Rechtsfilosofie B
Hoorcollege 9: Representatie en de constitutionalisering van het EGV
Overzicht:
1. Samenvatting week 8
2. Toch een ‘halve’ politieke waarheid?
3. Analyse van Martin vs. Hunter’s Lessee
4. ‘Een steeds hechter verbond tussen de volkeren van Europa’
5. Een ‘vooronderstelde’ eenheid: de grond en de grondeloosheid van de EG
Een volk bestaat niet bij voorbaat, een volk komt tot stand. We hebben gezien dat de arresten
Van Gend en Loos en Costa vs. ENEL verantwoordelijk zijn voor het ontstaan van zoiets als
een Europees volk. Tegelijkertijd valt hier bezwaar tegen in te brengen. Het bezwaar zou luiden
dat er in bepaald opzicht zoiets is als een Europees volk, maar je kunt niet zeggen dat een
Europees volk zoals wij het nu zouden kunnen opvatten vergelijkbaar is met bijvoorbeeld de
gedachte van een volk in de zin van art. 50 van de Nederlandse Grondwet of ‘’we the people’’
in de zin van het Amerikaanse grondwetgevingsproces. In de Amerikaanse Grondwet heb je
een veel sterkere opvatting van het begrip volk dan in Europees verband. Vandaag kijken we
naar de ontstaansgeschiedenis van de Amerikaanse Grondwet. Is het zo dat het zo wezenlijk
anders is gegaan met het ontstaan van zoiets als een Amerikaanse federatie in vergelijking
met de Europese Unie? We zullen daartoe het Martin vs. Hunter’s Lessee-arrest analyseren.
Dit is een spraakmakend arrest van de Supreme Court. Dit arrest vertoont veel parallellen met
Costa vs. ENEL en Van Gend en Loos. Voor hetzelfde geld was Amerika vandaag de dag een
confederatie en niet een federatie van staten, want in de kern is deze eenheidsstaat met een
Amerikaans volk ontstaan als een confederatie van soevereine staten. Mede dankzij het arrest
Martin vs. Hunter’s Lessee van de Supreme Court vatten wij de uitspraak ‘’we the people’’ zo
op dat het één Amerikaans volk betekent. Toentertijd was dat allesbehalve vanzelfsprekend.
Amerika is niet zo sterk een eenheid als wij het ons voorstellen. Vervolgens analyseren wij het
Verdrag van Rome en bekijken we wat voor representatie daar plaatsvindt. We sluiten af met
een conclusie over de grond en grondeloosheid van de EU.
Samenvatting week 8
De vraag waar we naar aanleiding van het Maastricht-arrest van het BVerfG mee worstelen:
hoe komen we uit de impasse over de autonome van het gemeenschapsrecht? Waarom is die
impasse ontstaan? Omdat de teleologische interpretatie van het verdrag door het HvJ EU in
de beroemde arresten Van Gend en Loos en Costa vs. ENEL ertoe leidde dat het HvJ EU zegt
dat de Europese rechtsorde een autonome rechtsorde is. Hiermee bedoelt het te zeggen dat
het niet meer een gewoon internationaal verdrag is en dat het onder andere rechten en plichten
creëert voor burgers onderling en burgers tegenover hun staten. Daarnaast betekent dit dat
het Europees recht voorrang heeft over nationaal recht. Dat is niet het geval bij internationaal
recht (alleen bij een monistisch systeem). Op grond waarvan kan het Europees recht een claim
op autonomie doorzetten? Die vraag is des te prangender, omdat in het Maastricht-arrest en
recentelijk in het Lissabon-arrest van het BVerfG een sterk onderscheid wordt gemaakt tussen
een statenverbond en een bondstaat. De stelling van het BVerfG: wanneer je zoiets als een
statenverbond als de EU hebt, dan is er eigenlijk geen sprake van een autonome rechtsorde.
Het zijn de lidstaten die de heren van het verdrag zijn. Alleen in het geval van een bondstaat
kan dus sprake zijn van een autonome rechtsorde. Het is eigenlijk niet een rechtsorde die
autonoom is, maar een volk. Autonomie betekent zelfwetgeving. Dus in een democratie is het
volk autonoom. Alleen een bondstaat wordt in het leven gehouden door een volk, dit geldt niet
voor een statenverbond dat bestaat uit meerdere volkeren. Dat was het verhaal van Grimm,
wat in feite een samenvatting is van het Maastricht-arrest.
Hoorcollege 9: Representatie en de constitutionalisering van het EGV
Overzicht:
1. Samenvatting week 8
2. Toch een ‘halve’ politieke waarheid?
3. Analyse van Martin vs. Hunter’s Lessee
4. ‘Een steeds hechter verbond tussen de volkeren van Europa’
5. Een ‘vooronderstelde’ eenheid: de grond en de grondeloosheid van de EG
Een volk bestaat niet bij voorbaat, een volk komt tot stand. We hebben gezien dat de arresten
Van Gend en Loos en Costa vs. ENEL verantwoordelijk zijn voor het ontstaan van zoiets als
een Europees volk. Tegelijkertijd valt hier bezwaar tegen in te brengen. Het bezwaar zou luiden
dat er in bepaald opzicht zoiets is als een Europees volk, maar je kunt niet zeggen dat een
Europees volk zoals wij het nu zouden kunnen opvatten vergelijkbaar is met bijvoorbeeld de
gedachte van een volk in de zin van art. 50 van de Nederlandse Grondwet of ‘’we the people’’
in de zin van het Amerikaanse grondwetgevingsproces. In de Amerikaanse Grondwet heb je
een veel sterkere opvatting van het begrip volk dan in Europees verband. Vandaag kijken we
naar de ontstaansgeschiedenis van de Amerikaanse Grondwet. Is het zo dat het zo wezenlijk
anders is gegaan met het ontstaan van zoiets als een Amerikaanse federatie in vergelijking
met de Europese Unie? We zullen daartoe het Martin vs. Hunter’s Lessee-arrest analyseren.
Dit is een spraakmakend arrest van de Supreme Court. Dit arrest vertoont veel parallellen met
Costa vs. ENEL en Van Gend en Loos. Voor hetzelfde geld was Amerika vandaag de dag een
confederatie en niet een federatie van staten, want in de kern is deze eenheidsstaat met een
Amerikaans volk ontstaan als een confederatie van soevereine staten. Mede dankzij het arrest
Martin vs. Hunter’s Lessee van de Supreme Court vatten wij de uitspraak ‘’we the people’’ zo
op dat het één Amerikaans volk betekent. Toentertijd was dat allesbehalve vanzelfsprekend.
Amerika is niet zo sterk een eenheid als wij het ons voorstellen. Vervolgens analyseren wij het
Verdrag van Rome en bekijken we wat voor representatie daar plaatsvindt. We sluiten af met
een conclusie over de grond en grondeloosheid van de EU.
Samenvatting week 8
De vraag waar we naar aanleiding van het Maastricht-arrest van het BVerfG mee worstelen:
hoe komen we uit de impasse over de autonome van het gemeenschapsrecht? Waarom is die
impasse ontstaan? Omdat de teleologische interpretatie van het verdrag door het HvJ EU in
de beroemde arresten Van Gend en Loos en Costa vs. ENEL ertoe leidde dat het HvJ EU zegt
dat de Europese rechtsorde een autonome rechtsorde is. Hiermee bedoelt het te zeggen dat
het niet meer een gewoon internationaal verdrag is en dat het onder andere rechten en plichten
creëert voor burgers onderling en burgers tegenover hun staten. Daarnaast betekent dit dat
het Europees recht voorrang heeft over nationaal recht. Dat is niet het geval bij internationaal
recht (alleen bij een monistisch systeem). Op grond waarvan kan het Europees recht een claim
op autonomie doorzetten? Die vraag is des te prangender, omdat in het Maastricht-arrest en
recentelijk in het Lissabon-arrest van het BVerfG een sterk onderscheid wordt gemaakt tussen
een statenverbond en een bondstaat. De stelling van het BVerfG: wanneer je zoiets als een
statenverbond als de EU hebt, dan is er eigenlijk geen sprake van een autonome rechtsorde.
Het zijn de lidstaten die de heren van het verdrag zijn. Alleen in het geval van een bondstaat
kan dus sprake zijn van een autonome rechtsorde. Het is eigenlijk niet een rechtsorde die
autonoom is, maar een volk. Autonomie betekent zelfwetgeving. Dus in een democratie is het
volk autonoom. Alleen een bondstaat wordt in het leven gehouden door een volk, dit geldt niet
voor een statenverbond dat bestaat uit meerdere volkeren. Dat was het verhaal van Grimm,
wat in feite een samenvatting is van het Maastricht-arrest.
