Criminologie
Inhoudsopgave
College 1 – Hoofdstuk 1 Criminologie: een terreinverkenning...............................................................2
College 2 – Hoofdstuk 4 Verklaringen voor criminaliteit: het psychologische perspectief.....................7
College 3 – Hoofdstuk 5 Het economische en sociologische perspectief.............................................13
College 4 – Hoofdstuk 6 Criminaliteitspreventie..................................................................................19
College 5 – Hoofdstuk 7 Straffen en criminaliteit.................................................................................24
College 6 – Hoofdstuk 8 Victimologie...................................................................................................29
Informatie
Toetsingsvorm: Take-hometentamen (essay).
Deadline: 15 mei 2023, 12:00 uur ’s middags.
,College 1 – Hoofdstuk 1 Criminologie: een terreinverkenning
Korte opdracht
1. Wat is volgens jou criminaliteit?
Alles wat wettelijk strafbaar gesteld is.
2. Wat vind je van de veiligheid in Nederland?
Ik denk dat Nederland over het algemeen erg veilig is. Het laatste decennia is de criminaliteit
in Nederland al sterk afgenomen. Ik heb wel het idee dat zware misdaad erger wordt.
3. Waarom vertonen mensen crimineel gedrag volgens jou?
Nature and nurture.
4. Wat vind je van de strafcultuur in Nederland?
Passend. Nederland straft niet per se heel zwaar, maar is gericht op terugkeren in de
samenleving.
5. Wat is volgens jou de beste manier om op crimineel gedrag te reageren?
Kijken per crimineel wat passend is qua straffen. Preventie richten op bepaalde doelgroep.
6. Wat is jouw ervaring met criminaliteit?
Ik werk in een supermarkt, waar dagelijks gestolen wordt, maar je het niet altijd door hebt.
Ook heb ik pogingen tot diefstal kunnen onderscheppen.
Wat doen criminologen?
Criminologen houden zich bezig met de bestudering van de aard en achtergronden van crimineel
gedrag en de manier waarop de overheid en de maatschappij hierop reageert.
Een paar cijfers
WODC, het CBS, politie, OM en de Raad voor de rechtspraak 2020 (Cahier 2022-12 Criminaliteit en
rechtshandhaving 2021)
Tussen 2011-2021:
- Sterke daling zelf gerapporteerd slachtofferschap en door politie geregistreerde criminaliteit.
- In 2021 was ruim een op de zes Nederlanders van 15 jaar slachtoffer van traditionele criminaliteit.
- Dalende trend van geregistreerde criminaliteit en aantal verdachten (na een beperkte stijging in 2019)
ook in 2020 en 2021 (vermoedelijk speelt COVID-19- daarin een rol).
- COVID-19- raakte alle onderdelen van de strafrechtsketen. (minder instroom van zaken, aangehouden
rechtszaken, toegang tot gerechtsgebouwen beperkt en enkele weken geen fysieke zittingen).
- In 2021 is 16,0 miljard euro uitgegeven aan sociale veiligheid.
Strafbaar gedrag
Wanneer is gedrag strafbaar?
- formeel: dat de wetgever zegt dat je bepaalde dingen niet mag doen.
- feitelijk: bijvoorbeeld druk/aanleiding vanuit samenleving/media/politiek.
- bestaat strafbaar gedrag zelfstandig? Of zijn het afspraken tussen mensen, sociale normen
en waarden.
Kan strafbaar gedrag ook veranderen?
- criminalisering/decriminalisering;
- veranderende actoren (media, burgers, criminelen);
- wetenschappelijke kennis.
Welke middelen zet het strafrecht in om zijn doelen te bereiken?
- afstraffen;
- hulp/voorkomen;
- financieel leed.
,Reacties op strafbaar gedrag
- gevoelens van angst/afschuw/woede (vergeldingsbehoefte);
- collectief bewustzijn (positieve sociale functie);
- Durkheim: gevaar van ontsporing (eigenrichting);
- zondebokmechanisme (problemen worden afgereageerd op een ander);
- leedvermaak ten aanzien van anonieme slachtsoffers;
- identificatie met dader (romantiseren);
- schuldgevoel (strenger straffen).
- mededogen (moeilijke omstandigheden, underdog).
beveiliging/
saamhorigheid
vergeldings-
angst/boosheid
behoefte
indentificatie dader als
met slachtoffer zondebok
eigenrichting
mededogen slachtofferhulp
criminaliteit
politie als terrorisme/
zondebok rellen
mededogen
reclasseringshulp/
strafrechts-
identificatie hervorming
met dader
extreme
bewondering schuldgevoel
strafbehoefte
Opdracht
Kijk onderstaande aflevering uit ‘Danny op straat’ (NPO)(15 minuten).
Criminaliteit gemist? Start met kijken op NPO Start
Geef daarna antwoord op de volgende vragen (10 minuten):
1. Wat valt je op aan de mensen die in de uitzending aan het woord komen?
Jongens die allemaal in het milieu gerold zijn en er niet meer zelfstandig uitkomen. Jonge
jongens die van de straat komen en geld problemen hebben.
2. Wat ging er door je heen bij de verhalen die werden verteld?
Aan de ene kant heel sneu, want niemand wilt op deze manier aan geld komen en het is sneu
dat ze geen andere uitweg zien. Maar ik heb soms het idee dat het sommige jongens het niks
interesseert dat ze in dat milieu zitten.
3. Wat hebben deze mensen volgens jou nodig?
Ondersteuning, zowel financieel als emotioneel. Zorgen dat ze kansen krijgen.
, Definitie criminologie
“De criminologie is de wetenschap die zich bezighoudt met de bestudering van de aard en
achtergronden van menselijke gedragingen die door de wetgever strafbaar zijn gesteld en van de
wijze waarop de overheid en de overige maatschappij daarop reageert.” (Kaiser, 1998).
Door deze definitie wordt het wetenschappelijk object (criminaliteit) dus bepaalde door de inhoud
van de strafwetgeving. De criminoloog bestudeert gedragingen die door de nationale en
internationale wetgever strafbaar zijn gesteld. De wetgever is dus leidend en de criminoloog volgt.
De aard van het strafbaar gestelde gedrag, dat wil zeggen wat onder criminaliteit wordt verstaan,
wordt bepaald door de wetgever en dit zal dus van tijd tot tijd en van land tot land enigszins
verschillen.
Het doel van criminologie is een effectievere en humanere aanpak van criminaliteit.
- Hoe? Verschillende invalshoeken, objectiviteit.
Onderwerpen criminologie
- Beschrijvende criminologie (omvang, aard, spreiding, ontwikkeling van de
criminaliteit/cijfermatige informatie);
- Etiologie (oorzaken van crimineel gedrag/criminaliteit);
- Criminaliteitspreventie (praktijk en uitwerking van maatregelen ter voorkoming van
misdrijven buiten de strafrechtspleging);
- Penologie (effectiviteit van gerechtelijke straffen en maatregelen);
- Victimologie (slachtofferschap);
- Niet-commune criminaliteit (kenmerken en bestrijding).
Geschiedenis van de criminologie
Voor een goed begrip van de hedendaagse criminologie is enig inzicht in de geschiedenis van het vak
onontbeerlijk.
Van de klassieke oudheid tot de middeleeuwen
Een van de oudste bekende geschriften over misdaad en straf betreft de wetten die in circa 1750
voor Christus werden opgesteld door koning Hammurabi van Mesopotamië.
- bevatte regels over familierecht en handel, maar ook diefstal, heling, moord en
geweldpleging.
Van de Renaissance naar de Verlichting
In het humanisme was levensbeschouwing niet langer gebaseerd op het goddelijk en wat de kerk
daarover voorschreef, maar op de ratio en universele waarden zoals menselijke waardigheid.
Nederlandse denker Coornhert schreef over wat de oorzaken van criminaliteit waren en deed hij
aanbevelingen voor een effectievere bestrijding van criminaliteit.
- Coornhert pleitte voor de bouw van gevangenissen om misdrijfplegers tijdens detentie een
ambacht te leren en nuttig werk te laten doen in plaats van ze ter dood te brengen of
lijfstraffen uit te delen.
Klassieke school
Aan het einde van de 17e eeuw ontstond er een culturele stroming en intellectuele beweging die is
aangeduid als de ‘Verlichting’. Het idee dat de mens in staat is door de rede – het gezond menselijk
verstand – de wereld te begrijpen en te verbeteren, ontstond nog sterker dan in de Renaissance.
Verlicht denken had ook betrekking op misdaad en strafrecht.
Inhoudsopgave
College 1 – Hoofdstuk 1 Criminologie: een terreinverkenning...............................................................2
College 2 – Hoofdstuk 4 Verklaringen voor criminaliteit: het psychologische perspectief.....................7
College 3 – Hoofdstuk 5 Het economische en sociologische perspectief.............................................13
College 4 – Hoofdstuk 6 Criminaliteitspreventie..................................................................................19
College 5 – Hoofdstuk 7 Straffen en criminaliteit.................................................................................24
College 6 – Hoofdstuk 8 Victimologie...................................................................................................29
Informatie
Toetsingsvorm: Take-hometentamen (essay).
Deadline: 15 mei 2023, 12:00 uur ’s middags.
,College 1 – Hoofdstuk 1 Criminologie: een terreinverkenning
Korte opdracht
1. Wat is volgens jou criminaliteit?
Alles wat wettelijk strafbaar gesteld is.
2. Wat vind je van de veiligheid in Nederland?
Ik denk dat Nederland over het algemeen erg veilig is. Het laatste decennia is de criminaliteit
in Nederland al sterk afgenomen. Ik heb wel het idee dat zware misdaad erger wordt.
3. Waarom vertonen mensen crimineel gedrag volgens jou?
Nature and nurture.
4. Wat vind je van de strafcultuur in Nederland?
Passend. Nederland straft niet per se heel zwaar, maar is gericht op terugkeren in de
samenleving.
5. Wat is volgens jou de beste manier om op crimineel gedrag te reageren?
Kijken per crimineel wat passend is qua straffen. Preventie richten op bepaalde doelgroep.
6. Wat is jouw ervaring met criminaliteit?
Ik werk in een supermarkt, waar dagelijks gestolen wordt, maar je het niet altijd door hebt.
Ook heb ik pogingen tot diefstal kunnen onderscheppen.
Wat doen criminologen?
Criminologen houden zich bezig met de bestudering van de aard en achtergronden van crimineel
gedrag en de manier waarop de overheid en de maatschappij hierop reageert.
Een paar cijfers
WODC, het CBS, politie, OM en de Raad voor de rechtspraak 2020 (Cahier 2022-12 Criminaliteit en
rechtshandhaving 2021)
Tussen 2011-2021:
- Sterke daling zelf gerapporteerd slachtofferschap en door politie geregistreerde criminaliteit.
- In 2021 was ruim een op de zes Nederlanders van 15 jaar slachtoffer van traditionele criminaliteit.
- Dalende trend van geregistreerde criminaliteit en aantal verdachten (na een beperkte stijging in 2019)
ook in 2020 en 2021 (vermoedelijk speelt COVID-19- daarin een rol).
- COVID-19- raakte alle onderdelen van de strafrechtsketen. (minder instroom van zaken, aangehouden
rechtszaken, toegang tot gerechtsgebouwen beperkt en enkele weken geen fysieke zittingen).
- In 2021 is 16,0 miljard euro uitgegeven aan sociale veiligheid.
Strafbaar gedrag
Wanneer is gedrag strafbaar?
- formeel: dat de wetgever zegt dat je bepaalde dingen niet mag doen.
- feitelijk: bijvoorbeeld druk/aanleiding vanuit samenleving/media/politiek.
- bestaat strafbaar gedrag zelfstandig? Of zijn het afspraken tussen mensen, sociale normen
en waarden.
Kan strafbaar gedrag ook veranderen?
- criminalisering/decriminalisering;
- veranderende actoren (media, burgers, criminelen);
- wetenschappelijke kennis.
Welke middelen zet het strafrecht in om zijn doelen te bereiken?
- afstraffen;
- hulp/voorkomen;
- financieel leed.
,Reacties op strafbaar gedrag
- gevoelens van angst/afschuw/woede (vergeldingsbehoefte);
- collectief bewustzijn (positieve sociale functie);
- Durkheim: gevaar van ontsporing (eigenrichting);
- zondebokmechanisme (problemen worden afgereageerd op een ander);
- leedvermaak ten aanzien van anonieme slachtsoffers;
- identificatie met dader (romantiseren);
- schuldgevoel (strenger straffen).
- mededogen (moeilijke omstandigheden, underdog).
beveiliging/
saamhorigheid
vergeldings-
angst/boosheid
behoefte
indentificatie dader als
met slachtoffer zondebok
eigenrichting
mededogen slachtofferhulp
criminaliteit
politie als terrorisme/
zondebok rellen
mededogen
reclasseringshulp/
strafrechts-
identificatie hervorming
met dader
extreme
bewondering schuldgevoel
strafbehoefte
Opdracht
Kijk onderstaande aflevering uit ‘Danny op straat’ (NPO)(15 minuten).
Criminaliteit gemist? Start met kijken op NPO Start
Geef daarna antwoord op de volgende vragen (10 minuten):
1. Wat valt je op aan de mensen die in de uitzending aan het woord komen?
Jongens die allemaal in het milieu gerold zijn en er niet meer zelfstandig uitkomen. Jonge
jongens die van de straat komen en geld problemen hebben.
2. Wat ging er door je heen bij de verhalen die werden verteld?
Aan de ene kant heel sneu, want niemand wilt op deze manier aan geld komen en het is sneu
dat ze geen andere uitweg zien. Maar ik heb soms het idee dat het sommige jongens het niks
interesseert dat ze in dat milieu zitten.
3. Wat hebben deze mensen volgens jou nodig?
Ondersteuning, zowel financieel als emotioneel. Zorgen dat ze kansen krijgen.
, Definitie criminologie
“De criminologie is de wetenschap die zich bezighoudt met de bestudering van de aard en
achtergronden van menselijke gedragingen die door de wetgever strafbaar zijn gesteld en van de
wijze waarop de overheid en de overige maatschappij daarop reageert.” (Kaiser, 1998).
Door deze definitie wordt het wetenschappelijk object (criminaliteit) dus bepaalde door de inhoud
van de strafwetgeving. De criminoloog bestudeert gedragingen die door de nationale en
internationale wetgever strafbaar zijn gesteld. De wetgever is dus leidend en de criminoloog volgt.
De aard van het strafbaar gestelde gedrag, dat wil zeggen wat onder criminaliteit wordt verstaan,
wordt bepaald door de wetgever en dit zal dus van tijd tot tijd en van land tot land enigszins
verschillen.
Het doel van criminologie is een effectievere en humanere aanpak van criminaliteit.
- Hoe? Verschillende invalshoeken, objectiviteit.
Onderwerpen criminologie
- Beschrijvende criminologie (omvang, aard, spreiding, ontwikkeling van de
criminaliteit/cijfermatige informatie);
- Etiologie (oorzaken van crimineel gedrag/criminaliteit);
- Criminaliteitspreventie (praktijk en uitwerking van maatregelen ter voorkoming van
misdrijven buiten de strafrechtspleging);
- Penologie (effectiviteit van gerechtelijke straffen en maatregelen);
- Victimologie (slachtofferschap);
- Niet-commune criminaliteit (kenmerken en bestrijding).
Geschiedenis van de criminologie
Voor een goed begrip van de hedendaagse criminologie is enig inzicht in de geschiedenis van het vak
onontbeerlijk.
Van de klassieke oudheid tot de middeleeuwen
Een van de oudste bekende geschriften over misdaad en straf betreft de wetten die in circa 1750
voor Christus werden opgesteld door koning Hammurabi van Mesopotamië.
- bevatte regels over familierecht en handel, maar ook diefstal, heling, moord en
geweldpleging.
Van de Renaissance naar de Verlichting
In het humanisme was levensbeschouwing niet langer gebaseerd op het goddelijk en wat de kerk
daarover voorschreef, maar op de ratio en universele waarden zoals menselijke waardigheid.
Nederlandse denker Coornhert schreef over wat de oorzaken van criminaliteit waren en deed hij
aanbevelingen voor een effectievere bestrijding van criminaliteit.
- Coornhert pleitte voor de bouw van gevangenissen om misdrijfplegers tijdens detentie een
ambacht te leren en nuttig werk te laten doen in plaats van ze ter dood te brengen of
lijfstraffen uit te delen.
Klassieke school
Aan het einde van de 17e eeuw ontstond er een culturele stroming en intellectuele beweging die is
aangeduid als de ‘Verlichting’. Het idee dat de mens in staat is door de rede – het gezond menselijk
verstand – de wereld te begrijpen en te verbeteren, ontstond nog sterker dan in de Renaissance.
Verlicht denken had ook betrekking op misdaad en strafrecht.
