Recht en Ethiek leerdoelen samenvatting periode 1
Les 1: Oriëntatie op recht en ethiek
Onderwerp van de ethiek:
In de ethiek denkt men over het menselijke handelen vanuit het gezichtspunt van goed en
kwaad, juist en onjuist, etc.
Het gaat in de ethiek om vragen als:
Hoe behoren wij met elkaar om te gaan?
Wat mag men doen en wat moet men laten?
Dat goede is meer dan ‘nuttig’, ‘efficiënt’ of aangenaam’.
Het is moreel van aard: het heeft te maken met een visie op wat een goed leven is, met en
voor anderen, in rechtvaardige instituties.
• Wat is goede zorg?
Kenmerken van waarden:
• Waarden hebben karakter van nastrevenswaardige idealen/goeden en zijn als zodanig
nogal abstract. Denk bijvoorbeeld aan de waarde: respect.
Waarden hebben aantrekkingskracht (pull) ook als de idealen nooit ten volle haalbaar zijn.
Ze blijven een ideaal aan de horizon om naar te streven.
• Waarden motiveren het handelen
• Intersubjectief van aard, bestaan niet zoals de zwaartekracht, maar komen alleen tot
uitdrukking in het handelen. (niet zuiver objectief of subjectief, kwestie van smaak)
• Waarden zijn tijd en ruimte gebonden
Wat zijn normen:
Zijn regels, handelingsaanwijzingen die uit waarden voortvloeien
Voorbeelden:
Waarde: eerlijkheid
Norm: niet liegen
Norm: patiënt vertellen dat hij kanker heeft
Verschil tussen handelen en gedrag en relevantie ervan voor ethiek:
De uitspraak:
De afstand van Zutphen naar het centrum van Rome via de autoweg is 1563 km
of de uitspraak:
Eb en vloed worden veroorzaakt door de aantrekkingskracht van de maan
zijn objectiveerbare constateringen.
, • Ethische uitspraken zeggen hoe men moet handelen (voorschrijven) of had moeten
handelen (evalueren), dus niet:
• wat iemand werkelijk doet (beschrijven)
• waarom iemand doet wat zij doet (verklaren)
Ethische literatuur vind je dit onderscheid vaak verwoord als het verschil tussen wat is en wat
zou moeten zijn:
‘is and ought’.
4 soorten belangen:
Eigen belang:
a) Korte termijn
b) Lange termijn -> Welbegrepen eigen belang
Andermans belang: mogelijke belangenconflicten met anderen
Algemeen belang: belang van de samenleving
Functies recht:
- Ordenen van de samenleving
- Voorkomen van misstanden
- Beschermen van belangen kwetsbare burgers
- Conflict oplossende werking
- Concretiseren van rechtvaardigheid
- Voorwaarden scheppen voor de ontplooiing van mensen
Rechtsbronnen:
1. Wetgeving
▪ Als de koning de wet afkeurt komt de wet er niet.
▪ Ook gemeentes en provincies maken wetten.
2. Verdragen
▪ Internationale overeenkomsten tussen staten.
3. Jurisprudentie
▪ Verzameling van alle rechtelijke uitspraken
Wetgevingsproces in Nederland:
Een wet is een regeling die wordt vastgesteld door de hoogste wetgever, dat is de regering
en de Staten-Generaal gezamenlijk (het parlement). Wetten komen grotendeels initiatief tot
stand van de regering, maar ook de leden van de Tweede Kamer kunnen op eigen initiatief
een wetsvoorstel indienen (het recht van initiatief). (Memorie van toelichting: uitleg van hoe
en waarom van wetsvoorstel, naar ministerraad gestuurd.) Na akkoordbevinding besluit
ministerraad het wetsvoorstel voor te leggen bij de Tweede Kamer.
Van wetvoorstel naar inwerkingtreding wet:
1. Tweede Kamer
▪ Schriftelijke voorbereiding, mondelinge behandeling en stemming
▪ kan wijzigingsvoorstellen (amendementen) indienen, stemt op amendementen en
uiteindelijk op totale wetsvoorstel
Les 1: Oriëntatie op recht en ethiek
Onderwerp van de ethiek:
In de ethiek denkt men over het menselijke handelen vanuit het gezichtspunt van goed en
kwaad, juist en onjuist, etc.
Het gaat in de ethiek om vragen als:
Hoe behoren wij met elkaar om te gaan?
Wat mag men doen en wat moet men laten?
Dat goede is meer dan ‘nuttig’, ‘efficiënt’ of aangenaam’.
Het is moreel van aard: het heeft te maken met een visie op wat een goed leven is, met en
voor anderen, in rechtvaardige instituties.
• Wat is goede zorg?
Kenmerken van waarden:
• Waarden hebben karakter van nastrevenswaardige idealen/goeden en zijn als zodanig
nogal abstract. Denk bijvoorbeeld aan de waarde: respect.
Waarden hebben aantrekkingskracht (pull) ook als de idealen nooit ten volle haalbaar zijn.
Ze blijven een ideaal aan de horizon om naar te streven.
• Waarden motiveren het handelen
• Intersubjectief van aard, bestaan niet zoals de zwaartekracht, maar komen alleen tot
uitdrukking in het handelen. (niet zuiver objectief of subjectief, kwestie van smaak)
• Waarden zijn tijd en ruimte gebonden
Wat zijn normen:
Zijn regels, handelingsaanwijzingen die uit waarden voortvloeien
Voorbeelden:
Waarde: eerlijkheid
Norm: niet liegen
Norm: patiënt vertellen dat hij kanker heeft
Verschil tussen handelen en gedrag en relevantie ervan voor ethiek:
De uitspraak:
De afstand van Zutphen naar het centrum van Rome via de autoweg is 1563 km
of de uitspraak:
Eb en vloed worden veroorzaakt door de aantrekkingskracht van de maan
zijn objectiveerbare constateringen.
, • Ethische uitspraken zeggen hoe men moet handelen (voorschrijven) of had moeten
handelen (evalueren), dus niet:
• wat iemand werkelijk doet (beschrijven)
• waarom iemand doet wat zij doet (verklaren)
Ethische literatuur vind je dit onderscheid vaak verwoord als het verschil tussen wat is en wat
zou moeten zijn:
‘is and ought’.
4 soorten belangen:
Eigen belang:
a) Korte termijn
b) Lange termijn -> Welbegrepen eigen belang
Andermans belang: mogelijke belangenconflicten met anderen
Algemeen belang: belang van de samenleving
Functies recht:
- Ordenen van de samenleving
- Voorkomen van misstanden
- Beschermen van belangen kwetsbare burgers
- Conflict oplossende werking
- Concretiseren van rechtvaardigheid
- Voorwaarden scheppen voor de ontplooiing van mensen
Rechtsbronnen:
1. Wetgeving
▪ Als de koning de wet afkeurt komt de wet er niet.
▪ Ook gemeentes en provincies maken wetten.
2. Verdragen
▪ Internationale overeenkomsten tussen staten.
3. Jurisprudentie
▪ Verzameling van alle rechtelijke uitspraken
Wetgevingsproces in Nederland:
Een wet is een regeling die wordt vastgesteld door de hoogste wetgever, dat is de regering
en de Staten-Generaal gezamenlijk (het parlement). Wetten komen grotendeels initiatief tot
stand van de regering, maar ook de leden van de Tweede Kamer kunnen op eigen initiatief
een wetsvoorstel indienen (het recht van initiatief). (Memorie van toelichting: uitleg van hoe
en waarom van wetsvoorstel, naar ministerraad gestuurd.) Na akkoordbevinding besluit
ministerraad het wetsvoorstel voor te leggen bij de Tweede Kamer.
Van wetvoorstel naar inwerkingtreding wet:
1. Tweede Kamer
▪ Schriftelijke voorbereiding, mondelinge behandeling en stemming
▪ kan wijzigingsvoorstellen (amendementen) indienen, stemt op amendementen en
uiteindelijk op totale wetsvoorstel
