Probleem 2
Valentine
Lichaam-geest probleem betreft de relatie tussen bewustzijn en neurofysiologische processen. ‘Geest’ gebruikt
in twee betekenissen: (1) bewuste ervaring en (2) het systeem of programma dat gedrag regelt. Mentale
fenomenen: sensaties, beelden, gevoelens, gedachten, overtuigingen, intenties en beslissingen. ‘Lichaam’
betreft het fysieke aspect van een organisme (vooral de hersenen).
Hoeveel realiteiten? - Eén (Monisme)
Wat is het? - Mentaal (Idealisme)
- Fysiek (Materialisme)
- Anders (bij. Neutraal Monisme)
- Veel (Pluralisme)
- Twee (Dualisme)
Wat is de relatie daartussen? - Correlatie (Parallelisme)
- Two-way causaal (Interactionisme)
- One-way causaal (bijv. Epifenomenalisme)
Criteria om het mentale en fysiek te onderscheiden
Qualitative character van fenomenologische ervaring (‘sensory qualia’). Leibniz’s law of the identity of
indiscernibles: twee dingen zijn alleen identiek als ze alle eigenschappen gemeen hebben, dus hebben
sommige filosofen gepleit voor een onderscheid tussen mentaal en fysiek op basis van qualia.
Epistemologisch onderscheid van mode of verification. Mentale fenomenen zijn privaat en fysieke zijn
openbaar of intersubjectief bevestigbaar. Het soort kennis dat mensen hebben van hun eigen mentale
toestanden is anders dan het soort kennis dat ze (kunnen) hebben van mentale toestanden van anderen.
Onderscheid tussen privaat en openbaar niet heel duidelijk, kwestie van mate i.p.v. soort. Alle kennis
gebaseerd op persoonlijke ervaring; publieke kennis slechts dat waarover we overeenstemming kunnen
bereiken.
Intensionality als onderscheidend kenmerk van het mentale. Brenanto: Psychologische activiteiten
hadden mentale objecten, die wel/niet bestaan in de externe wereld: men kan dingen bedenken of hopen die
nooit materialiseren. Psychologische activiteiten = ‘propositionele attitudes’. De inhoud van een mentale
toestand kan worden uitgedrukt in de vorm van een propositie. Zwakte: niet alle mentale toestanden zijn van
deze logische vorm.
Descartes: het onderscheidend kenmerk van het mentale rijk was denken. Onderscheidend kenmerk
van het fysieke rijk was spatial extension. Deze analyse waarschijnlijk niet langer acceptabel.
Descartes ander criterium voor fysieke fenomenen; subject to the laws of natural science. Mentale
fenomenen niet onderworpen aan deterministische, mechanistische wetten maar ‘vrij’ of onbepaald.
Oplossingen voor het lichaam-geest probleem
Drie categorieën:
1. Substance dualisme. Accepteert de common-sense view dat mentale en fysieke processen realiteit hebben
en wordt vervolgens geconfronteerd met het probleem van hun relatie.
2. Monisme. Beweert dat er slechts één realiteit is en dat een soort reductie van mentale of fysieke fenomenen
mogelijk is.
3. Andere recentere oplossingen. Accepteren substance monisme maar staan vaak property of theorie
dualisme toe; er is één fundamentele realiteit maar het kan verschillende attributen vertonen die verschillende
soorten beschrijving vereisen.
Dualist oplossingen.
Interactie door Descartes, een two-way causale interactie tussen mentale en fysieke. Geest een non-
fysieke substantie vanwege religieus geloof in een onsterfelijke ziel. Plaats van interactie in
pijnappelklier, want enige kenmerk onbekend te worden gedupliceerd in elke hersenhelft. Popper:
drie werelden: wereld 1 bevat fysieke objecten die overeenstemmen met fysieke wetten; wereld 2
bevat mentale toestanden en subjectieve ervaringen; wereld 3 bevat producten van de menselijke
geest – abstracte, culturele objecten, objectieve kennis, zoals getallen, theorieën of boeken, die
Valentine
Lichaam-geest probleem betreft de relatie tussen bewustzijn en neurofysiologische processen. ‘Geest’ gebruikt
in twee betekenissen: (1) bewuste ervaring en (2) het systeem of programma dat gedrag regelt. Mentale
fenomenen: sensaties, beelden, gevoelens, gedachten, overtuigingen, intenties en beslissingen. ‘Lichaam’
betreft het fysieke aspect van een organisme (vooral de hersenen).
Hoeveel realiteiten? - Eén (Monisme)
Wat is het? - Mentaal (Idealisme)
- Fysiek (Materialisme)
- Anders (bij. Neutraal Monisme)
- Veel (Pluralisme)
- Twee (Dualisme)
Wat is de relatie daartussen? - Correlatie (Parallelisme)
- Two-way causaal (Interactionisme)
- One-way causaal (bijv. Epifenomenalisme)
Criteria om het mentale en fysiek te onderscheiden
Qualitative character van fenomenologische ervaring (‘sensory qualia’). Leibniz’s law of the identity of
indiscernibles: twee dingen zijn alleen identiek als ze alle eigenschappen gemeen hebben, dus hebben
sommige filosofen gepleit voor een onderscheid tussen mentaal en fysiek op basis van qualia.
Epistemologisch onderscheid van mode of verification. Mentale fenomenen zijn privaat en fysieke zijn
openbaar of intersubjectief bevestigbaar. Het soort kennis dat mensen hebben van hun eigen mentale
toestanden is anders dan het soort kennis dat ze (kunnen) hebben van mentale toestanden van anderen.
Onderscheid tussen privaat en openbaar niet heel duidelijk, kwestie van mate i.p.v. soort. Alle kennis
gebaseerd op persoonlijke ervaring; publieke kennis slechts dat waarover we overeenstemming kunnen
bereiken.
Intensionality als onderscheidend kenmerk van het mentale. Brenanto: Psychologische activiteiten
hadden mentale objecten, die wel/niet bestaan in de externe wereld: men kan dingen bedenken of hopen die
nooit materialiseren. Psychologische activiteiten = ‘propositionele attitudes’. De inhoud van een mentale
toestand kan worden uitgedrukt in de vorm van een propositie. Zwakte: niet alle mentale toestanden zijn van
deze logische vorm.
Descartes: het onderscheidend kenmerk van het mentale rijk was denken. Onderscheidend kenmerk
van het fysieke rijk was spatial extension. Deze analyse waarschijnlijk niet langer acceptabel.
Descartes ander criterium voor fysieke fenomenen; subject to the laws of natural science. Mentale
fenomenen niet onderworpen aan deterministische, mechanistische wetten maar ‘vrij’ of onbepaald.
Oplossingen voor het lichaam-geest probleem
Drie categorieën:
1. Substance dualisme. Accepteert de common-sense view dat mentale en fysieke processen realiteit hebben
en wordt vervolgens geconfronteerd met het probleem van hun relatie.
2. Monisme. Beweert dat er slechts één realiteit is en dat een soort reductie van mentale of fysieke fenomenen
mogelijk is.
3. Andere recentere oplossingen. Accepteren substance monisme maar staan vaak property of theorie
dualisme toe; er is één fundamentele realiteit maar het kan verschillende attributen vertonen die verschillende
soorten beschrijving vereisen.
Dualist oplossingen.
Interactie door Descartes, een two-way causale interactie tussen mentale en fysieke. Geest een non-
fysieke substantie vanwege religieus geloof in een onsterfelijke ziel. Plaats van interactie in
pijnappelklier, want enige kenmerk onbekend te worden gedupliceerd in elke hersenhelft. Popper:
drie werelden: wereld 1 bevat fysieke objecten die overeenstemmen met fysieke wetten; wereld 2
bevat mentale toestanden en subjectieve ervaringen; wereld 3 bevat producten van de menselijke
geest – abstracte, culturele objecten, objectieve kennis, zoals getallen, theorieën of boeken, die
