Samenvatting vaardigheden in de psychodiagnostiek (VIPS)
AANTEKENINGEN BOEK:
Opbouw boek:
Deel 1 – achtergrond vips, aansluiting op diagnostische cyclus van DC
Deel 2 – Vaardigheden/basisgespreksvoering
Deel 3 – Wat te doen bij diagnostische gesprekken & leren gebruiken van psychologische tests
Deel 4 – Veld van ontwikkelingspsychologie bij kinderen
Deel 1 achtergronden
Psychodiagnostiek is een complex onderdeel van de werkzaamheden van psychologen en
pedagogen. Het is van belang dat studenten daar tijdens hun studie goed op worden voorbereid. De
opleidingen psychologie van de Erasmus Universiteit Rotterdam, de Open Universiteit Nederland en
de Universiteit Twente hebben de afgelopen vijf jaar samengewerkt in de ViPs-projecten.
Projecten:
1. Basis psychodiagnostiek van het NIP (BAPD) – dit is een theorie en praktijk, vooral oefening
zodat het oplossen in de praktijk niet nieuw is (studielast: 1000 uur – 15% van schooljaren)
2. Versterking praktijkonderwijs psychologie – doelen: 1) vergroten kennis in vaardigheden en
2) uitbreiding van gedragsrepertoire van de cursisten en 3) belevingsverandering (vergroten
zelfvertrouwen) Dit word vooral gedaan door CMT’S, wat bestaat uit de volgende stappen:
- Theoretische instrumenten
- Modeling met behulp van videovoorbeelden
- Droogzwemoefeningen
- Oefening in rollenspel
- Feedback
- Opstellen leerpunten aan de hand van feedback
Dit vergde veel tijd van de docenten.
Uiteindelijk is voor de VIPS inspi gehaald uit zaps (universiteit Twente)
Voordelen van de VIPS:
Er kan heel veel geoefend worden
Minder docent-betrekking nodig
Einddoelen:
Studenten helpen hoger vaardigheidsniveau te bereiken
Effectiviteit en rendement onderwijs in diagnostiek te verhogen
Docenten effectiever in zetten
Bij het ontwikkelen van de VIPS zijn vooral gebruikt gemaakt van CMT (cumulatieve
microtrainingsmethode)
Per VIP zijn er 7 fasen, deze kun je in het boekje vinden. Er zijn er 9. (let op; het boekje is een
beknopt naslagwerk, geen vervanging van de vips!)
AANTEKENINGEN VIPS:
VIP 1 Kennismaking met psychodiagnostisch testgebruik BEGINNERS
De stappen van de diagnostische cyclus:
1. Klacht (of vraag) analyse
Doel: bespreken en uiteenrafelen van de vragen van de cliënt, controleren van de betekenis van
de vragen voor de cliënt – helder beeld te krijgen van de vragen + duidelijk werkwijze uit leggen
2. Probleem (of situatie) analyse
, Doelen: nader in kaart brengen relevante info, waar mogelijk koppelen aan algemene
kennisbestanden, ordening, benoeming en taxatie van de ernst (bij problemen)
3. Opstellen en toetsen van hypothesen (deze fase doorloopt de psycholoog tussen de
gesprekken)
Doelen: toestbare hypothesen opstellen, operationaliseren, onderzoeksmiddelen kiezen,
toetsingcriteria opstellen, afname + verwerken van scores, interpretatie, nagaan of
aanvullende info nodig is
4. Opstellen van actieplan:
Terugkoppelen van de onderzoeksresultaten
Het doel van deze stap is om samen met de cliënt een aantal eerste conclusies te trekken uit
de informatie (en daarbij evt afgenomen tests) die tot nu toe is verzameld.
Het bespreken van de vraagstellingen in het licht van de resultaten
Hier bespreek je hoe beide partijen er tegen aan kijken
Je ziet in deze VIP dat de psycholoog samen met de cliënt de vraag uitwerkt in specifieke
vraagstellingen. Om die vraagstellingen te beantwoorden, worden een aantal tests gebruikt.
Nadat de cliënt de tests heeft gemaakt, worden de testresultaten geïnterpreteerd en vervolgens aan
de cliënt teruggerapporteerd. Met de cliënt wordt tenslotte besproken welke conclusies hij kan
trekken en hoe zijn vraag daarmee beantwoord kan worden.
Basis van vertrouwensrelatie:
Aandacht geven, acceptatie van de cliënt, actief steunen
VIP 1 – Kennismaking met psychodiagnostisch testgebruik GEVORDERDEN
Het doel van dit programma is dat je actief kennis maakt met;
- de diagnostische cyclus van De Bruyn
- het inventariseren van de hulpvragen van de cliënt
- het formuleren van een psychodiagnostische vraagstelling
- het kiezen van geschikte psychodiagnostische instrumenten hierbij
- het interpreteren van testuitslagen
- het trekken van conclusies op grond van de onderzoeksresultaten
- het terugkoppelen van testresultaten aan de cliënt
Vaardigheden die een psycholoog moet bezitten:
Luistervaardigheden:
- Aandachtgevend Gedrag en Kleine Aanmoedigingen
- Open Vraag
- Gesloten Vraag
- Parafraseren
- Gevoel Reflecteren
- Concretiseren
- Samenvatten
Regulerende vaardigheden:
- Gesprek openen
- Terugkoppelen naar (begin) Doelen
- Situatie Verduidelijken (bestaande uit de volgende stappen: parafrase/gevoelsreflectie,
metacommunicatie, wat wil ik niet/wel en waarom, opvangen reactie, afspraak maken,
terug naar gesprek)
- Hardop Denken
- Afsluiten van het gesprek
AANTEKENINGEN BOEK:
Opbouw boek:
Deel 1 – achtergrond vips, aansluiting op diagnostische cyclus van DC
Deel 2 – Vaardigheden/basisgespreksvoering
Deel 3 – Wat te doen bij diagnostische gesprekken & leren gebruiken van psychologische tests
Deel 4 – Veld van ontwikkelingspsychologie bij kinderen
Deel 1 achtergronden
Psychodiagnostiek is een complex onderdeel van de werkzaamheden van psychologen en
pedagogen. Het is van belang dat studenten daar tijdens hun studie goed op worden voorbereid. De
opleidingen psychologie van de Erasmus Universiteit Rotterdam, de Open Universiteit Nederland en
de Universiteit Twente hebben de afgelopen vijf jaar samengewerkt in de ViPs-projecten.
Projecten:
1. Basis psychodiagnostiek van het NIP (BAPD) – dit is een theorie en praktijk, vooral oefening
zodat het oplossen in de praktijk niet nieuw is (studielast: 1000 uur – 15% van schooljaren)
2. Versterking praktijkonderwijs psychologie – doelen: 1) vergroten kennis in vaardigheden en
2) uitbreiding van gedragsrepertoire van de cursisten en 3) belevingsverandering (vergroten
zelfvertrouwen) Dit word vooral gedaan door CMT’S, wat bestaat uit de volgende stappen:
- Theoretische instrumenten
- Modeling met behulp van videovoorbeelden
- Droogzwemoefeningen
- Oefening in rollenspel
- Feedback
- Opstellen leerpunten aan de hand van feedback
Dit vergde veel tijd van de docenten.
Uiteindelijk is voor de VIPS inspi gehaald uit zaps (universiteit Twente)
Voordelen van de VIPS:
Er kan heel veel geoefend worden
Minder docent-betrekking nodig
Einddoelen:
Studenten helpen hoger vaardigheidsniveau te bereiken
Effectiviteit en rendement onderwijs in diagnostiek te verhogen
Docenten effectiever in zetten
Bij het ontwikkelen van de VIPS zijn vooral gebruikt gemaakt van CMT (cumulatieve
microtrainingsmethode)
Per VIP zijn er 7 fasen, deze kun je in het boekje vinden. Er zijn er 9. (let op; het boekje is een
beknopt naslagwerk, geen vervanging van de vips!)
AANTEKENINGEN VIPS:
VIP 1 Kennismaking met psychodiagnostisch testgebruik BEGINNERS
De stappen van de diagnostische cyclus:
1. Klacht (of vraag) analyse
Doel: bespreken en uiteenrafelen van de vragen van de cliënt, controleren van de betekenis van
de vragen voor de cliënt – helder beeld te krijgen van de vragen + duidelijk werkwijze uit leggen
2. Probleem (of situatie) analyse
, Doelen: nader in kaart brengen relevante info, waar mogelijk koppelen aan algemene
kennisbestanden, ordening, benoeming en taxatie van de ernst (bij problemen)
3. Opstellen en toetsen van hypothesen (deze fase doorloopt de psycholoog tussen de
gesprekken)
Doelen: toestbare hypothesen opstellen, operationaliseren, onderzoeksmiddelen kiezen,
toetsingcriteria opstellen, afname + verwerken van scores, interpretatie, nagaan of
aanvullende info nodig is
4. Opstellen van actieplan:
Terugkoppelen van de onderzoeksresultaten
Het doel van deze stap is om samen met de cliënt een aantal eerste conclusies te trekken uit
de informatie (en daarbij evt afgenomen tests) die tot nu toe is verzameld.
Het bespreken van de vraagstellingen in het licht van de resultaten
Hier bespreek je hoe beide partijen er tegen aan kijken
Je ziet in deze VIP dat de psycholoog samen met de cliënt de vraag uitwerkt in specifieke
vraagstellingen. Om die vraagstellingen te beantwoorden, worden een aantal tests gebruikt.
Nadat de cliënt de tests heeft gemaakt, worden de testresultaten geïnterpreteerd en vervolgens aan
de cliënt teruggerapporteerd. Met de cliënt wordt tenslotte besproken welke conclusies hij kan
trekken en hoe zijn vraag daarmee beantwoord kan worden.
Basis van vertrouwensrelatie:
Aandacht geven, acceptatie van de cliënt, actief steunen
VIP 1 – Kennismaking met psychodiagnostisch testgebruik GEVORDERDEN
Het doel van dit programma is dat je actief kennis maakt met;
- de diagnostische cyclus van De Bruyn
- het inventariseren van de hulpvragen van de cliënt
- het formuleren van een psychodiagnostische vraagstelling
- het kiezen van geschikte psychodiagnostische instrumenten hierbij
- het interpreteren van testuitslagen
- het trekken van conclusies op grond van de onderzoeksresultaten
- het terugkoppelen van testresultaten aan de cliënt
Vaardigheden die een psycholoog moet bezitten:
Luistervaardigheden:
- Aandachtgevend Gedrag en Kleine Aanmoedigingen
- Open Vraag
- Gesloten Vraag
- Parafraseren
- Gevoel Reflecteren
- Concretiseren
- Samenvatten
Regulerende vaardigheden:
- Gesprek openen
- Terugkoppelen naar (begin) Doelen
- Situatie Verduidelijken (bestaande uit de volgende stappen: parafrase/gevoelsreflectie,
metacommunicatie, wat wil ik niet/wel en waarom, opvangen reactie, afspraak maken,
terug naar gesprek)
- Hardop Denken
- Afsluiten van het gesprek
