Cervixcarcinoom college uitgewerkt
Wereldwijd zijn er 500.000 patiënten met cervixcarcinoom, en hiermee is het de 4 e meest
voorkomende kanker soort bij vrouwen. 85% komt in ontwikkelingslanden voor; het is de meest
voorkomende kanker bij vrouwen in ontwikkelingslanden.
Jaarlijks sterven er 266.000 vrouwen, en 87% van deze sterfte is in ontwikkelingslanden.
Symptomen: in vroege stadia zijn er géén symptomen. Er
kan wel spraken zijn van post-coïtaal en irregulair
bloedverlies.
In gevorderde stadia kan cachexie (gewichtsverlies) en pijn
voorkomen, doordat de tumor gaat drukken op zenuwen.
Het cervixcarcinoom kan uit 2 soorten cellen bestaan:
1. Plaveiselcelcarcinoom: 80%. Ontstaat uit
plaveiselepitheel.
2. Adenocarcinoom: 15%. Ontstaat uit cylinderepitheel.
De FIGO-stadia helpen om tumoren in stadia te verdelen:
1. FIGO-1: Beperkt tot de cervix. Hierbij kun je de
baarmoeder nog verwijderen. 80-100% genest.
2. FIGO-2: uitgroei naar steunweefsel. 50-70% geneest.
3. FIGO-3: Verdere uitgroei in bekkenwand/hydronefrose.
30-50% geneest.
4. FIGO-4: blaas/darm/metastasen. 5-15% geneest.
Bij doorgroei en metastasering kijk je naar:
- lokale doorgroei van blaas, rectum, ureter en bekkenwand.
- Lymfogene metastasering van bekkenlymfeklieren.
- Hematogene metastasering: longen, lever.
Stagering vindt plaats door:
• Klinische stagering: Gynaecologisch onderzoek: speculumonderzoek en rectovaginaal toucher.
• Pathologie: vooral in stadium 1 belangrijk omdat je hier nog geen goede tumor voelt.
• Beeldvorming: in Westerse Landen, niet in ontwikkelingslanden. Dit kan met een MRI en een PET
scan i.c.m. CT of MRI. Bij een PET scan wordt gelabeld glucose toegediend en afgebeeld. Hiermee
bepaal je hoever er uitzaaiingen zijn: tumorcellen lichten op.
Behandeling cervixcarcinoom
• Bij FIGO I wordt er een radicale hysterectomie gedaan. Al het weefsel wordt meegenomen, doordat
er mogelijk uitzaaiingen naar lymfeklieren zijn. De eierstokken laat je vaak zitten bij de operatie, zodat
de vrouw niet in de overgang raakt. De uterus met parametria, vaginamanchet en lymfeklieren
worden verwijderd. Het is een langdurige ingreep (3 uur klassiek en 6 uur met robot (duurt langer
maar geeft wel sneller herstel)).
Complicaties: bloedverlies, schade blaasinnervatie (incontinentie) en lymfeoedeem.
• Radicale trachelectomie: kan alleen bij kleine tumoren, <3 cm, met weinig invasieve kenmerken.
Het is een baarmoedersparende operatie, waarbij de cervix met omringend steunweefsel, de top van
de vagina en lymfeklieren verwijderd worden.
• Radiotherapie: eierstokken gaan kapot en vrouw raakt in de overgang. De vagina wordt ook geraakt
, wat leidt tot seksuele klachten: vagina wordt nauwer en beschadigd.
• Radiotherapie in combinatie met chemo.
Cervixcarcinoom in NL
In NL komt cervixcarcinoom relatief weinig voor: 700-750 nieuwe patiënten per jaar. Er sterven 200-
250 patiënten per jaar ten gevolgen van cervixcarcinoom. De laatste jaren stijgt de incidentie en daalt
de mortaliteit. Het komt op jonge leeftijd voor (piek bij 30-34 jaar en 40-44 jaar).
Pathogenese cervixcarcinoom
in 99.7% van de gevallen is het humaan papilloma virus (HPV) de oorzaak van cervixcarcinoom.
De baarmoedermond en vagina bevatten beiden plaveiselepitheel. De baarmoeder bevat cilindrisch
slijmvormend epitheel. De plek in de cervix waar deze 2 soorten epitheel in elkaar overgaan/wisselen
wordt de overgangszone/squamo-columnaire junction genoemd. Dit is de plek waar cervixcarcinoom
ontstaan.
Adenocarcinomen ontstaan uit het cilindrisch epitheel. Plaveiselcelcarcinomen uit het
plaveiselepitheel.
De stamcellen moeten geïnfecteerd worden door het virus om kanker te doen ontstaan. Deze infectie
ontstaat door ‘wondjes’ in de overgangszone. Hierdoor worden de basale cellen geïnfecteerd. Deze
gaan prolifereren, het apoptose proces is verstoord, en er ontstaan CIN-laesies: histologisch kenbare
afwijkingen. De bovenste cellagen schilferen af, en kunnen geen kanker veroorzaken als ze
geïnfecteerd zijn.
CIN I: ongeveer 1/3e van de plaveiselepitheel laag is aangedaan; dit kan vaak nog spontaan
verdwijnen.
CIN 2: 2/3e van het plaveiselepitheel aangedaan.
CIN 3: alle lagen dysplastisch.
Hierna ontstaat er invasief kanker: als het basaal membraan is doorbroken.
Wereldwijd zijn er 500.000 patiënten met cervixcarcinoom, en hiermee is het de 4 e meest
voorkomende kanker soort bij vrouwen. 85% komt in ontwikkelingslanden voor; het is de meest
voorkomende kanker bij vrouwen in ontwikkelingslanden.
Jaarlijks sterven er 266.000 vrouwen, en 87% van deze sterfte is in ontwikkelingslanden.
Symptomen: in vroege stadia zijn er géén symptomen. Er
kan wel spraken zijn van post-coïtaal en irregulair
bloedverlies.
In gevorderde stadia kan cachexie (gewichtsverlies) en pijn
voorkomen, doordat de tumor gaat drukken op zenuwen.
Het cervixcarcinoom kan uit 2 soorten cellen bestaan:
1. Plaveiselcelcarcinoom: 80%. Ontstaat uit
plaveiselepitheel.
2. Adenocarcinoom: 15%. Ontstaat uit cylinderepitheel.
De FIGO-stadia helpen om tumoren in stadia te verdelen:
1. FIGO-1: Beperkt tot de cervix. Hierbij kun je de
baarmoeder nog verwijderen. 80-100% genest.
2. FIGO-2: uitgroei naar steunweefsel. 50-70% geneest.
3. FIGO-3: Verdere uitgroei in bekkenwand/hydronefrose.
30-50% geneest.
4. FIGO-4: blaas/darm/metastasen. 5-15% geneest.
Bij doorgroei en metastasering kijk je naar:
- lokale doorgroei van blaas, rectum, ureter en bekkenwand.
- Lymfogene metastasering van bekkenlymfeklieren.
- Hematogene metastasering: longen, lever.
Stagering vindt plaats door:
• Klinische stagering: Gynaecologisch onderzoek: speculumonderzoek en rectovaginaal toucher.
• Pathologie: vooral in stadium 1 belangrijk omdat je hier nog geen goede tumor voelt.
• Beeldvorming: in Westerse Landen, niet in ontwikkelingslanden. Dit kan met een MRI en een PET
scan i.c.m. CT of MRI. Bij een PET scan wordt gelabeld glucose toegediend en afgebeeld. Hiermee
bepaal je hoever er uitzaaiingen zijn: tumorcellen lichten op.
Behandeling cervixcarcinoom
• Bij FIGO I wordt er een radicale hysterectomie gedaan. Al het weefsel wordt meegenomen, doordat
er mogelijk uitzaaiingen naar lymfeklieren zijn. De eierstokken laat je vaak zitten bij de operatie, zodat
de vrouw niet in de overgang raakt. De uterus met parametria, vaginamanchet en lymfeklieren
worden verwijderd. Het is een langdurige ingreep (3 uur klassiek en 6 uur met robot (duurt langer
maar geeft wel sneller herstel)).
Complicaties: bloedverlies, schade blaasinnervatie (incontinentie) en lymfeoedeem.
• Radicale trachelectomie: kan alleen bij kleine tumoren, <3 cm, met weinig invasieve kenmerken.
Het is een baarmoedersparende operatie, waarbij de cervix met omringend steunweefsel, de top van
de vagina en lymfeklieren verwijderd worden.
• Radiotherapie: eierstokken gaan kapot en vrouw raakt in de overgang. De vagina wordt ook geraakt
, wat leidt tot seksuele klachten: vagina wordt nauwer en beschadigd.
• Radiotherapie in combinatie met chemo.
Cervixcarcinoom in NL
In NL komt cervixcarcinoom relatief weinig voor: 700-750 nieuwe patiënten per jaar. Er sterven 200-
250 patiënten per jaar ten gevolgen van cervixcarcinoom. De laatste jaren stijgt de incidentie en daalt
de mortaliteit. Het komt op jonge leeftijd voor (piek bij 30-34 jaar en 40-44 jaar).
Pathogenese cervixcarcinoom
in 99.7% van de gevallen is het humaan papilloma virus (HPV) de oorzaak van cervixcarcinoom.
De baarmoedermond en vagina bevatten beiden plaveiselepitheel. De baarmoeder bevat cilindrisch
slijmvormend epitheel. De plek in de cervix waar deze 2 soorten epitheel in elkaar overgaan/wisselen
wordt de overgangszone/squamo-columnaire junction genoemd. Dit is de plek waar cervixcarcinoom
ontstaan.
Adenocarcinomen ontstaan uit het cilindrisch epitheel. Plaveiselcelcarcinomen uit het
plaveiselepitheel.
De stamcellen moeten geïnfecteerd worden door het virus om kanker te doen ontstaan. Deze infectie
ontstaat door ‘wondjes’ in de overgangszone. Hierdoor worden de basale cellen geïnfecteerd. Deze
gaan prolifereren, het apoptose proces is verstoord, en er ontstaan CIN-laesies: histologisch kenbare
afwijkingen. De bovenste cellagen schilferen af, en kunnen geen kanker veroorzaken als ze
geïnfecteerd zijn.
CIN I: ongeveer 1/3e van de plaveiselepitheel laag is aangedaan; dit kan vaak nog spontaan
verdwijnen.
CIN 2: 2/3e van het plaveiselepitheel aangedaan.
CIN 3: alle lagen dysplastisch.
Hierna ontstaat er invasief kanker: als het basaal membraan is doorbroken.
