Thema 1
Welke kenmerken van schizofrenie (en andere stoornissen) zorgen voor TBS?
Peter, M., Nijman, H. & Campo, J. (2016). Psychotic disorders and violence: What do we know so
far? (Chapter 13). In: M. Cima (Ed.). The Handbook of Forensic Psychopathology and Treatment.
NY: Routled
Schizofrene spectrum en andere psychotische stoornissen
Een psychose is een van de meest ernstige vormen van psychopathologie.
- Delusions: een vals geloof over iets en staat niet open voor verandering ook al is bewijs
aanwezig. Een bizarre waan is een waan die onmogelijk te begrijpen is door derden (bv. aliens).
- Hallucinations: sensorische ervaringen zonder duidelijk externe stimulus.
- Disordered thinking: geen logische structuur in de manier van praten. Merk je aan de spraak.
- Disordered or abnormal motor behaviour: bv. catatonisme, stupor, mutisme etc.
- Negatieve symptomen: iets wat je eerst wel had maar wel is. Meest voorkomende zijn emotionele
afvlakking en avolition. Komt meeste voor bij schizofrenie. Schizofrenie komt vooral bij jongere
mensen voor. Prevalentie is zo’n 0.3-0.7%.
Diagnostische classificatie en etiologie
Er zijn verschillende types van schizofrenie. Altijd op letten dat je alle andere mogelijke ziektes
uitsluit voordat je iemand diagnosticeert met een van deze, omdat deze toch het ernstigs zijn. Een
screening kan gedaan worden met de Psychotic Symptom Rating Scale (PSYRATS), Community
Assessment of Psychotic Experiences (CAPE) of de Comprehensive Assessment of At Risk Mental
State (CAARMS).
- Fases: een psychotische stoornis bestaat vaak uit een aantal fasen:
o Premorbide fase: subtiele en non-specifieke subklinische cognitieve, sociale en motor
veranderingen naar voren komen. Vaak een lichte sociale terugtrekking van de persoon.
o Prodromale fase: positieve symptomen en cognitieve achteruitgang.
o Actieve fase: met een eerst psychose. Vaak veel positieve symptomen.
o Chronische fase: hier zijn juist de negatieve en cognitieve symptomen op de voorgrond.
Etiologie: nog niet duidelijk hoe precies. Er is wel veel bewijs voor een genetische basis maar niet
precies waar. Ook lijkt het dopamine systeem een grote rol te hebben. Veel omgevingsfactoren hebben
invloed op het dopamine systeem, daarom zowel genen als omgeving invloed. Misschien ook
disbalans HPA-as die zorgt voor verstoring van het dopamine systeem. Als laatste ontwikkelen mensen
met schizofrenie ook bepaalde schema’s die zorgen voor het in stand houden van de ziekte.
Cognitieve defecten gerelateerd aan psychoses
Hier wordt steeds meer onderzoek naar gedaan. Hier volgt een overzicht van de meest belangrijke:
- Neurocognition: processing speed, memory and learning, attention, working memory, executive
functions and language comprehension.
- Metacognition: illness insight, meta-memory (confidence), reasoning bias (jumping to conclusion
(JTC) bias) and source monitoring.
- Social cognition: Theory of Mind (ToM), emotion perception and attribution style.
Specifiek voor het schizofrene spectrum zijn achteruitgang in memory, JTC en ToM.
Psychose en geweld
Schizofrene patiënten hebben een grotere kans om voor agressief gedrag in de gevangenis te komen
dan normale mensen. Ze laten het waarschijnlijk vaker zien of kunnen het gedrag moeilijker remmen.
Onderzoek gedaan naar de relatie tussen psychoses en geweld: 9% van mensen met schizofenie en
17.2% van de mensen met een andere mentale stoornis waren gewelddadig in de eerste 20 weken na
hun ontslag. Van die laatste waren het 15% bipolair, 19% depressief, 29% SUD’s en 25%
persoonlijkheidsstoornissen. Recent ook een paar meta-analyses gedaan: laten inderdaad een relatie
zien maar concluderen wel dat deze relatie complexer is dan op het eerste gezicht wordt gedacht.
Types gewelddadig gedrag
Gewelddadig gedrag lijkt bij schizofrene patiënten vooral bij bekende voor te doen. Daarom
onderzoek naar huiselijk geweld bij psychotische patiënten: kwam uit dat het vooral een eerste keer
geweld was, bij een dicht bijstaand persoon waarin ongeveer 30% van de gevallen het fataal was. Vaak
nooit eerder criminele activiteiten en geen SUD’s.
, Risicofactoren
Er zijn een aantal risicofactoren in mensen met een psychotische stoornis die zorgen voor een grotere
kans op agressief of gewelddadig gedrag:
- Positieve psychotische symptomen: bv. een commanderende hallucinatie (auditief of visueel),
maar ook wanen. Vooral threat/control-override (TCO), wanneer er een bepaalde dreiging wordt
ervaren (vaak een waan) waar men denkt geen controle over te hebben (bv. er zit een zendertje in
mijn lichaam). Heeft een nog groter effect in combinatie met middelen misbruik.
- Middelenmisbruik: zelf relatie met geweld, maar vergroot ook relatie tussen geweld en schizo.
- Eerste episode psychose: meer geweld bij een eerste psychotische episode, helemaal als ze ook
nog eens jong waren, niet de eerste keer geweld gebruikt, middelen gebruikte en weinig opleiding
hadden. Ook als ze nog nooit behandeling hebben gehad.
- Demografische en premorbide factoren: als de patiënt zelf slachtoffer is geweest (sterke relatie),
recent dakloos, geschiedenis dakloosheid of man zijn (gemiddelde relatie) en niet wit zijn en lage
SES (zwakke relatie).
- Antisociale achtergrond/psychopathologie: vooral psychopathie en antisociale persoonlijkheid.
Niet per se een directe relatie maar zou wel een rol kunnen spelen.
- Neuropsychologische indicatoren: geen specifieke relatie tussen bepaalde neuropsychologische
markers en geweld.
Forensische behandelfactoren
In de meeste gevallen wordt antipsychotica gebruikt, wat de positieve symptomen verminderd en vaak
zorgt voor minder geweld. De atypische antipsychotica lijken een beter effect te hebben op
agressiviteit. Daarom zou geconcludeerd kunnen worden dat het niet goed aanhangen van de
behandeling een risicofactor voor geweld is. Dit is vooral bij patiënten die geen ziekte inzicht hebben.
Het is daarom van belang dat er ook psycho-educatie wordt gegeven. Naast medicatie worden er ook
vaak andere therapieën gegeven om bijv. cognitieve achteruitgang te verbeteren, sociale en assertiviteit
skills te verbeteren etc.
Psychotische patiënten in klinische of forensische zorg: wat is het verschil?
Psychotische patiënten kunnen in een normaal mentaal ziekenhuis of een forensisch mentaal
ziekenhuis terechtkomen. Die laatste vaak als gevolg van een criminele overtreding. De focus van een
normaal ziekenhuis ligt op het verbeteren van de psychische symptomen, terwijl die van een
forensisch ziekenhuis ligt op het verminderen van het agressieve en gewelddadige gedrag.
van Dongen, Josanne D.M., Buck, Nicole M.L., van Marle, Hjalmar J.C.,. (2016). Positive symptoms,
substance use, and psychopathic traits as predictors of aggression in persons with a schizophrenia
disorder.
Inleiding
Er lijkt een relatie te zijn tussen psychoses en agressiviteit. Zou komen door mentalizing abilities,
cognitive dysfunctions and personality pathology. Er zijn een paar factoren die een rol kunnen spelen:
1. Psychotische symptomen: vooral de wanen bij schizofrenie lijken te zorgen voor agressiviteit, die
vaak ook een motivatie heeft (in 90%).
2. Comorbiditeit met middelengebruik: schizofrenie in combinatie met middelengebruik zorgt voor
een toename aan agressiviteit en huiselijk geweld.
3. Niet-sociale en psychopathische persoonlijkheid: relateert aan zowel gewelddadige als niet
gewelddadige criminaliteit.
Er is niet duidelijk wat de losse bijdrage van deze factoren nou precies is. Er wordt onderscheid
gemaakt tussen (1) reactieve agressie: agressief worden doordat er iets gebeurd. Information
processing deficits are implicated in this type of aggression and may be associated with cognitive and
perceptual features of the psychotic illness that lead to reactive aggression. Daarnaast is er (2)
proactieve agressie: cold-blooded form of aggression and often motivated by external reward.
- Doel: to examine the unique contribution of psychopathic traits, substance use, and persecutory
ideations in the relation between these factors and different measures (and types) of aggression in
inpatients with schizophrenia or related disorder.
- Hypothese: we expected that psychopathic traits are associated to reactive aggressive behavior.
Since substance use can be related to both reactive aggression (while intoxicated) and to proactive
aggression (when used for acquiring substances), no direct predictions are formulated for the
relation between substance use and aggression.
Welke kenmerken van schizofrenie (en andere stoornissen) zorgen voor TBS?
Peter, M., Nijman, H. & Campo, J. (2016). Psychotic disorders and violence: What do we know so
far? (Chapter 13). In: M. Cima (Ed.). The Handbook of Forensic Psychopathology and Treatment.
NY: Routled
Schizofrene spectrum en andere psychotische stoornissen
Een psychose is een van de meest ernstige vormen van psychopathologie.
- Delusions: een vals geloof over iets en staat niet open voor verandering ook al is bewijs
aanwezig. Een bizarre waan is een waan die onmogelijk te begrijpen is door derden (bv. aliens).
- Hallucinations: sensorische ervaringen zonder duidelijk externe stimulus.
- Disordered thinking: geen logische structuur in de manier van praten. Merk je aan de spraak.
- Disordered or abnormal motor behaviour: bv. catatonisme, stupor, mutisme etc.
- Negatieve symptomen: iets wat je eerst wel had maar wel is. Meest voorkomende zijn emotionele
afvlakking en avolition. Komt meeste voor bij schizofrenie. Schizofrenie komt vooral bij jongere
mensen voor. Prevalentie is zo’n 0.3-0.7%.
Diagnostische classificatie en etiologie
Er zijn verschillende types van schizofrenie. Altijd op letten dat je alle andere mogelijke ziektes
uitsluit voordat je iemand diagnosticeert met een van deze, omdat deze toch het ernstigs zijn. Een
screening kan gedaan worden met de Psychotic Symptom Rating Scale (PSYRATS), Community
Assessment of Psychotic Experiences (CAPE) of de Comprehensive Assessment of At Risk Mental
State (CAARMS).
- Fases: een psychotische stoornis bestaat vaak uit een aantal fasen:
o Premorbide fase: subtiele en non-specifieke subklinische cognitieve, sociale en motor
veranderingen naar voren komen. Vaak een lichte sociale terugtrekking van de persoon.
o Prodromale fase: positieve symptomen en cognitieve achteruitgang.
o Actieve fase: met een eerst psychose. Vaak veel positieve symptomen.
o Chronische fase: hier zijn juist de negatieve en cognitieve symptomen op de voorgrond.
Etiologie: nog niet duidelijk hoe precies. Er is wel veel bewijs voor een genetische basis maar niet
precies waar. Ook lijkt het dopamine systeem een grote rol te hebben. Veel omgevingsfactoren hebben
invloed op het dopamine systeem, daarom zowel genen als omgeving invloed. Misschien ook
disbalans HPA-as die zorgt voor verstoring van het dopamine systeem. Als laatste ontwikkelen mensen
met schizofrenie ook bepaalde schema’s die zorgen voor het in stand houden van de ziekte.
Cognitieve defecten gerelateerd aan psychoses
Hier wordt steeds meer onderzoek naar gedaan. Hier volgt een overzicht van de meest belangrijke:
- Neurocognition: processing speed, memory and learning, attention, working memory, executive
functions and language comprehension.
- Metacognition: illness insight, meta-memory (confidence), reasoning bias (jumping to conclusion
(JTC) bias) and source monitoring.
- Social cognition: Theory of Mind (ToM), emotion perception and attribution style.
Specifiek voor het schizofrene spectrum zijn achteruitgang in memory, JTC en ToM.
Psychose en geweld
Schizofrene patiënten hebben een grotere kans om voor agressief gedrag in de gevangenis te komen
dan normale mensen. Ze laten het waarschijnlijk vaker zien of kunnen het gedrag moeilijker remmen.
Onderzoek gedaan naar de relatie tussen psychoses en geweld: 9% van mensen met schizofenie en
17.2% van de mensen met een andere mentale stoornis waren gewelddadig in de eerste 20 weken na
hun ontslag. Van die laatste waren het 15% bipolair, 19% depressief, 29% SUD’s en 25%
persoonlijkheidsstoornissen. Recent ook een paar meta-analyses gedaan: laten inderdaad een relatie
zien maar concluderen wel dat deze relatie complexer is dan op het eerste gezicht wordt gedacht.
Types gewelddadig gedrag
Gewelddadig gedrag lijkt bij schizofrene patiënten vooral bij bekende voor te doen. Daarom
onderzoek naar huiselijk geweld bij psychotische patiënten: kwam uit dat het vooral een eerste keer
geweld was, bij een dicht bijstaand persoon waarin ongeveer 30% van de gevallen het fataal was. Vaak
nooit eerder criminele activiteiten en geen SUD’s.
, Risicofactoren
Er zijn een aantal risicofactoren in mensen met een psychotische stoornis die zorgen voor een grotere
kans op agressief of gewelddadig gedrag:
- Positieve psychotische symptomen: bv. een commanderende hallucinatie (auditief of visueel),
maar ook wanen. Vooral threat/control-override (TCO), wanneer er een bepaalde dreiging wordt
ervaren (vaak een waan) waar men denkt geen controle over te hebben (bv. er zit een zendertje in
mijn lichaam). Heeft een nog groter effect in combinatie met middelen misbruik.
- Middelenmisbruik: zelf relatie met geweld, maar vergroot ook relatie tussen geweld en schizo.
- Eerste episode psychose: meer geweld bij een eerste psychotische episode, helemaal als ze ook
nog eens jong waren, niet de eerste keer geweld gebruikt, middelen gebruikte en weinig opleiding
hadden. Ook als ze nog nooit behandeling hebben gehad.
- Demografische en premorbide factoren: als de patiënt zelf slachtoffer is geweest (sterke relatie),
recent dakloos, geschiedenis dakloosheid of man zijn (gemiddelde relatie) en niet wit zijn en lage
SES (zwakke relatie).
- Antisociale achtergrond/psychopathologie: vooral psychopathie en antisociale persoonlijkheid.
Niet per se een directe relatie maar zou wel een rol kunnen spelen.
- Neuropsychologische indicatoren: geen specifieke relatie tussen bepaalde neuropsychologische
markers en geweld.
Forensische behandelfactoren
In de meeste gevallen wordt antipsychotica gebruikt, wat de positieve symptomen verminderd en vaak
zorgt voor minder geweld. De atypische antipsychotica lijken een beter effect te hebben op
agressiviteit. Daarom zou geconcludeerd kunnen worden dat het niet goed aanhangen van de
behandeling een risicofactor voor geweld is. Dit is vooral bij patiënten die geen ziekte inzicht hebben.
Het is daarom van belang dat er ook psycho-educatie wordt gegeven. Naast medicatie worden er ook
vaak andere therapieën gegeven om bijv. cognitieve achteruitgang te verbeteren, sociale en assertiviteit
skills te verbeteren etc.
Psychotische patiënten in klinische of forensische zorg: wat is het verschil?
Psychotische patiënten kunnen in een normaal mentaal ziekenhuis of een forensisch mentaal
ziekenhuis terechtkomen. Die laatste vaak als gevolg van een criminele overtreding. De focus van een
normaal ziekenhuis ligt op het verbeteren van de psychische symptomen, terwijl die van een
forensisch ziekenhuis ligt op het verminderen van het agressieve en gewelddadige gedrag.
van Dongen, Josanne D.M., Buck, Nicole M.L., van Marle, Hjalmar J.C.,. (2016). Positive symptoms,
substance use, and psychopathic traits as predictors of aggression in persons with a schizophrenia
disorder.
Inleiding
Er lijkt een relatie te zijn tussen psychoses en agressiviteit. Zou komen door mentalizing abilities,
cognitive dysfunctions and personality pathology. Er zijn een paar factoren die een rol kunnen spelen:
1. Psychotische symptomen: vooral de wanen bij schizofrenie lijken te zorgen voor agressiviteit, die
vaak ook een motivatie heeft (in 90%).
2. Comorbiditeit met middelengebruik: schizofrenie in combinatie met middelengebruik zorgt voor
een toename aan agressiviteit en huiselijk geweld.
3. Niet-sociale en psychopathische persoonlijkheid: relateert aan zowel gewelddadige als niet
gewelddadige criminaliteit.
Er is niet duidelijk wat de losse bijdrage van deze factoren nou precies is. Er wordt onderscheid
gemaakt tussen (1) reactieve agressie: agressief worden doordat er iets gebeurd. Information
processing deficits are implicated in this type of aggression and may be associated with cognitive and
perceptual features of the psychotic illness that lead to reactive aggression. Daarnaast is er (2)
proactieve agressie: cold-blooded form of aggression and often motivated by external reward.
- Doel: to examine the unique contribution of psychopathic traits, substance use, and persecutory
ideations in the relation between these factors and different measures (and types) of aggression in
inpatients with schizophrenia or related disorder.
- Hypothese: we expected that psychopathic traits are associated to reactive aggressive behavior.
Since substance use can be related to both reactive aggression (while intoxicated) and to proactive
aggression (when used for acquiring substances), no direct predictions are formulated for the
relation between substance use and aggression.
