Het sociale individu: motivatie & emotie
1.1.1 De behoefte om erbij te horen
Vraag die bij dit onderwerp centraal staat: wat is vanuit ontwikkelingspsychologisch
perspectief het belang van de behoefte om erbij te horen voor het thema motivatie en
emotie?
Behoefte om erbij te horen bestaat al vanaf het eerste moment van de geboorte en dit zal
altijd blijven. Mensen voelen zich veilig en beschermd, kunnen zo hun talenten goed
ontwikkelen.
Need to belong als drijfveer om nieuwe relaties aan te gaan
Need to belong is de drijfveer om positieve sociale relaties aan te gaan en te behouden. Niet
alleen met familie of 1 op 1 relaties, maar met nieuwe mensen en ook sociale groepen.
Signalen dat baby’s erbij willen horen:
- Eerste sociale lach vanaf 8 weken.
- Vanaf dan ook wederzijdse interactie met geluiden. Is ook met vreemden.
- Omgekeerd geldt: geen reactie vanuit sociale partner zorgt voor distress (still face
experiment).
- Later weten baby’s instinctief bij wie ze willen horen, en bij wie ze moeten horen.
Ook imitatie is een uiting van erbij willen horen. Kinderen vanaf 1 jaar imiteren mensen,
maar niet iedereen:
- Bekende vs. onbekende personen.
- Warme/aardige vs. koude afstandelijke personen.
- Live personen vs. personen op video, of robots.
Pro-sociaal gedrag is ook een uiting van erbij willen horen: kinderen vanaf 2 jaar zijn niet
pro-sociaal naar iedereen:
- Personen die dezelfde vs. andere taal spreken.
- Zelfde vs. andere groep waaraan ze zijn
toegewezen.
- Aardige vs. neutrale of onaardige personen.
Need to belong als drijfveer om relaties te behouden
Er wordt meer gedeeld bij vrienden dan bij niet-vrienden.
Ook is er meer pro sociaal gedrag bij vrienden dan bij niet-vrienden. Conflicten zijn bij
vrienden minder intens en worden sneller en vriendelijker opgelost dan bij niet-vrienden.
Boosheid wordt minder vaak geuit bij vrienden dan bij ouders.
Ieder individu is vanuit nature gemotiveerd om sociale relaties aan te gaan en te
onderhouden. Is bij baby’s ook nodig om te overleven.
, Het sociale individu: motivatie & emotie
1.1.2 Zelfbewuste emoties
Vraag die centraal staat: wat is vanuit ontwikkelingspsychologisch perspectief het belang van
zelfbewuste emoties voor het thema motivatie en emotie?
Zelfbewuste emoties: schaamte, schuld, trots, vernedering.
Kinderen kunnen al vrij snel vanaf de geboorte basale emoties ervaren. De zelfbewuste
emoties worden pas later ontwikkeld -> geven kleur aan de hoogte- en dieptepunten van
ons leven. Zijn van fundamenteel belang voor een gezonde ontwikkeling.
Kenmerken zelfbewuste emoties:
- Vereisen het vermogen om bewust te zijn van jezelf, en een beeld te kunnen vormen
van jezelf. Je voldoet of voldoet juist niet aan een ideaalbeeld van jezelf.
- Ontstaan pas na 24 maanden.
- Zorgen voor goede sociale banden.
- Zetten ons aan om te voldoen aan verwachtingen en sociale normen.
- Ze motiveren en sturen ons gedrag zodat we goed kunnen functioneren in sociale
situaties (sympathie van mensen behouden, aanzetten om banden te herstellen als
ze beschadigd zijn, waardering van andere mensen afdwingen).
Vaardigheden die nodig zijn om zelfbewuste emoties te kunnen ervaren:
- Zelfbewustzijn.
- Basale kennis van verwachtingen, standaarden en normen.
- Prestatienormen.
Welke ontwikkeling treedt er op bij zelfbewuste emoties over tijd?
- Bij sommige emoties verandert de aard van de emoties zelf, denk aan schaamte.
Schaamte bevat een globaal oordeel over jezelf, wordt ontwikkeld rond de 7 jaar.
- Wat ook verandert is hoe vaak de emoties optreedt, kinderen gaan om met
leeftijdsgenoten waar een vergelijking of beoordeling wordt gemaakt, hierdoor
treedt de emotie vaker op. Ook krijgen kinderen meer kennis van de normen etc.
Er zijn ook individuele verschillen tussen het ervaren van zelfbewuste emoties:
- Temperament: sommige kinderen neigen van nature al meer tot sommige emoties
dan anderen.
- Opvoeding en culturele invloeden: hoe reageren ouders op de prestaties van een
kind (trots of kritisch).
Psychopathologie: regulatieproblemen, zelfbewuste emoties kunnen te vaak, of te intens, of
te langdurig worden ervaren.
, Het sociale individu: motivatie & emotie
1.1.3 Sociale exclusie
De vraag die centraal staat: wat is vanuit sociaalpsychologisch perspectief het belang van
sociale exclusie voor het thema motivatie en emotie?
Sociale exclusie treedt op als we door anderen worden buitengesloten, uitgesloten van
deelname aan activiteiten van anderen en er dus gewoon niet bij horen.
De sociale mens kan hier slecht tegen, omdat wij de behoefte hebben om erbij te horen
(need to belong). We reageren heftig op sociale exclusie.
Sociale exclusie heeft negatieve invloed op:
- Stemming: mensen voelen zich negatiever.
- Zelfwaardering: mensen scoren lager op zelfwaardering.
- Cognitieve prestaties: neemt aanzienlijk af.
- Gedrag: richting de mensen die buitengesloten worden. Mensen die buitengesloten
worden kunnen agressiever worden.
Gevolgen van sociale exclusie:
- Behoefte om erbij te horen (need to belong) komt in gevaar.
- Zelfwaardering komt in gevaar.
- Gevoel van controle mist.
- Betekenisvol bestaan komt in het gedrang.
Sociale exclusie doet pijn, hersengebied dat actief is tijdens exclusie is gelijk aan het
hersengebied dat actief is bij pijn.
- Exclusie is aversief, doet pijn:
o Zelfs als we door ongeziene anderen buitengesloten worden.
o Zelfs als het toegeschreven kan worden aan externe oorzaken.
o Zelfs als we door een computer buitengesloten worden.
o Zelfs als we door leden van een outgroep worden buitengesloten.
o Zelfs wanneer we worden buitengesloten door een outgroep die we
verachten (denk aan kukuksklan).
, Het sociale individu: motivatie & emotie
1.1.4 Sociale vigilantie
Vraag die centraal staat: wat is de relevantie van sociale vigilantie voor motivatie vanuit een
cognitief psychologisch perspectief?
Sociale vigilantie = sociale aandacht. Een aanhoudende oriëntatie op soortgenoten.
Relevantie van gezichtsuitdrukkingen:
- Aandacht voor gezichtsuitdrukkingen kan overleving bevorderen: detecteren van
dreigingen.
- Darwin’s hypothese: gezichtsuitdrukkingen zijn aangeboren en universeel, gelinkt aan
menselijke emoties.
- Er zijn 6 basisemoties: angst, boos, verdriet, walging, blijdschap en verrast.
- Het uiten en tonen van emoties is multicultureel.
Angstige en boze gezichtsuitdrukkingen:
- Angstig: uiting voor het aangeven van een andere dreiging.
- Boosheid: uiting is een directe bedreiging voor de waarnemer.
De amygdala wordt actief bij angstige en boze gezichten. Amygdala reageert op de wijdte
van de ogen.
Amygdala laesie -> Bijna volledige bilaterale amygdala-laesie: Urbach-Wiethe disease. De
patiënten konden geen angstige gezichten herkennen of tekenen. Daarnaast is er ook
verminderde oogfixatie voor alle gezichtsuitdrukkingen.
Angstige gezichten vergroten het gezichtsveld en de oogopening -> zo kan ambiguïteit
opgelost worden, een bron van dreiging gedetecteerd worden en de paraatheid voor
waarneming en actie gewijzigd worden.
Hebben sociale stimuli invloed op motivatie?
➔ Benadering vs. vermijding. Appetitieve (zoals ijs) en aversieve stimuli zijn
respectievelijk geassocieerd met gedragsmatige benadering-vermijdingsreacties.
Angstige en boze gezichtsuitdrukkingen lokken actietendensen uit. Boze gezichten lokken
vermijdingsreacties uit, angstige gezichten lokken eerder benaderingsreacties uit.
Benaderingsreacties worden slomer als iemand angstig of boos is.
- Sociale vigilantie -> overleven, bevordert gehechtheid en veiligheid tegen dreiging.
- Gezichtsuitdrukkingen (d.w.z. angstig, boos) zijn universeel.
- Neurale verwerking van aan bedreiging gerelateerde angstige en boze stimuli kan
meer vertrouwen op subcorticale structuren dan verwerking van andere
gezichtsuitdrukkingen.
- Boze gezichtsuitdrukkingen lokken duidelijke vermijdingsneigingen uit.
1.1.1 De behoefte om erbij te horen
Vraag die bij dit onderwerp centraal staat: wat is vanuit ontwikkelingspsychologisch
perspectief het belang van de behoefte om erbij te horen voor het thema motivatie en
emotie?
Behoefte om erbij te horen bestaat al vanaf het eerste moment van de geboorte en dit zal
altijd blijven. Mensen voelen zich veilig en beschermd, kunnen zo hun talenten goed
ontwikkelen.
Need to belong als drijfveer om nieuwe relaties aan te gaan
Need to belong is de drijfveer om positieve sociale relaties aan te gaan en te behouden. Niet
alleen met familie of 1 op 1 relaties, maar met nieuwe mensen en ook sociale groepen.
Signalen dat baby’s erbij willen horen:
- Eerste sociale lach vanaf 8 weken.
- Vanaf dan ook wederzijdse interactie met geluiden. Is ook met vreemden.
- Omgekeerd geldt: geen reactie vanuit sociale partner zorgt voor distress (still face
experiment).
- Later weten baby’s instinctief bij wie ze willen horen, en bij wie ze moeten horen.
Ook imitatie is een uiting van erbij willen horen. Kinderen vanaf 1 jaar imiteren mensen,
maar niet iedereen:
- Bekende vs. onbekende personen.
- Warme/aardige vs. koude afstandelijke personen.
- Live personen vs. personen op video, of robots.
Pro-sociaal gedrag is ook een uiting van erbij willen horen: kinderen vanaf 2 jaar zijn niet
pro-sociaal naar iedereen:
- Personen die dezelfde vs. andere taal spreken.
- Zelfde vs. andere groep waaraan ze zijn
toegewezen.
- Aardige vs. neutrale of onaardige personen.
Need to belong als drijfveer om relaties te behouden
Er wordt meer gedeeld bij vrienden dan bij niet-vrienden.
Ook is er meer pro sociaal gedrag bij vrienden dan bij niet-vrienden. Conflicten zijn bij
vrienden minder intens en worden sneller en vriendelijker opgelost dan bij niet-vrienden.
Boosheid wordt minder vaak geuit bij vrienden dan bij ouders.
Ieder individu is vanuit nature gemotiveerd om sociale relaties aan te gaan en te
onderhouden. Is bij baby’s ook nodig om te overleven.
, Het sociale individu: motivatie & emotie
1.1.2 Zelfbewuste emoties
Vraag die centraal staat: wat is vanuit ontwikkelingspsychologisch perspectief het belang van
zelfbewuste emoties voor het thema motivatie en emotie?
Zelfbewuste emoties: schaamte, schuld, trots, vernedering.
Kinderen kunnen al vrij snel vanaf de geboorte basale emoties ervaren. De zelfbewuste
emoties worden pas later ontwikkeld -> geven kleur aan de hoogte- en dieptepunten van
ons leven. Zijn van fundamenteel belang voor een gezonde ontwikkeling.
Kenmerken zelfbewuste emoties:
- Vereisen het vermogen om bewust te zijn van jezelf, en een beeld te kunnen vormen
van jezelf. Je voldoet of voldoet juist niet aan een ideaalbeeld van jezelf.
- Ontstaan pas na 24 maanden.
- Zorgen voor goede sociale banden.
- Zetten ons aan om te voldoen aan verwachtingen en sociale normen.
- Ze motiveren en sturen ons gedrag zodat we goed kunnen functioneren in sociale
situaties (sympathie van mensen behouden, aanzetten om banden te herstellen als
ze beschadigd zijn, waardering van andere mensen afdwingen).
Vaardigheden die nodig zijn om zelfbewuste emoties te kunnen ervaren:
- Zelfbewustzijn.
- Basale kennis van verwachtingen, standaarden en normen.
- Prestatienormen.
Welke ontwikkeling treedt er op bij zelfbewuste emoties over tijd?
- Bij sommige emoties verandert de aard van de emoties zelf, denk aan schaamte.
Schaamte bevat een globaal oordeel over jezelf, wordt ontwikkeld rond de 7 jaar.
- Wat ook verandert is hoe vaak de emoties optreedt, kinderen gaan om met
leeftijdsgenoten waar een vergelijking of beoordeling wordt gemaakt, hierdoor
treedt de emotie vaker op. Ook krijgen kinderen meer kennis van de normen etc.
Er zijn ook individuele verschillen tussen het ervaren van zelfbewuste emoties:
- Temperament: sommige kinderen neigen van nature al meer tot sommige emoties
dan anderen.
- Opvoeding en culturele invloeden: hoe reageren ouders op de prestaties van een
kind (trots of kritisch).
Psychopathologie: regulatieproblemen, zelfbewuste emoties kunnen te vaak, of te intens, of
te langdurig worden ervaren.
, Het sociale individu: motivatie & emotie
1.1.3 Sociale exclusie
De vraag die centraal staat: wat is vanuit sociaalpsychologisch perspectief het belang van
sociale exclusie voor het thema motivatie en emotie?
Sociale exclusie treedt op als we door anderen worden buitengesloten, uitgesloten van
deelname aan activiteiten van anderen en er dus gewoon niet bij horen.
De sociale mens kan hier slecht tegen, omdat wij de behoefte hebben om erbij te horen
(need to belong). We reageren heftig op sociale exclusie.
Sociale exclusie heeft negatieve invloed op:
- Stemming: mensen voelen zich negatiever.
- Zelfwaardering: mensen scoren lager op zelfwaardering.
- Cognitieve prestaties: neemt aanzienlijk af.
- Gedrag: richting de mensen die buitengesloten worden. Mensen die buitengesloten
worden kunnen agressiever worden.
Gevolgen van sociale exclusie:
- Behoefte om erbij te horen (need to belong) komt in gevaar.
- Zelfwaardering komt in gevaar.
- Gevoel van controle mist.
- Betekenisvol bestaan komt in het gedrang.
Sociale exclusie doet pijn, hersengebied dat actief is tijdens exclusie is gelijk aan het
hersengebied dat actief is bij pijn.
- Exclusie is aversief, doet pijn:
o Zelfs als we door ongeziene anderen buitengesloten worden.
o Zelfs als het toegeschreven kan worden aan externe oorzaken.
o Zelfs als we door een computer buitengesloten worden.
o Zelfs als we door leden van een outgroep worden buitengesloten.
o Zelfs wanneer we worden buitengesloten door een outgroep die we
verachten (denk aan kukuksklan).
, Het sociale individu: motivatie & emotie
1.1.4 Sociale vigilantie
Vraag die centraal staat: wat is de relevantie van sociale vigilantie voor motivatie vanuit een
cognitief psychologisch perspectief?
Sociale vigilantie = sociale aandacht. Een aanhoudende oriëntatie op soortgenoten.
Relevantie van gezichtsuitdrukkingen:
- Aandacht voor gezichtsuitdrukkingen kan overleving bevorderen: detecteren van
dreigingen.
- Darwin’s hypothese: gezichtsuitdrukkingen zijn aangeboren en universeel, gelinkt aan
menselijke emoties.
- Er zijn 6 basisemoties: angst, boos, verdriet, walging, blijdschap en verrast.
- Het uiten en tonen van emoties is multicultureel.
Angstige en boze gezichtsuitdrukkingen:
- Angstig: uiting voor het aangeven van een andere dreiging.
- Boosheid: uiting is een directe bedreiging voor de waarnemer.
De amygdala wordt actief bij angstige en boze gezichten. Amygdala reageert op de wijdte
van de ogen.
Amygdala laesie -> Bijna volledige bilaterale amygdala-laesie: Urbach-Wiethe disease. De
patiënten konden geen angstige gezichten herkennen of tekenen. Daarnaast is er ook
verminderde oogfixatie voor alle gezichtsuitdrukkingen.
Angstige gezichten vergroten het gezichtsveld en de oogopening -> zo kan ambiguïteit
opgelost worden, een bron van dreiging gedetecteerd worden en de paraatheid voor
waarneming en actie gewijzigd worden.
Hebben sociale stimuli invloed op motivatie?
➔ Benadering vs. vermijding. Appetitieve (zoals ijs) en aversieve stimuli zijn
respectievelijk geassocieerd met gedragsmatige benadering-vermijdingsreacties.
Angstige en boze gezichtsuitdrukkingen lokken actietendensen uit. Boze gezichten lokken
vermijdingsreacties uit, angstige gezichten lokken eerder benaderingsreacties uit.
Benaderingsreacties worden slomer als iemand angstig of boos is.
- Sociale vigilantie -> overleven, bevordert gehechtheid en veiligheid tegen dreiging.
- Gezichtsuitdrukkingen (d.w.z. angstig, boos) zijn universeel.
- Neurale verwerking van aan bedreiging gerelateerde angstige en boze stimuli kan
meer vertrouwen op subcorticale structuren dan verwerking van andere
gezichtsuitdrukkingen.
- Boze gezichtsuitdrukkingen lokken duidelijke vermijdingsneigingen uit.
