1.3
De atheense democratie (5e eeuw v.C.)
Bestuur door het volk
In Athene werden de beslissingen genomen door een volksvergadering, zo’n regering ‘door
het volk’ noemen we democratie. Er is een belangrijk verschil tussen de democratieën van
nu en de Atheense democratie: In de moderne democratieën kiezen de burgers
vertegenwoordigers in een parlement. In Athene was er geen parlement”alle Atheense
mannen die geen slaaf waren, mochten rechtstreeks meebeslissen. Dat heet directe
democratie.
Een voorwaarde voor zo’n democratie is dat er niet te veel burgers zijn. In het oude
Griekenland kon een directe democratie ontstaan omdat de Grieken in stadstaatjes
woonden. Zo’n stad staat of polis bestond uit een stedelijke kern en het omringende
platteland. De meeste poleis hadden maar een paar duizend inwoners. OOk Athen was een
polis maar naar schatting woonden hier in de 5e eeuw v.C. 300.000 mensen, inclusief
vrouwen kinderen, slaven en vreemdelingen. In de Atheense democratie mochten deze
groepen niet meepraten: dat recht was voor alleen de volwassen, vrij mannen. Zij waren uit
Athene zelf afkomstig en bezaten het Atheense burgerrecht. Binnen deze groep maakte het
niet uit of je arm was of rijk: iedereen had gelijke rechten.
Gelijkheid
Deze onderlinge gelijkheid was voor de Atheners in de 5e eeuw v.C. erg belangrijk. Zij
waren bevreesd voor een al te machtige leider. Ooit was Athene geregeerd door koningen,
en later door de adel (aristocratie): rijke en belangrijke mannen die zichzelf zagen als ‘de
besten’. Ook was het voorgekomen dat één man tijdelijk de macht greep: een tiran. Maar
door veranderingen in de oorlogvoering waren de gewone burgers belangrijker geworden,
eerst als zwaarbewapende voetsoldaten, later als roeiers op de oorlogsvloot. Bij belangrijke
beslissingen, zoals die over oorlog en vrede, hadden zij invloed geëist en gekregen.
De atheense democratie (5e eeuw v.C.)
Bestuur door het volk
In Athene werden de beslissingen genomen door een volksvergadering, zo’n regering ‘door
het volk’ noemen we democratie. Er is een belangrijk verschil tussen de democratieën van
nu en de Atheense democratie: In de moderne democratieën kiezen de burgers
vertegenwoordigers in een parlement. In Athene was er geen parlement”alle Atheense
mannen die geen slaaf waren, mochten rechtstreeks meebeslissen. Dat heet directe
democratie.
Een voorwaarde voor zo’n democratie is dat er niet te veel burgers zijn. In het oude
Griekenland kon een directe democratie ontstaan omdat de Grieken in stadstaatjes
woonden. Zo’n stad staat of polis bestond uit een stedelijke kern en het omringende
platteland. De meeste poleis hadden maar een paar duizend inwoners. OOk Athen was een
polis maar naar schatting woonden hier in de 5e eeuw v.C. 300.000 mensen, inclusief
vrouwen kinderen, slaven en vreemdelingen. In de Atheense democratie mochten deze
groepen niet meepraten: dat recht was voor alleen de volwassen, vrij mannen. Zij waren uit
Athene zelf afkomstig en bezaten het Atheense burgerrecht. Binnen deze groep maakte het
niet uit of je arm was of rijk: iedereen had gelijke rechten.
Gelijkheid
Deze onderlinge gelijkheid was voor de Atheners in de 5e eeuw v.C. erg belangrijk. Zij
waren bevreesd voor een al te machtige leider. Ooit was Athene geregeerd door koningen,
en later door de adel (aristocratie): rijke en belangrijke mannen die zichzelf zagen als ‘de
besten’. Ook was het voorgekomen dat één man tijdelijk de macht greep: een tiran. Maar
door veranderingen in de oorlogvoering waren de gewone burgers belangrijker geworden,
eerst als zwaarbewapende voetsoldaten, later als roeiers op de oorlogsvloot. Bij belangrijke
beslissingen, zoals die over oorlog en vrede, hadden zij invloed geëist en gekregen.
