Burgerlijk procesrecht 1 Collegeaantekeningen 2017/2018
Burgerlijk Procesrecht 1 Collegeaantekeningen
1
Edwin van der Velde Rijksuniversiteit Groningen
,Burgerlijk procesrecht 1 Collegeaantekeningen 2017/2018
Burgerlijk procesrecht 1 college 1A (Inleiding) ...................................................................................... 4
Burgerlijk procesrecht algemeen ......................................................................................................... 4
Praktijk ................................................................................................................................................ 4
Bronnen burgerlijk procesrecht ........................................................................................................... 4
Rechtsingang en KEI-Rv ..................................................................................................................... 5
Hoofdrolspelers in het proces .............................................................................................................. 5
Rechter en procespartijen .................................................................................................................... 6
Burgerlijk procesrecht 1 college 1B (Beginselen) ................................................................................... 6
Functies van het civiele proces ............................................................................................................ 6
Beginselen van het civiele proces uitgelicht ....................................................................................... 6
Uitwerking van de beginselen in het geschreven recht ....................................................................... 7
Burgerlijk procesrecht 1 college 2A (De rechterlijke macht en bevoegdheid van de rechter) ................ 7
Internationale bevoegdheid (rechtsmacht) .......................................................................................... 7
Nationale bevoegdheid (absolute en relatieve bevoegdheid) .............................................................. 8
Burgerlijk procesrecht 1 college 2B (De dagvaarding) ........................................................................... 9
Inleiding .............................................................................................................................................. 9
Aanvang civiel proces: de rechtsinleiding ........................................................................................... 9
Dagvaardingen en deurwaarder ........................................................................................................... 9
Burgerlijk procesrecht 1 college 3A (Het procesverloop) ..................................................................... 10
Aanbrengen van de zaak.................................................................................................................... 10
Verschijnen gedaagde........................................................................................................................ 11
Conclusie van antwoord specifiek ..................................................................................................... 11
KEI-wetgeving .................................................................................................................................. 12
Burgerlijk procesrecht 1 college 3B (Het bewijs) ................................................................................. 12
Algemeen .......................................................................................................................................... 12
(Streven naar) materiële waarheid ..................................................................................................... 13
Niet te bewijzen feiten ....................................................................................................................... 13
Bewijslastverdeling ........................................................................................................................... 14
Burgerlijk procesrecht 1 college 4A (Het vonnis) ................................................................................. 14
Algemeen .......................................................................................................................................... 14
Typen vonnissen ................................................................................................................................ 15
Burgerlijk procesrecht 1 college 4B (Verzet en hoger beroep) ............................................................. 16
Verstek en verzet ............................................................................................................................... 16
Hoger beroep ..................................................................................................................................... 17
Burgerlijk procesrecht 1 college 5A (Cassatie) ..................................................................................... 18
2
Edwin van der Velde Rijksuniversiteit Groningen
,Burgerlijk procesrecht 1 Collegeaantekeningen 2017/2018
Algemeen .......................................................................................................................................... 18
Gronden voor cassatie ....................................................................................................................... 19
Bijzonderheden.................................................................................................................................. 19
Motief Hoge Raad ............................................................................................................................. 19
Organisatie van de Hoge Raad .......................................................................................................... 19
Burgerlijk procesrecht 1 college 5B (Verzoek(schrift)procedure) ........................................................ 20
Algemeen .......................................................................................................................................... 20
KEI-Rv .............................................................................................................................................. 20
Onderscheid verzoek(schrift) en vordering ....................................................................................... 20
Regeling ............................................................................................................................................ 21
Hoofdregels en inhoud ...................................................................................................................... 21
Burgerlijk procesrecht 1 college 6A (Alternatieve geschilbeslechting (AGB of ADR)) ...................... 22
Doelstellingen en innovaties ADR .................................................................................................... 22
Arbitrage............................................................................................................................................ 23
Burgerlijk procesrecht 1 college 6B (Hoofdzaken beslagrecht) ............................................................ 24
Inleiding ............................................................................................................................................ 24
Verhaalsbeslag................................................................................................................................... 25
Opheffing van het beslag ................................................................................................................... 26
Burgerlijk procesrecht 1 college 7A (Executie) .................................................................................... 26
Algemene aspecten ............................................................................................................................ 26
Reële executie.................................................................................................................................... 27
Burgerlijk procesrecht 1 college 7B (Kort geding) ............................................................................... 27
Aard en strekking kort geding ........................................................................................................... 27
Geen gezag van gewijsde, wel bindende kracht ................................................................................ 28
3
Edwin van der Velde Rijksuniversiteit Groningen
, Burgerlijk procesrecht 1 Collegeaantekeningen 2017/2018
Burgerlijk procesrecht 1 college 1A (Inleiding)
Burgerlijk procesrecht algemeen
Het burgerlijk procesrecht is onmisbaar voor de verwezenlijking van het materiële burgerlijke recht.
Met het procesrecht kan de materieelrechtelijke rechtstoestand ook daadwerkelijk in de praktijk wor-
den gebracht, waardoor het procesrecht fungeert als sluitstuik van het burgerlijk recht (als partijen niet
vrijwillig aan de materiële rechtstoestand willen voldoen). Men verdeelt het burgerlijk procesrecht
naar vermogensrecht en personen- en familierecht. In het vermogensrecht heeft de rechter vooral de
taak geschillen te beslechten (eigenlijke rechtspraak), terwijl in het personen- en familierecht de rech-
ter veeleer een ordenende taak heeft, zonder dat noodzakelijkerwijs sprake is van een geschil (oneigen-
lijke rechtspraak). Dit onderscheid is van belang voor het begin van de procedure (dagvaarding respec-
tievelijk verzoekschrift). Voorbeelden van gevallen waarin de rechter ordenend optreedt zijn echt-
scheidingen, adopties en onder curatelestellingen. Voorbeelden in het vermogensrecht, waarbij de
rechter wordt gevraagd een geschil te beslechten, zijn (gebreken in) de nakoming van overeenkomsten
of schadevergoedingen ten gevolge van onrechtmatige daad.
Een andere procesrechtelijke kwestie is de mogelijkheid om buitenlandse vonnissen ten uit-
voer te leggen. Hierbij kijkt de Nederlandse rechter of sprake is geweest van een due proces: mocht de
buitenlandse rechter oordelen over de zaak, heeft de gedaagde de mogelijkheid gehad verweer te voe-
ren (fair trial) en is de veroordeling niet in strijd met de Nederlandse openbare orde? Voor vonnissen
uit EU-landen is dit anders: deze kunnen vanaf 2015 in Nederland zonder voorafgaand exequatur in
Nederland ten uitvoer worden gelegd op grond van de Brussel I bis-Verordening.
Praktijk
Burgerlijk procesrecht is van groot belang voor de praktijk. Zo kan een schuldeiser conservatoir beslag
leggen op goederen van de debiteur (art. 700 e.v. Rv). Dit houdt in dat de schuldeiser beslag legt om te
verzekeren dat de goederen van de debiteur nog beschikbaar zijn voor verhaal zodra een executoriale
titel is verkregen. Een ander voorbeeld van het belang van het burgerlijk procesrecht is dat het een
rechtsingang biedt, hetzij via een dagvaarding, hetzij via een verzoekschrift (een procesinleiding in de
KEI-wetgeving). Het zogenoemde KEI-Rv (dit jaar in werking getreden bij twee rechtbanken en de
Hoge Raad) brengt mee dat zo veel mogelijk digitaal wordt geprocedeerd en de procesingang wordt
geüniformeerd: er is slechts één mogelijkheid om een procedure te beginnen, namelijk via de procesin-
leiding (niet meer via de dagvaarding of het verzoekschrift). Voorts is het procesrecht van groot be-
lang voor de tenuitvoerlegging van het rechterlijk vonnis (de executie van het vonnis) en het instellen
van hoger beroep en cassatie.
Voor de praktijk is specifiek art. 237 Rv van belang. Deze bepaling ziet op de proceskostenveroorde-
ling: de in het ongelijk gestelde partij wordt in beginsel in de kosten veroordeeld. Dit stimuleert partij-
en om zorgvuldig de kans van slagen van een procedure af te wegen. Ook als men de procedure wint
worden overigens niet alle kosten door de verliezende partij vergoed, omdat een zogenoemd liquida-
tietarief wordt vastgesteld die altijd onder de werkelijke kosten ligt (behalve in IE-zaken op basis van
art. 1019 e.v. Rv).
Bronnen burgerlijk procesrecht
Voor het burgerlijk procesrecht is primair het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (Rv) van
belang (zowel klassiek als de KEI-Rv). Verder zijn op nationaal niveau de Wet RO, het BW en bij-
voorbeeld de Gerechtsdeurwaarderswet van belang, alsook enkele procesreglementen (regels die door
rechters onderling zijn afgesproken en die de wet aanvullen). Internationaal gezien zijn enkele verdra-
gen van belang (zoals het EVRM en het IVBPR) en enkele EU-verordeningen zoals de Brussel I Bis
(of EEX)-verordening en de Betekeningsverordening. Dit brengt mee dat ook de rechtspraak van in-
ternationale gerechtshoven, zoals het EHRM, het HvJ en het BenGH belangrijk is.
4
Edwin van der Velde Rijksuniversiteit Groningen
Burgerlijk Procesrecht 1 Collegeaantekeningen
1
Edwin van der Velde Rijksuniversiteit Groningen
,Burgerlijk procesrecht 1 Collegeaantekeningen 2017/2018
Burgerlijk procesrecht 1 college 1A (Inleiding) ...................................................................................... 4
Burgerlijk procesrecht algemeen ......................................................................................................... 4
Praktijk ................................................................................................................................................ 4
Bronnen burgerlijk procesrecht ........................................................................................................... 4
Rechtsingang en KEI-Rv ..................................................................................................................... 5
Hoofdrolspelers in het proces .............................................................................................................. 5
Rechter en procespartijen .................................................................................................................... 6
Burgerlijk procesrecht 1 college 1B (Beginselen) ................................................................................... 6
Functies van het civiele proces ............................................................................................................ 6
Beginselen van het civiele proces uitgelicht ....................................................................................... 6
Uitwerking van de beginselen in het geschreven recht ....................................................................... 7
Burgerlijk procesrecht 1 college 2A (De rechterlijke macht en bevoegdheid van de rechter) ................ 7
Internationale bevoegdheid (rechtsmacht) .......................................................................................... 7
Nationale bevoegdheid (absolute en relatieve bevoegdheid) .............................................................. 8
Burgerlijk procesrecht 1 college 2B (De dagvaarding) ........................................................................... 9
Inleiding .............................................................................................................................................. 9
Aanvang civiel proces: de rechtsinleiding ........................................................................................... 9
Dagvaardingen en deurwaarder ........................................................................................................... 9
Burgerlijk procesrecht 1 college 3A (Het procesverloop) ..................................................................... 10
Aanbrengen van de zaak.................................................................................................................... 10
Verschijnen gedaagde........................................................................................................................ 11
Conclusie van antwoord specifiek ..................................................................................................... 11
KEI-wetgeving .................................................................................................................................. 12
Burgerlijk procesrecht 1 college 3B (Het bewijs) ................................................................................. 12
Algemeen .......................................................................................................................................... 12
(Streven naar) materiële waarheid ..................................................................................................... 13
Niet te bewijzen feiten ....................................................................................................................... 13
Bewijslastverdeling ........................................................................................................................... 14
Burgerlijk procesrecht 1 college 4A (Het vonnis) ................................................................................. 14
Algemeen .......................................................................................................................................... 14
Typen vonnissen ................................................................................................................................ 15
Burgerlijk procesrecht 1 college 4B (Verzet en hoger beroep) ............................................................. 16
Verstek en verzet ............................................................................................................................... 16
Hoger beroep ..................................................................................................................................... 17
Burgerlijk procesrecht 1 college 5A (Cassatie) ..................................................................................... 18
2
Edwin van der Velde Rijksuniversiteit Groningen
,Burgerlijk procesrecht 1 Collegeaantekeningen 2017/2018
Algemeen .......................................................................................................................................... 18
Gronden voor cassatie ....................................................................................................................... 19
Bijzonderheden.................................................................................................................................. 19
Motief Hoge Raad ............................................................................................................................. 19
Organisatie van de Hoge Raad .......................................................................................................... 19
Burgerlijk procesrecht 1 college 5B (Verzoek(schrift)procedure) ........................................................ 20
Algemeen .......................................................................................................................................... 20
KEI-Rv .............................................................................................................................................. 20
Onderscheid verzoek(schrift) en vordering ....................................................................................... 20
Regeling ............................................................................................................................................ 21
Hoofdregels en inhoud ...................................................................................................................... 21
Burgerlijk procesrecht 1 college 6A (Alternatieve geschilbeslechting (AGB of ADR)) ...................... 22
Doelstellingen en innovaties ADR .................................................................................................... 22
Arbitrage............................................................................................................................................ 23
Burgerlijk procesrecht 1 college 6B (Hoofdzaken beslagrecht) ............................................................ 24
Inleiding ............................................................................................................................................ 24
Verhaalsbeslag................................................................................................................................... 25
Opheffing van het beslag ................................................................................................................... 26
Burgerlijk procesrecht 1 college 7A (Executie) .................................................................................... 26
Algemene aspecten ............................................................................................................................ 26
Reële executie.................................................................................................................................... 27
Burgerlijk procesrecht 1 college 7B (Kort geding) ............................................................................... 27
Aard en strekking kort geding ........................................................................................................... 27
Geen gezag van gewijsde, wel bindende kracht ................................................................................ 28
3
Edwin van der Velde Rijksuniversiteit Groningen
, Burgerlijk procesrecht 1 Collegeaantekeningen 2017/2018
Burgerlijk procesrecht 1 college 1A (Inleiding)
Burgerlijk procesrecht algemeen
Het burgerlijk procesrecht is onmisbaar voor de verwezenlijking van het materiële burgerlijke recht.
Met het procesrecht kan de materieelrechtelijke rechtstoestand ook daadwerkelijk in de praktijk wor-
den gebracht, waardoor het procesrecht fungeert als sluitstuik van het burgerlijk recht (als partijen niet
vrijwillig aan de materiële rechtstoestand willen voldoen). Men verdeelt het burgerlijk procesrecht
naar vermogensrecht en personen- en familierecht. In het vermogensrecht heeft de rechter vooral de
taak geschillen te beslechten (eigenlijke rechtspraak), terwijl in het personen- en familierecht de rech-
ter veeleer een ordenende taak heeft, zonder dat noodzakelijkerwijs sprake is van een geschil (oneigen-
lijke rechtspraak). Dit onderscheid is van belang voor het begin van de procedure (dagvaarding respec-
tievelijk verzoekschrift). Voorbeelden van gevallen waarin de rechter ordenend optreedt zijn echt-
scheidingen, adopties en onder curatelestellingen. Voorbeelden in het vermogensrecht, waarbij de
rechter wordt gevraagd een geschil te beslechten, zijn (gebreken in) de nakoming van overeenkomsten
of schadevergoedingen ten gevolge van onrechtmatige daad.
Een andere procesrechtelijke kwestie is de mogelijkheid om buitenlandse vonnissen ten uit-
voer te leggen. Hierbij kijkt de Nederlandse rechter of sprake is geweest van een due proces: mocht de
buitenlandse rechter oordelen over de zaak, heeft de gedaagde de mogelijkheid gehad verweer te voe-
ren (fair trial) en is de veroordeling niet in strijd met de Nederlandse openbare orde? Voor vonnissen
uit EU-landen is dit anders: deze kunnen vanaf 2015 in Nederland zonder voorafgaand exequatur in
Nederland ten uitvoer worden gelegd op grond van de Brussel I bis-Verordening.
Praktijk
Burgerlijk procesrecht is van groot belang voor de praktijk. Zo kan een schuldeiser conservatoir beslag
leggen op goederen van de debiteur (art. 700 e.v. Rv). Dit houdt in dat de schuldeiser beslag legt om te
verzekeren dat de goederen van de debiteur nog beschikbaar zijn voor verhaal zodra een executoriale
titel is verkregen. Een ander voorbeeld van het belang van het burgerlijk procesrecht is dat het een
rechtsingang biedt, hetzij via een dagvaarding, hetzij via een verzoekschrift (een procesinleiding in de
KEI-wetgeving). Het zogenoemde KEI-Rv (dit jaar in werking getreden bij twee rechtbanken en de
Hoge Raad) brengt mee dat zo veel mogelijk digitaal wordt geprocedeerd en de procesingang wordt
geüniformeerd: er is slechts één mogelijkheid om een procedure te beginnen, namelijk via de procesin-
leiding (niet meer via de dagvaarding of het verzoekschrift). Voorts is het procesrecht van groot be-
lang voor de tenuitvoerlegging van het rechterlijk vonnis (de executie van het vonnis) en het instellen
van hoger beroep en cassatie.
Voor de praktijk is specifiek art. 237 Rv van belang. Deze bepaling ziet op de proceskostenveroorde-
ling: de in het ongelijk gestelde partij wordt in beginsel in de kosten veroordeeld. Dit stimuleert partij-
en om zorgvuldig de kans van slagen van een procedure af te wegen. Ook als men de procedure wint
worden overigens niet alle kosten door de verliezende partij vergoed, omdat een zogenoemd liquida-
tietarief wordt vastgesteld die altijd onder de werkelijke kosten ligt (behalve in IE-zaken op basis van
art. 1019 e.v. Rv).
Bronnen burgerlijk procesrecht
Voor het burgerlijk procesrecht is primair het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (Rv) van
belang (zowel klassiek als de KEI-Rv). Verder zijn op nationaal niveau de Wet RO, het BW en bij-
voorbeeld de Gerechtsdeurwaarderswet van belang, alsook enkele procesreglementen (regels die door
rechters onderling zijn afgesproken en die de wet aanvullen). Internationaal gezien zijn enkele verdra-
gen van belang (zoals het EVRM en het IVBPR) en enkele EU-verordeningen zoals de Brussel I Bis
(of EEX)-verordening en de Betekeningsverordening. Dit brengt mee dat ook de rechtspraak van in-
ternationale gerechtshoven, zoals het EHRM, het HvJ en het BenGH belangrijk is.
4
Edwin van der Velde Rijksuniversiteit Groningen
