Probleem 4: Blauwe plekken
Leerdoelen:
- Wat is kindermishandeling en welke vormen zijn er?
- Hoe wordt kindermishandeling veroorzaakt?
- Wat zijn de effecten van kindermishandeling op het kind?
- Hoe kun je kindermishandeling verminderen?
- Hoe vul je het vierkant (zie blokboek) in?
Bronnen: alles op Eduweb
Wat is kindermishandeling en welke vormen zijn er?
Definitie kindermishandeling
De officiële definitie van kindermishandeling volgens de Wet op de jeugdzorg (2005):
- ‘Elke vorm van de voor de minderjarige bedreigende of gewelddadige interactie van fysieke,
psychische of sociale aard die de ouders of andere personen ten opzichte van wie de minderjarige in
een afhankelijkheidsrelatie staat, actief of passief opdringen, waardoor ernstige schade wordt of
dreigt te worden betrokken aan de minderjarige in de vorm van fysiek letsel of psychische
stoornissen.
De definitie is zo opgesteld dat hij meerdere vormen van kindermishandeling omvat. In de praktijk komen
in een gezin waarin een of meer kinderen mishandeld worden, vaak meerdere vormen tegelijk voor.
Verschillende vormen van kindermishandeling:
In gezinnen waarin één of meer kinderen worden mishandeld, komen vaak verschillende vorman van
mishandeling tegelijk voor. Bij elke vorm van kindermishandeling varieert de ernst van licht tot zeer
ernstig. De duur en frequentie van het geweld bepalen mede de ernst van de mishandeling.
- Lichamelijke mishandeling: lichamelijk geweld tegen het kind gebruiken, zoals slaan, schoppen,
bijten, knijpen, krabben en het toebrengen van brandwonden of laten vallen. Bij ‘lichte’ voorvallen
geldt een extra voorwaarde het lichamelijk geweld dient zich regelmatig voor te doen. In alle
gevallen zet de ouder het lichamelijk welzijn van zijn kind op het spel. Er bestaan twee bijzondere
vormen van lichamelijke kindermishandeling:
o Shaken baby syndroom: baby wordt flink heen en weer geschud. In het babyhoofdje, dat bij
het schudden door de slappe nek heftig heen en weer beweegt, kan hersenschade ontstaan die
leidt tot verlammingsverschijnselen of andere zeer ernstige gevolgen.
o Münchhausen-by-proxy-syndroom: het fingeren van ziekteverschijnselen bij je kind. De ouder
houdt artsen voor dat het kind klachten heeft die nodig medische behandeling behoeven. De
artsen kunnen uiteraard niks vinden. Als ze wel iets vinden, komt dat omdat de ouder zo ver is
gegaan de ziekteverschijnselen, bijv. door vergiftiging, op te wekken. De ouder misbruikt het
kind om zelf aandacht te krijgen.
- Lichamelijke verwaarlozing: ouder heeft geen oog voor lichamelijk welzijn van kind ouder
verwaarloost verzorging van kind op het gebied van voeding, hygiëne en kleding. Ook de ouder die
geen aandacht heeft voor de veiligheid van de leefomgeving van het kind, of het kind regelmatig
onbeheerd alleen laat, veronachtzaamt de verzorging van het kind. Verwaarlozing kan ze ver gaan
dat ouders geen arts bezoeken als de situatie er duidelijk wel om vraagt.
o Lichamelijke verwaarlozing door ondervoeding kan voor groei- en ontwikkelingsachterstand bij
het kind zorgen. Dan is er sprake van 'failure to thrive': het kind kan niet gedijen en groeien.
o Het gedrag van het kind kan ook veranderen. Het kind huilt snel, is snel geprikkeld, is moeilijk te
kalmeren of juist apathisch, maakt weinig oogcontact en reageert niet adequaat op menselijke
stemmen en gezichten. Verder is er de kans op een vertraagde ontwikkeling van de
psychomotoriek en de spraak. Lichamelijke verwaarlozing komt het meest voor in de eerste twee
levensjaren van een kind.
1
, - Psychische mishandeling: kind leeft in angst en onzekerheid. Ouder zorgt voor verbaal geweld
het kind wordt regelmatig uitgescholden, het krijgt herhaaldelijk te horen dat het niet gewenst is of de
ouder dicht het kind alleen maar stommiteiten toe. Zorgt voor laag zelfvertrouwen bij kind. Er kan ook
sprake zijn van denigrerende uitlatingen tegenover anderen, terwijl het kind er zelf bij is. Negeren
komt ook voor.
o Psychische mishandeling verschilt in twee opzichten van opvoedingstekorten.Ten eerste
kenmerkt psychische mishandeling zich door een chronisch, ernstig en escalerend patroon in de
negatieve manier van omgaan met een kind. Ten tweede is er sprake van een groeiende kans
op psychologische schade bij en verstoorde ontwikkeling van het kind.
- Psychische verwaarlozing: de ouder schiet doorlopend terkort in het geven van enige vorm van
aandacht. Het kind mist liefde, warmte en bescherming.
o Eerste levensjaren: wanneer de ouder in emotioneel opzicht niet beschikbaar is. Ook is dit
zichtbaar wanneer de ouder huilen en andere signalen van onrust, onvrede, vragen om hulp,
aandacht, warmte en geruststelling negeert. De ouder is emotioneel niet beschikbaar, ondanks
de spontane initiatieven van de baby om wel te communiceren.
o Oudere kinderen: een gebrek aan stimulans in de ontwikkeling, bijvoorbeeld door niet de
mogelijkheid te bieden tot contact met leeftijdgenoten. Of door kinderen, gezien hun leeftijd,
buitensporig lang aan hun lot over te laten, ze te negeren of niet in te gaan op hun behoefte aan
troost, vragen of wensen.
- Seksueel misbruik: alle opgedrongen seksuele aanrakingen door een volwassene bij een kind. Het
kind kan die aanrakingen door het lichamelijke of relationele overwicht, de emotionele druk, of door
dwang en geweld niet weigeren. Seksueel misbruik van kinderen gebeurt meestal door een bekende
van het kind of gezin. Kinderen kunnen worden gedwongen tot seksueel contact met buitenstaanders
(kinderprostitutie) of gedwongen om mee te werken aan het maken van porno (kinderporno).
- Getuige van huiselijk geweld: Kinderen die getuige zijn van huiselijk geweld kunnen op allerlei
manieren merken dat er sprake is van geweld tussen hun ouders. Zij zien of horen geweld en
conflicten tussen hun ouders of worden geconfronteerd met de gevolgen ervan, bijvoorbeeld
verwondingen van de moeder of het moeten vluchten naar een veilige plek. De gevolgen van getuige
zijn van huiselijk geweld zijn voor kinderen vergelijkbaar met de gevolgen van zelf mishandeld
worden.
Empirisch onderzoek
Uit onderzoek blijkt dat 25% tot 35% van de slachtoffers van seksueel misbruik jonger is dan 7 jaar.
Jonge kinderen zijn erg afhankelijk van hun verzorger, wat hen extra kwetsbaar maakt.
- Meer meisjes dan jongens worden misbruikt.
- Jongens praten meestal niet over misbruik.
- Misbruikte kinderen komen vaker uit lage SES dan uit hoge SES, maar in lage SES wel grotere kans
dat misbruik ontdekt wordt omdat deze gezinnen vaak al in aanraking komen met hulpinstanties.
- Jonge kinderen meestal misbruikt door familieleden of bekenden, oudere kinderen grotere kans op
misbruik buiten gezin.
Jonge kinderen vertellen over seksueel misbruik:
Jonge kinderen praten vaak niet over wat er met hen is gebeurd. Hiervoor zijn verschillende redenen:
- Ontbreken van verbale vaardigheden.
- Het is moeilijk om over iets te praten waar je je voor schaamt en wat je niet goed begrijpt.
- Dader dwingt kind tot geheimhouding, anders wordt het kind of familieleden gestraft.
- Schuldbesef piaget stelt dat jonge kinderen denken dat zij het centrum zijn van alles wat er
gebeurt = illusory contingency. Ze denken dat alles wat er om hen heen gebeurd, komt door hun
eigen gedrag. Tevens verloopt seksueel misbruik heel geleidelijk, want de dader past technieken toe
als isoleren, vertrouwen winnen, geheimhouding afdwingen, schuldgevoel aanpraten etc., waardoor
kind in de war raakt en dus niet over het probleem kan praten.
- Onwetendheid over de toegankelijkhneid van hulpverleningsinstellingen.
- Angst niet geloofd te worden
Het herkennen van seksueel misbruik bij jonge kinderen:
Er bestaan heel veel mogelijke signalen van seksueel misbruik bij jonge kinderen.
- Afwijkend seksueel gedrag: in de literatuur wordt alleen afwijkend seksueel gedrag als specifiek
signaal voor seksueel misbruik gezien. Voorbeelden zijn: angst voor verluieren, angst bij aanraken
genitaliën of anus, excessief en dwangmatig masturberen, masturbatie met speelgoed in vagina of
2
Leerdoelen:
- Wat is kindermishandeling en welke vormen zijn er?
- Hoe wordt kindermishandeling veroorzaakt?
- Wat zijn de effecten van kindermishandeling op het kind?
- Hoe kun je kindermishandeling verminderen?
- Hoe vul je het vierkant (zie blokboek) in?
Bronnen: alles op Eduweb
Wat is kindermishandeling en welke vormen zijn er?
Definitie kindermishandeling
De officiële definitie van kindermishandeling volgens de Wet op de jeugdzorg (2005):
- ‘Elke vorm van de voor de minderjarige bedreigende of gewelddadige interactie van fysieke,
psychische of sociale aard die de ouders of andere personen ten opzichte van wie de minderjarige in
een afhankelijkheidsrelatie staat, actief of passief opdringen, waardoor ernstige schade wordt of
dreigt te worden betrokken aan de minderjarige in de vorm van fysiek letsel of psychische
stoornissen.
De definitie is zo opgesteld dat hij meerdere vormen van kindermishandeling omvat. In de praktijk komen
in een gezin waarin een of meer kinderen mishandeld worden, vaak meerdere vormen tegelijk voor.
Verschillende vormen van kindermishandeling:
In gezinnen waarin één of meer kinderen worden mishandeld, komen vaak verschillende vorman van
mishandeling tegelijk voor. Bij elke vorm van kindermishandeling varieert de ernst van licht tot zeer
ernstig. De duur en frequentie van het geweld bepalen mede de ernst van de mishandeling.
- Lichamelijke mishandeling: lichamelijk geweld tegen het kind gebruiken, zoals slaan, schoppen,
bijten, knijpen, krabben en het toebrengen van brandwonden of laten vallen. Bij ‘lichte’ voorvallen
geldt een extra voorwaarde het lichamelijk geweld dient zich regelmatig voor te doen. In alle
gevallen zet de ouder het lichamelijk welzijn van zijn kind op het spel. Er bestaan twee bijzondere
vormen van lichamelijke kindermishandeling:
o Shaken baby syndroom: baby wordt flink heen en weer geschud. In het babyhoofdje, dat bij
het schudden door de slappe nek heftig heen en weer beweegt, kan hersenschade ontstaan die
leidt tot verlammingsverschijnselen of andere zeer ernstige gevolgen.
o Münchhausen-by-proxy-syndroom: het fingeren van ziekteverschijnselen bij je kind. De ouder
houdt artsen voor dat het kind klachten heeft die nodig medische behandeling behoeven. De
artsen kunnen uiteraard niks vinden. Als ze wel iets vinden, komt dat omdat de ouder zo ver is
gegaan de ziekteverschijnselen, bijv. door vergiftiging, op te wekken. De ouder misbruikt het
kind om zelf aandacht te krijgen.
- Lichamelijke verwaarlozing: ouder heeft geen oog voor lichamelijk welzijn van kind ouder
verwaarloost verzorging van kind op het gebied van voeding, hygiëne en kleding. Ook de ouder die
geen aandacht heeft voor de veiligheid van de leefomgeving van het kind, of het kind regelmatig
onbeheerd alleen laat, veronachtzaamt de verzorging van het kind. Verwaarlozing kan ze ver gaan
dat ouders geen arts bezoeken als de situatie er duidelijk wel om vraagt.
o Lichamelijke verwaarlozing door ondervoeding kan voor groei- en ontwikkelingsachterstand bij
het kind zorgen. Dan is er sprake van 'failure to thrive': het kind kan niet gedijen en groeien.
o Het gedrag van het kind kan ook veranderen. Het kind huilt snel, is snel geprikkeld, is moeilijk te
kalmeren of juist apathisch, maakt weinig oogcontact en reageert niet adequaat op menselijke
stemmen en gezichten. Verder is er de kans op een vertraagde ontwikkeling van de
psychomotoriek en de spraak. Lichamelijke verwaarlozing komt het meest voor in de eerste twee
levensjaren van een kind.
1
, - Psychische mishandeling: kind leeft in angst en onzekerheid. Ouder zorgt voor verbaal geweld
het kind wordt regelmatig uitgescholden, het krijgt herhaaldelijk te horen dat het niet gewenst is of de
ouder dicht het kind alleen maar stommiteiten toe. Zorgt voor laag zelfvertrouwen bij kind. Er kan ook
sprake zijn van denigrerende uitlatingen tegenover anderen, terwijl het kind er zelf bij is. Negeren
komt ook voor.
o Psychische mishandeling verschilt in twee opzichten van opvoedingstekorten.Ten eerste
kenmerkt psychische mishandeling zich door een chronisch, ernstig en escalerend patroon in de
negatieve manier van omgaan met een kind. Ten tweede is er sprake van een groeiende kans
op psychologische schade bij en verstoorde ontwikkeling van het kind.
- Psychische verwaarlozing: de ouder schiet doorlopend terkort in het geven van enige vorm van
aandacht. Het kind mist liefde, warmte en bescherming.
o Eerste levensjaren: wanneer de ouder in emotioneel opzicht niet beschikbaar is. Ook is dit
zichtbaar wanneer de ouder huilen en andere signalen van onrust, onvrede, vragen om hulp,
aandacht, warmte en geruststelling negeert. De ouder is emotioneel niet beschikbaar, ondanks
de spontane initiatieven van de baby om wel te communiceren.
o Oudere kinderen: een gebrek aan stimulans in de ontwikkeling, bijvoorbeeld door niet de
mogelijkheid te bieden tot contact met leeftijdgenoten. Of door kinderen, gezien hun leeftijd,
buitensporig lang aan hun lot over te laten, ze te negeren of niet in te gaan op hun behoefte aan
troost, vragen of wensen.
- Seksueel misbruik: alle opgedrongen seksuele aanrakingen door een volwassene bij een kind. Het
kind kan die aanrakingen door het lichamelijke of relationele overwicht, de emotionele druk, of door
dwang en geweld niet weigeren. Seksueel misbruik van kinderen gebeurt meestal door een bekende
van het kind of gezin. Kinderen kunnen worden gedwongen tot seksueel contact met buitenstaanders
(kinderprostitutie) of gedwongen om mee te werken aan het maken van porno (kinderporno).
- Getuige van huiselijk geweld: Kinderen die getuige zijn van huiselijk geweld kunnen op allerlei
manieren merken dat er sprake is van geweld tussen hun ouders. Zij zien of horen geweld en
conflicten tussen hun ouders of worden geconfronteerd met de gevolgen ervan, bijvoorbeeld
verwondingen van de moeder of het moeten vluchten naar een veilige plek. De gevolgen van getuige
zijn van huiselijk geweld zijn voor kinderen vergelijkbaar met de gevolgen van zelf mishandeld
worden.
Empirisch onderzoek
Uit onderzoek blijkt dat 25% tot 35% van de slachtoffers van seksueel misbruik jonger is dan 7 jaar.
Jonge kinderen zijn erg afhankelijk van hun verzorger, wat hen extra kwetsbaar maakt.
- Meer meisjes dan jongens worden misbruikt.
- Jongens praten meestal niet over misbruik.
- Misbruikte kinderen komen vaker uit lage SES dan uit hoge SES, maar in lage SES wel grotere kans
dat misbruik ontdekt wordt omdat deze gezinnen vaak al in aanraking komen met hulpinstanties.
- Jonge kinderen meestal misbruikt door familieleden of bekenden, oudere kinderen grotere kans op
misbruik buiten gezin.
Jonge kinderen vertellen over seksueel misbruik:
Jonge kinderen praten vaak niet over wat er met hen is gebeurd. Hiervoor zijn verschillende redenen:
- Ontbreken van verbale vaardigheden.
- Het is moeilijk om over iets te praten waar je je voor schaamt en wat je niet goed begrijpt.
- Dader dwingt kind tot geheimhouding, anders wordt het kind of familieleden gestraft.
- Schuldbesef piaget stelt dat jonge kinderen denken dat zij het centrum zijn van alles wat er
gebeurt = illusory contingency. Ze denken dat alles wat er om hen heen gebeurd, komt door hun
eigen gedrag. Tevens verloopt seksueel misbruik heel geleidelijk, want de dader past technieken toe
als isoleren, vertrouwen winnen, geheimhouding afdwingen, schuldgevoel aanpraten etc., waardoor
kind in de war raakt en dus niet over het probleem kan praten.
- Onwetendheid over de toegankelijkhneid van hulpverleningsinstellingen.
- Angst niet geloofd te worden
Het herkennen van seksueel misbruik bij jonge kinderen:
Er bestaan heel veel mogelijke signalen van seksueel misbruik bij jonge kinderen.
- Afwijkend seksueel gedrag: in de literatuur wordt alleen afwijkend seksueel gedrag als specifiek
signaal voor seksueel misbruik gezien. Voorbeelden zijn: angst voor verluieren, angst bij aanraken
genitaliën of anus, excessief en dwangmatig masturberen, masturbatie met speelgoed in vagina of
2
