijke stap:
zelf voedsel produceren ipv het ‘kant-en-klaar’ uit de natuur te halen.
● Ditzelfde proces gebeurde met dieren: mensen kregen in de gaten dat het houden
van dieren meer opleverde dan het jagen op dieren. Ipv alleen vlees en botten e.d.,
konden ze nu ook de melk en wol benutten. Op den duur ontstonden er zo
dierrassen die afhankelijk waren van de mens.
● Met het gebruik van wol en melk, ontstond het spinnen en weven van wol (wat voor
een nieuwe soort kleding zorgde) en nieuwe producten de langer bewaard konden
blijven (boter, pap, kaas).
● In eerste instantie was het boeren bestaan heel hard werken in vergelijking met de
jager-verzamelaars. Toch leiden boerenculturen tot sneller groeiende bevolkingen.
Gebruiksvoorwerpen en aardewerk
● Boeren gebruikten andere werktuigen en gebruiksvoorwerpen dan jager-
verzamelaars. Voorbeelden zijn de sikkel om graan mee te oogsten, gepolijste
geslepen stenen bijlen om bijvoorbeeld bomen mee om te hakken, maalstenen voor
graan, hakken voor de akkers en aardewerk om dingen in te bewaren. Dit waren
allemaal voorwerpen die nodig waren voor een vaste woonplaats en een boeren
bestaan. Een maalsteen en aardewerk ga je niet meeslepen, en bomen omhakken
doe je alleen om ruimte voor akkers te creëren of om stevige huizen te bouwen.
TIP: deze voorwerpen zijn allemaal typerend voor de neolitische cultuur en moet je
kunnen herkennen op het tentamen!
