Thema 3
Wat is TBS en wanneer mag iemand stoppen met TBS?
Oosterhuis, Harry,. (2014). Treatment as punishment: Forensic psychiatry in The Netherlands (1870–
2005).
1. Introduction: overzicht van de rol van forensische psychologie in Nederland van 1870-2005.
2. The rise of forensic psychiatry (1870–1925)
Rond 1870 begon de interesse van psychiaters zich uit te breiden. Meer ziektes werden bekend en ook
meer oorzaken werden gevonden. Toch was forensische psychiatrie nog niet echt aan de orde. Wel de
regel dat je alleen strafbaar bent als je verantwoordelijk voor je daden bent. Het buitenland lag voor op
NL. Kwam in NL op door (1) the rise of biomedical explanations of criminal behaviour in general and
criminal anthropology en (2) the growing influence of the so-called modern school of criminal law. Er
werd vooral gefocust op erfelijkheid. Later kwam ook de sociologische kant op. Sinds toen werden
veel mensen naar een mentaal ziekenhuis gestuurd, ze werden zelfs overvol. Er moest daarom gekeken
worden naar (1) onderscheid tussen gehele verantwoordelijkheid of gehele onverantwoordelijkheid en
(2) het mogelijke gevaar dat de ‘insane’ verklaarde mensen vormen. Dit leidde tot een zogeheten
‘prison-asile’: een combinatie tussen een gevangenis en een asylum. Kwam ook doordat mensen met
een straf langer dan 5 jaar de eerste 5 jaar in isoleer moesten doorbrengen, waardoor ze helemaal gek
werden. Toen wisten ze alleen niet dat dat daardoor kwam. Er waren veel mensen voor een prison-
asile, maar ook veel mensen tegen. Er waren nog veel vragen onbeantwoord en men wist niet in
hoeverre patiënten medische zorg nodig hadden. Ook het publiek keek er nog niet goed tegenaan,
omdat er in het begin nog al eens misbruik van werd gemaakt. Later werd er ook een ‘child protection
law’ ingevoerd, die kijkt naar de leeftijd, personal traits, living environment, and the way they had
been raised by their parents. Dit werd later ook toegepast op volwassenen (suspended sentence) en er
werd meer gefocust op hersocialiseren.
3. The psychopaths laws and the placement under a special restriction order (1925–2005)
In 1925 werden de zogenaamde ‘psychopath laws’ bedacht (en 3 jaar later ingevoerd). Hierbij konden
mensen die volledig of deels onverantwoordelijkwaren TBR (ter beschikking van de regering) krijgen.
Elke 2 jaar een beoordeling waar de straf weer verlengd kon worden. Kwam overeen met child
protection laws en suspended sentences omdat het focust op her-socialiseren en her-educatie.
Vergrootte de rol van psychiatrie in wetgeving. In het begin werd er niet veel op behandeling gericht,
wat als snel zorgde dat TBR klinieken overvol raakte. Er werd wel voor gepleit maar het werkte niet
echt. Castratie werd rond de Nazi tijd een belangrijke ‘behandeling’. Helaas werd het vooral bij
homoseksuele patiënten toegepast. Uit een onderzoek bleek dat het zorgde voor minder seksuele
impulsen (bij alle soorten seks offenders) en dat er weinig tot geen bijwerkingen waren werd toen
dus vaak gedaan. Patiënten moesten wel zelf toestemming geven. Rond 1950 was er een piek in het
aantal castraties, vooral bij mensen die iets met kinderen hebben gedaan. Rond 1960 weinig meer,
omdat er nu medicatie was die het libido kan verminderen.
Na de WOII veranderde een hoop, de stop act werd in 1945 ingevoerd die zorgde voor een
verminderde instroom in TBR. De noodzaak voor psychologen en psychiaters steeg en ook de nood
voor een goede behandeling. Het aantal patiënten groeide namelijk nog steeds. Er werden nieuwe
klinieken geopend en steeds meer onderzoek naar goede behandelingen etc. Meneer Baan was de
eerste die zei ‘ik ga alle psychopaten genezen’. Van der Hoeven kliniek was de eerste die dan ook echt
op behandeling richtte. Er waren meestal 3 benaderingen tot behandeling:
1. A psychoanalytic approach: focused on childhood-related traumas and disorders in personality
development whereby therapy aimed at self-insight served as common method of treatment.
2. An anthropological–phenomenological approach: centered on the disturbed relationship between
the delinquent and his social environment whereby socio-therapy and family therapy offered
suitable treatments.
3. A behaviourist approach: was geared to improper behavioural patterns and poor self-control and
whereby the therapy had a behavioural–psychological and pedagogical character.
Later discussie over hoe effectief dit nou was. Er werden nu namelijk meer mensen ontslagen dan dat
er instroomde (1980-1990). Kwam uit dat er een gat was tussen theorie en werkelijk uitvoeren van de
therapie. Het was vooral nietszeggend en langdurig. Er kwamen ook veel protesten rond 1980.
, Dit alles leidde tot een verandering in 1988 van TBR naar Terbeschikkingstelling (TBS). De
minimumduur werd vastgesteld op 4 jaar en er werd volgens een framework gewerkt. Het was nu nog
meer gericht op seksovertreders en gewelddadige patiënten. Het aantal veroordeelde steeg en ook de
behandelduur steeg, terwijl het aantal ontslagen patiënten daalde. Er werd naar oplossingen gezocht,
bijv. overgang van TBS naar andere soort klinieken. Langzaam maar zeker schoof de focus toch weer
van behandeling naar bescherming van de maatschappij. Rond 2000 werd er steeds meer gepleit voor
gestructureerde risk assessment (zie volgende artikelen). Het bleek uiteindelijk dat die betrouwbaarder
zijn dan assessment door een persoon.
4. Conclusion
Er hebben dus heel wat veranderingen voorgedaan de afgelopen jaren. De focus van TBS/TBR
veranderde steeds, maar uiteindelijk nog weinig bekend over wat nu precies goed is. Het doel nu is om
de maatschappij te beschermen, maar men wilt ook goed behandelen. De vraag is alleen in hoeverre de
patiënten nog steeds een risico vormen, ook al zijn ze in behandeling geweest.
van Marle, Hjalmar J.C.,. (2002). The Dutch Entrustment Act (TBS): Its Principles and Innovations.
Inleiding
Terbeschikkingstelling (TBS) is een vorm van mentale behandeling die samengaat met een
gevangenisstraf. In het Engels: Dutch Entrustment Act. Eerst de straf en dan TBS voor mentaal zieke
daders. Its primary aim is not to seek retribution by depriving an individual of his or her freedom, but
to protect society in the short term by detention, and in the long term, by treatment that reduces risk.
Als TBS verkeerd is toegepast, kan het eventueel nog verlengd worden (kan niet met gevangenisstraf).
TBS houdt mensen dus vast zo lang ze gevaarlijk zijn.
- 1928 – TBR: terbeschikking van de regering voor elk soort gewelddadig gedrag.
- 1988 – TBS: terbeschikkingstelling wanneer iemand een gevaar vormt voor anderen.
Er werd vaak onderscheid gemaakt tussen mensen die volledig aansprakelijk waren (gevangenis) en
mensen die een mentale stoornis hadden (asylum). Er was niets voor midden weg, bijv. de mensen met
een persoonlijkheidsstoornis of mentale achterstand. Daar werd toen TBR en later TBS voor bedacht.
Verminderde verantwoordelijkheid
Iemand die tussen volledig aansprakelijk en volledig onaansprakelijk zit wordt ‘diminished
responsible’ genoemd. Dit wordt vaak door een aantal mensen beoordeeld (waaronder een psychiater).
Hoe meer de daad door de ziekte kan worden verklaard, hoe minder aansprakelijk. Er zijn 5 levels van
aansprakelijkheid: (1) geen stoornis - (5) psychose. Een gevangenisstraf wordt gegeven voor het deel
dat de persoon wel aansprakelijk is, en TBS voor het deel dat niet aansprakelijk is. De gevangenisstraf
zou eventueel verkort kunnen worden, als de persoon hier niet geschikt voor lijkt.
Herziening door wetgeving
Een TBS straf kan steeds verlengd worden met 1 of 2 jaar. Er moet dan wel een rapport door het
mentale ziekenhuis worden gepresenteerd aan de rechtbank. Eventueel kan een straf ook verminderd
worden een voorlopige beëindiging. Dit kan maar max. 3 jaar voor het echte einde. In 1997 ook
conditional TBS: TBS maar niet zo’n superbeveiligde. Best raar, maar bijv. voor non-violent seks-
offenders en mensen die huiselijk geweld hebben gepleegd. Verlof: wordt bepaald door iemand die
zegt of iemand verbetering boekt ja of nee. TBS’er moet altijd rapporteren aan deze persoon.
Materiele en relationele beveiliging
Wanneer iemand in TBS wordt opgenomen, mag diegene niet meer naar buiten. Er zijn ook wel
outpatient of dagverblijf TBS maar gaat nu om volledig TBS. Heel streng beveiligd, vaak elektronisch.
Toch 1x per jaar wel een ontsnapping. Blijven nooit lang weg. 2 soorten van beveiliging:
- Materieel: door deuren, hekken etc.
- Relationeel: doordat er een relatie met patiënten wordt opgebouwd herken je stress en sommige
intenties dit is een vorm van preventie. Van belang dat werknemers patiënten vaak zien.
Nursing care en behandeling
Kan nooit iemand helemaal verplichten, wel als iemand een gevaar vormt voor zichzelf of andere in de
kliniek, bijv. met hulp van medicatie. Wanneer iemand echt niet behandeld wilt worden, alleen nursing
care: zorgen dat de situatie niet verslechterd en dat de persoon niet agressief wordt. Ook proberen de
persoon over te halen wel in behandeling te gaan. Doel van behandeling kan in eerste instantie
genezing zijn, maar als iemand niet wil kan het doel veranderen in bijv. voorkomen van terugval.
Doelen hangen af van 4 dingen:
Wat is TBS en wanneer mag iemand stoppen met TBS?
Oosterhuis, Harry,. (2014). Treatment as punishment: Forensic psychiatry in The Netherlands (1870–
2005).
1. Introduction: overzicht van de rol van forensische psychologie in Nederland van 1870-2005.
2. The rise of forensic psychiatry (1870–1925)
Rond 1870 begon de interesse van psychiaters zich uit te breiden. Meer ziektes werden bekend en ook
meer oorzaken werden gevonden. Toch was forensische psychiatrie nog niet echt aan de orde. Wel de
regel dat je alleen strafbaar bent als je verantwoordelijk voor je daden bent. Het buitenland lag voor op
NL. Kwam in NL op door (1) the rise of biomedical explanations of criminal behaviour in general and
criminal anthropology en (2) the growing influence of the so-called modern school of criminal law. Er
werd vooral gefocust op erfelijkheid. Later kwam ook de sociologische kant op. Sinds toen werden
veel mensen naar een mentaal ziekenhuis gestuurd, ze werden zelfs overvol. Er moest daarom gekeken
worden naar (1) onderscheid tussen gehele verantwoordelijkheid of gehele onverantwoordelijkheid en
(2) het mogelijke gevaar dat de ‘insane’ verklaarde mensen vormen. Dit leidde tot een zogeheten
‘prison-asile’: een combinatie tussen een gevangenis en een asylum. Kwam ook doordat mensen met
een straf langer dan 5 jaar de eerste 5 jaar in isoleer moesten doorbrengen, waardoor ze helemaal gek
werden. Toen wisten ze alleen niet dat dat daardoor kwam. Er waren veel mensen voor een prison-
asile, maar ook veel mensen tegen. Er waren nog veel vragen onbeantwoord en men wist niet in
hoeverre patiënten medische zorg nodig hadden. Ook het publiek keek er nog niet goed tegenaan,
omdat er in het begin nog al eens misbruik van werd gemaakt. Later werd er ook een ‘child protection
law’ ingevoerd, die kijkt naar de leeftijd, personal traits, living environment, and the way they had
been raised by their parents. Dit werd later ook toegepast op volwassenen (suspended sentence) en er
werd meer gefocust op hersocialiseren.
3. The psychopaths laws and the placement under a special restriction order (1925–2005)
In 1925 werden de zogenaamde ‘psychopath laws’ bedacht (en 3 jaar later ingevoerd). Hierbij konden
mensen die volledig of deels onverantwoordelijkwaren TBR (ter beschikking van de regering) krijgen.
Elke 2 jaar een beoordeling waar de straf weer verlengd kon worden. Kwam overeen met child
protection laws en suspended sentences omdat het focust op her-socialiseren en her-educatie.
Vergrootte de rol van psychiatrie in wetgeving. In het begin werd er niet veel op behandeling gericht,
wat als snel zorgde dat TBR klinieken overvol raakte. Er werd wel voor gepleit maar het werkte niet
echt. Castratie werd rond de Nazi tijd een belangrijke ‘behandeling’. Helaas werd het vooral bij
homoseksuele patiënten toegepast. Uit een onderzoek bleek dat het zorgde voor minder seksuele
impulsen (bij alle soorten seks offenders) en dat er weinig tot geen bijwerkingen waren werd toen
dus vaak gedaan. Patiënten moesten wel zelf toestemming geven. Rond 1950 was er een piek in het
aantal castraties, vooral bij mensen die iets met kinderen hebben gedaan. Rond 1960 weinig meer,
omdat er nu medicatie was die het libido kan verminderen.
Na de WOII veranderde een hoop, de stop act werd in 1945 ingevoerd die zorgde voor een
verminderde instroom in TBR. De noodzaak voor psychologen en psychiaters steeg en ook de nood
voor een goede behandeling. Het aantal patiënten groeide namelijk nog steeds. Er werden nieuwe
klinieken geopend en steeds meer onderzoek naar goede behandelingen etc. Meneer Baan was de
eerste die zei ‘ik ga alle psychopaten genezen’. Van der Hoeven kliniek was de eerste die dan ook echt
op behandeling richtte. Er waren meestal 3 benaderingen tot behandeling:
1. A psychoanalytic approach: focused on childhood-related traumas and disorders in personality
development whereby therapy aimed at self-insight served as common method of treatment.
2. An anthropological–phenomenological approach: centered on the disturbed relationship between
the delinquent and his social environment whereby socio-therapy and family therapy offered
suitable treatments.
3. A behaviourist approach: was geared to improper behavioural patterns and poor self-control and
whereby the therapy had a behavioural–psychological and pedagogical character.
Later discussie over hoe effectief dit nou was. Er werden nu namelijk meer mensen ontslagen dan dat
er instroomde (1980-1990). Kwam uit dat er een gat was tussen theorie en werkelijk uitvoeren van de
therapie. Het was vooral nietszeggend en langdurig. Er kwamen ook veel protesten rond 1980.
, Dit alles leidde tot een verandering in 1988 van TBR naar Terbeschikkingstelling (TBS). De
minimumduur werd vastgesteld op 4 jaar en er werd volgens een framework gewerkt. Het was nu nog
meer gericht op seksovertreders en gewelddadige patiënten. Het aantal veroordeelde steeg en ook de
behandelduur steeg, terwijl het aantal ontslagen patiënten daalde. Er werd naar oplossingen gezocht,
bijv. overgang van TBS naar andere soort klinieken. Langzaam maar zeker schoof de focus toch weer
van behandeling naar bescherming van de maatschappij. Rond 2000 werd er steeds meer gepleit voor
gestructureerde risk assessment (zie volgende artikelen). Het bleek uiteindelijk dat die betrouwbaarder
zijn dan assessment door een persoon.
4. Conclusion
Er hebben dus heel wat veranderingen voorgedaan de afgelopen jaren. De focus van TBS/TBR
veranderde steeds, maar uiteindelijk nog weinig bekend over wat nu precies goed is. Het doel nu is om
de maatschappij te beschermen, maar men wilt ook goed behandelen. De vraag is alleen in hoeverre de
patiënten nog steeds een risico vormen, ook al zijn ze in behandeling geweest.
van Marle, Hjalmar J.C.,. (2002). The Dutch Entrustment Act (TBS): Its Principles and Innovations.
Inleiding
Terbeschikkingstelling (TBS) is een vorm van mentale behandeling die samengaat met een
gevangenisstraf. In het Engels: Dutch Entrustment Act. Eerst de straf en dan TBS voor mentaal zieke
daders. Its primary aim is not to seek retribution by depriving an individual of his or her freedom, but
to protect society in the short term by detention, and in the long term, by treatment that reduces risk.
Als TBS verkeerd is toegepast, kan het eventueel nog verlengd worden (kan niet met gevangenisstraf).
TBS houdt mensen dus vast zo lang ze gevaarlijk zijn.
- 1928 – TBR: terbeschikking van de regering voor elk soort gewelddadig gedrag.
- 1988 – TBS: terbeschikkingstelling wanneer iemand een gevaar vormt voor anderen.
Er werd vaak onderscheid gemaakt tussen mensen die volledig aansprakelijk waren (gevangenis) en
mensen die een mentale stoornis hadden (asylum). Er was niets voor midden weg, bijv. de mensen met
een persoonlijkheidsstoornis of mentale achterstand. Daar werd toen TBR en later TBS voor bedacht.
Verminderde verantwoordelijkheid
Iemand die tussen volledig aansprakelijk en volledig onaansprakelijk zit wordt ‘diminished
responsible’ genoemd. Dit wordt vaak door een aantal mensen beoordeeld (waaronder een psychiater).
Hoe meer de daad door de ziekte kan worden verklaard, hoe minder aansprakelijk. Er zijn 5 levels van
aansprakelijkheid: (1) geen stoornis - (5) psychose. Een gevangenisstraf wordt gegeven voor het deel
dat de persoon wel aansprakelijk is, en TBS voor het deel dat niet aansprakelijk is. De gevangenisstraf
zou eventueel verkort kunnen worden, als de persoon hier niet geschikt voor lijkt.
Herziening door wetgeving
Een TBS straf kan steeds verlengd worden met 1 of 2 jaar. Er moet dan wel een rapport door het
mentale ziekenhuis worden gepresenteerd aan de rechtbank. Eventueel kan een straf ook verminderd
worden een voorlopige beëindiging. Dit kan maar max. 3 jaar voor het echte einde. In 1997 ook
conditional TBS: TBS maar niet zo’n superbeveiligde. Best raar, maar bijv. voor non-violent seks-
offenders en mensen die huiselijk geweld hebben gepleegd. Verlof: wordt bepaald door iemand die
zegt of iemand verbetering boekt ja of nee. TBS’er moet altijd rapporteren aan deze persoon.
Materiele en relationele beveiliging
Wanneer iemand in TBS wordt opgenomen, mag diegene niet meer naar buiten. Er zijn ook wel
outpatient of dagverblijf TBS maar gaat nu om volledig TBS. Heel streng beveiligd, vaak elektronisch.
Toch 1x per jaar wel een ontsnapping. Blijven nooit lang weg. 2 soorten van beveiliging:
- Materieel: door deuren, hekken etc.
- Relationeel: doordat er een relatie met patiënten wordt opgebouwd herken je stress en sommige
intenties dit is een vorm van preventie. Van belang dat werknemers patiënten vaak zien.
Nursing care en behandeling
Kan nooit iemand helemaal verplichten, wel als iemand een gevaar vormt voor zichzelf of andere in de
kliniek, bijv. met hulp van medicatie. Wanneer iemand echt niet behandeld wilt worden, alleen nursing
care: zorgen dat de situatie niet verslechterd en dat de persoon niet agressief wordt. Ook proberen de
persoon over te halen wel in behandeling te gaan. Doel van behandeling kan in eerste instantie
genezing zijn, maar als iemand niet wil kan het doel veranderen in bijv. voorkomen van terugval.
Doelen hangen af van 4 dingen:
