Rechtsfilosofie B
Hoorcollege 2: Het BVerfG: De EG als ‘statenverbond’
1. Samenvatting week 1
2. Inleiding
3. De autonomie van het gemeenschapsrecht
4. Van staatssoevereiniteit naar volkssoevereiniteit
5. De representatie van het volk: is het EP een parlement?
6. Implicaties voor het gemeenschapsrecht
1. Samenvatting week 1
a) In welke zin is de EU een gemeenschap?
Teleologische interpretatie: wil je de doelstelling bereiken van de verwerkelijking van
een gemeenschappelijke markt, dan moet je de middelen inzetten die daarvoor nodig
zijn. Wil je een interne markt tot stand brengen, dan heb je rechtstreekse werking en
voorrang van gemeenschapsrecht nodig. Rechtstreekse werking: ook burgers van de
lidstaten kunnen rechten ontlenen aan het gemeenschapsrecht. De gedachte van
voorrang van het gemeenschapsrecht houdt in dat de nationale grondwet in sommige
gevallen moet wijken voor Europees recht. De implicatie van deze twee leerstukken is
dat de EU iets in de trant van een federale staat is en dat het HvJ iets is als een
constitutionele rechter. In het Les verts-arrest zegt het HvJ dat er een volwaardige
legaliteitscontrole is waarbij het HvJ in staat is om te toetsen op horizontaal niveau
(EU-instellingen) en op verticaal niveau (EU-instellingen en lidstaten). In het Les verts-
arrest wordt gesproken over het EG-verdrag als een constitutioneel handvest. Het lijkt
te gaan om een gemeenschap in politieke zin, maar kunnen we wel spreken van de
EU als politieke gemeenschap? Er lijkt niet zoiets te bestaan als een Europees volk.
b) In welke zin is de EU ‘Europees’?
Grenzen van Europa: we zijn allemaal grootgebracht met de gedachte dat Europa
gaat tot het Oeralgebergte en dat de zuidgrens gelegen is bij de mediterrane kust.
We hebben geleerd dat Europa grenzen heeft, maar dat klopt natuurlijk niet. De
Oeral als een grens van Europa is een louter onconventionele grens. Een belangrijk
deel van Rusland ligt aan deze kant van de Oeral, maar Rusland behoort niet tot de
Europese Unie. De grenzen van Europa zijn betwistbaar. Het is niet onverschillig
waar je de grenzen laat vallen. Er is hevig verzet geweest over de toetreding van
Turkije tot Europa. De grenzen zijn niet alleen pijlers ergens op de grond, maar de
grenzen maken ook verschil (onder meer op politiek vlak).
Democratie: als democratie volkssoevereiniteit is, wie maakt dan onderdeel uit van
zoiets als een Europees volk en wie niet?
Multiple-choice vraag over thema’s van HC1:
In het Les Verts-arrest stelt het Europese Hof van Justitie dat het EEG-Verdrag een
‘constitutioneel handvest’ is. Hiermee wordt bedoeld dat:
(a) Het Hof een volledige legaliteits- én legitimiteitscontrole kan uitoefenen op
rechtshandelingen van de EU en haar Lid-Staten.
(b) De EU een volwaardige democratische gemeenschap is.
(c) Het Hof een volledige legaliteitscontrole kan uitoefenen op rechtshandelingen van de
EU en haar Lid-Staten.
(d) Het EEG-Verdrag een grondwet is in formele én materiële zin.
2. Inleiding
Na de Tweede Wereldoorlog had je natuurlijk de trias politica, maar er werd een speciaal
gewicht gegeven aan de hoogste rechter (het BVerfG). De gedachte was dat de Duitse rechter
uiteindelijk degene was die garant stond voor de rechten van de mens en de menselijke
Hoorcollege 2: Het BVerfG: De EG als ‘statenverbond’
1. Samenvatting week 1
2. Inleiding
3. De autonomie van het gemeenschapsrecht
4. Van staatssoevereiniteit naar volkssoevereiniteit
5. De representatie van het volk: is het EP een parlement?
6. Implicaties voor het gemeenschapsrecht
1. Samenvatting week 1
a) In welke zin is de EU een gemeenschap?
Teleologische interpretatie: wil je de doelstelling bereiken van de verwerkelijking van
een gemeenschappelijke markt, dan moet je de middelen inzetten die daarvoor nodig
zijn. Wil je een interne markt tot stand brengen, dan heb je rechtstreekse werking en
voorrang van gemeenschapsrecht nodig. Rechtstreekse werking: ook burgers van de
lidstaten kunnen rechten ontlenen aan het gemeenschapsrecht. De gedachte van
voorrang van het gemeenschapsrecht houdt in dat de nationale grondwet in sommige
gevallen moet wijken voor Europees recht. De implicatie van deze twee leerstukken is
dat de EU iets in de trant van een federale staat is en dat het HvJ iets is als een
constitutionele rechter. In het Les verts-arrest zegt het HvJ dat er een volwaardige
legaliteitscontrole is waarbij het HvJ in staat is om te toetsen op horizontaal niveau
(EU-instellingen) en op verticaal niveau (EU-instellingen en lidstaten). In het Les verts-
arrest wordt gesproken over het EG-verdrag als een constitutioneel handvest. Het lijkt
te gaan om een gemeenschap in politieke zin, maar kunnen we wel spreken van de
EU als politieke gemeenschap? Er lijkt niet zoiets te bestaan als een Europees volk.
b) In welke zin is de EU ‘Europees’?
Grenzen van Europa: we zijn allemaal grootgebracht met de gedachte dat Europa
gaat tot het Oeralgebergte en dat de zuidgrens gelegen is bij de mediterrane kust.
We hebben geleerd dat Europa grenzen heeft, maar dat klopt natuurlijk niet. De
Oeral als een grens van Europa is een louter onconventionele grens. Een belangrijk
deel van Rusland ligt aan deze kant van de Oeral, maar Rusland behoort niet tot de
Europese Unie. De grenzen van Europa zijn betwistbaar. Het is niet onverschillig
waar je de grenzen laat vallen. Er is hevig verzet geweest over de toetreding van
Turkije tot Europa. De grenzen zijn niet alleen pijlers ergens op de grond, maar de
grenzen maken ook verschil (onder meer op politiek vlak).
Democratie: als democratie volkssoevereiniteit is, wie maakt dan onderdeel uit van
zoiets als een Europees volk en wie niet?
Multiple-choice vraag over thema’s van HC1:
In het Les Verts-arrest stelt het Europese Hof van Justitie dat het EEG-Verdrag een
‘constitutioneel handvest’ is. Hiermee wordt bedoeld dat:
(a) Het Hof een volledige legaliteits- én legitimiteitscontrole kan uitoefenen op
rechtshandelingen van de EU en haar Lid-Staten.
(b) De EU een volwaardige democratische gemeenschap is.
(c) Het Hof een volledige legaliteitscontrole kan uitoefenen op rechtshandelingen van de
EU en haar Lid-Staten.
(d) Het EEG-Verdrag een grondwet is in formele én materiële zin.
2. Inleiding
Na de Tweede Wereldoorlog had je natuurlijk de trias politica, maar er werd een speciaal
gewicht gegeven aan de hoogste rechter (het BVerfG). De gedachte was dat de Duitse rechter
uiteindelijk degene was die garant stond voor de rechten van de mens en de menselijke
