Sociaal zekerheidsrecht samenvatting
Inhoud
H1 – Inleiding in de sociale zekerheid.....................................................................3
1.1 inleiding......................................................................................................... 3
Solidariteit........................................................................................................ 3
Inkomenszekerheid.......................................................................................... 3
Collectiviteit..................................................................................................... 3
Re-integratie.................................................................................................... 3
Privatisering..................................................................................................... 4
Sociale partners............................................................................................... 4
Eigen verantwoordelijkheid.............................................................................. 4
(De)centralisatie en handhaving......................................................................4
Toekomstbestendigheid.................................................................................... 5
1.2 driedeling...................................................................................................... 5
Verplicht systeem............................................................................................. 5
H2 – Kinderen......................................................................................................... 7
2.1 inleiding......................................................................................................... 7
Kindgebonden budget...................................................................................... 7
2.2 kring van verzekerden................................................................................... 7
Voor welke kinderen?....................................................................................... 8
2.3 hoogte kinderbijslag...................................................................................... 8
Dubbele kinderbijslag....................................................................................... 8
2.4 ingang en uitvoering..................................................................................... 9
Gescheiden ouders........................................................................................... 9
2.5 terugvordering en boete............................................................................... 9
H7 – Ouderdom....................................................................................................... 9
7.1 inleiding......................................................................................................... 9
7.2 kring van verzekerden................................................................................. 10
7.3 opbouw AOW-pensioen................................................................................ 10
Aanvullende inkomensvoorziening ouderen (AIO)..........................................10
7.4 hoogte van het pensioen............................................................................. 10
7.5 samenlevingsvormen.................................................................................. 11
7.6 uitvoering en aanvraag van de uitkering.....................................................12
7.7 herziening, terugvordering en boete...........................................................12
7.8 einde AOW-pensioen................................................................................... 12
H4 - Arbeidsongeschiktheid.................................................................................. 12
1
, 4.8 toeslagenwet............................................................................................... 12
H6 – Bijstand........................................................................................................ 13
6.1 inleiding....................................................................................................... 13
6.2 gemeente.................................................................................................... 13
6.3 aanvraag bijstand........................................................................................ 14
6.4 voorwaarden recht op bijstand....................................................................14
6.5 leefvormen.................................................................................................. 15
6.6 algemene noodzakelijke kosten van bestaan..............................................16
6.7 aanvullende inkomensondersteuning..........................................................17
6.8 middelen..................................................................................................... 18
6.9 arbeidsinschakeling..................................................................................... 19
6.10 maatregelen en boete............................................................................... 20
6.11 intrekking en herzien................................................................................. 21
6.12 terugvordering en verhaal.........................................................................21
H5 – Werkloosheid................................................................................................ 21
5.2 werkloosheidswet........................................................................................ 21
Voorwaarden voor het recht op WW...............................................................21
Werknemer..................................................................................................... 22
Werkloos zijn.................................................................................................. 22
Referte-eis...................................................................................................... 23
Geen uitsluitingsgronden............................................................................... 23
H4 – Arbeidsongeschiktheid................................................................................. 23
4.1 inleiding....................................................................................................... 23
4.2 arbeidsongeschiktheid ex artikel 7:629 BW.................................................24
Hoogte en duur doorbetaling bij ziekte..........................................................24
Controle en begeleiding................................................................................. 25
Weigeringsgronden: art. 7:629 lid 3 jo lid 7 BW.............................................25
Re-integratie.................................................................................................. 26
4.3 ziektewet..................................................................................................... 26
4.4 wet WIA....................................................................................................... 28
4.5 re-integratie gedeeltelijk arbeidsgeschikte werknemer..............................32
4.6 verschillen tussen WAO en WIA...................................................................33
2
,H1 – Inleiding in de sociale zekerheid
1.1 inleiding
Solidariteit
Sociale zekerheid worgt ervoor dat de sociale risico’s die een individu loopt
zoveel mogelijk worden verdeeld over alle werknemers en werkgevers of zelfs
alle inwoners van Nederland. Een belangrijk uitgangspunt van sociale zekerheid
is dan ook collectiviteit en solidariteit: het door middel van wetgeving
gezamenlijk dragen van de individuele risico’s. Dit noemen we de
verzorgingsstaat. rust op de overheid verplichtingen om de burger te
vrijwaren tegen een gebrek aan gezondheid, inkomen, enz.
De ongevallenwet (1901) was de eerste sociale verzekering waarbij de
overheid aan de werkgevers de verplichting oplegde een premie te betalen om
op die manier werklieden in gevaarlijke situaties te verzekeren.
Na de WO2 ontwikkelde sociale zekerheid zich snel. Mede door internationale
verdragen zoals het Europees Verdrag, EVRM en ESH.
Inkomenszekerheid
Het fundament van sociale zekerheid inkomenszekerheid bij
inkomensderving. Valt het inkomen weg, dan zorgen de WW, WIA en AOW ervoor
dat de uitkeringsgerechtigde kan terugvallen op een inkomen in de vorm van een
uitkering.
Het sociale minimum is een belangrijk begrip voor de waarborgfunctie van de
sociale zekerheid. Dit betekent dat de sociale zekerheid een inkomen op
minimumniveau garandeert in de situatie dat het inkomen lager is dan het
geldende sociale minimum. Stijgt het minimumloon, dan stijgen ook de
uitkeringen (loonindexering). Dit noemen we ‘koppeling’.
- voor een gezin: 100% van het wettelijk minimumloon.
- voor een alleenstaande (ouder) die de kosten niet met een ander kan delen:
70% van het minimumloon.
Collectiviteit
De collectiviteit is terug te vinden in de maatschappelijke en politieke
bereidheid gezamenlijk financieel bij te dragen aan het behoud van het stelsel.
Dit is de solidariteit.
Loonkosten voor werkgevers zijn hoog. Ook is voor werknemers het verschil
tussen bruto en netto groot. Om de mensen bereid te houden om mee te betalen
aan het stelsel, is er steeds meer aandacht gekomen voor het weer aan het werk
helpen van uitkeringsgerechtigden en voor fraudebestrijding. Meebetalen gebeurt
op 2 manieren. De financiering van de werknemersverzekeringen en
volksverzekeringen gebeurt uit premieheffing. Werknemersverzekeringen
door werknemers en werkgevers. De volksverzekeringen door alle ingezetenen
met een inkomen. De sociale voorzieningen zoals bijstand worden gefinancierd
uit algemene middelen zoals belasting.
Re-integratie
Wordt ook wel de activeringsfunctie genoemd. De zogenoemde Wet
verbetering poortwachter (Wvp), die als doel heeft zieke werknemers zo spoedig
3
, mogelijk te re-integreren in eigen of ander passend werk, is pas 20 jaar oud.
Uitgangspunt werk boven inkomen. Uit de uitkeringen komen d.m.v. het
verwerven van een eigen inkomen is tegenwoordig ook een zeer belangrijke
doelstelling van sociale zekerheid. Dit is terug te zien in de work-first projecten
waarbij gemeenten proberen langdurig werklozen te begeleiden naar werk.
Privatisering
In de jaren 80 vonden er bezuinigingen plaats in de sociale zekerheid. Ook heeft
de overheid zich teruggetrokken op onderdelen en meer overgelaten aan private
partijen. De achterliggende gedachte van deze privatisering was dat zaken als
‘preventie’ en ‘ziekteverzuimbeleid’ daardoor meer zichtbaar zijn. Een voorbeeld
daarvan is de Ziektewet. Het geld wordt niet meer betaald uit de ziekenkas, maar
door een werkgever.
Bij de uitvoering van de ZW en de WGA is het tegenwoordig mogelijk om
‘eigenrisicodrager’ (werkgever) te zijn. Hierdoor heeft de
arbeidsongeschikte/zieke niet alleen met het UWV te maken, maar ook met een
private partij zoals bijvoorbeeld een arbodienst. De werkgever betaald de
rekening, in ruil daarvoor hoeft hij maar een lagere premie te betalen.
In 2006 werd de Ziekenfondswet afgeschaft en vervangen door de
Zorgverzekeringswet (Zvw). Met de komst van de Zvw verviel het onderscheid
tussen ziekenfonds en particulier verzekerd zijn tegen ziektekosten. Er kwam een
marktwerking: ziekenfondsen gingen op prijzen concurreren.
Privatisering is ook voelbaar bij de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo).
Gemeenten hebbende taak hun burgers daar waar nodig ondersteuning te bieden
bij het bevorderen van de zelfredzaamheid en participatie. (bijv. huishoudelijke
hulp)
Sociale partners
De werkgevers en werknemersorganisaties worden sociale partners genoemd,
omdat zij overlegpartners zijn met verschillende stichtingen.
Tegenwoordig behoort de uitvoering van de sociale zekerheid tot het publiek
domein. Het UWV en de Sociale Verzekeringsbank (SVB) zijn zogeheten ZBO’s
(zelfstandige bestuursorganen).
Quotumregeling houdt in dat werkgevers met 25 medewerkers of meer
verplicht een bepaald % met een arbeidsbeperking in dienst moeten nemen.
Eigen verantwoordelijkheid
Er wordt van de burger verwacht dat hij zelfstandig werk en zorg kan vinden. Op
het moment dat dit niet lukt, dan komt de overheid in beeld, zo is het
uitgangspunt van de zogenoemde ‘participatiesamenleving’. Er moet eerst
beroep op een netwerk gedaan worden en ‘eigen kracht’ voordat overheid gaat
helpen.
(De)centralisatie en handhaving
Decentralisatie steeds meer bevoegden en verantwoordelijkheden komen bij
de gemeenten te liggen in plaats van bij de centrale overheid. De gedachte
achter decentralisatie is dat de gemeente beter maatwerk kan leveren. Het
gevaar is echter dat er verschillen tussen gemeenten ontstaan.
4
Inhoud
H1 – Inleiding in de sociale zekerheid.....................................................................3
1.1 inleiding......................................................................................................... 3
Solidariteit........................................................................................................ 3
Inkomenszekerheid.......................................................................................... 3
Collectiviteit..................................................................................................... 3
Re-integratie.................................................................................................... 3
Privatisering..................................................................................................... 4
Sociale partners............................................................................................... 4
Eigen verantwoordelijkheid.............................................................................. 4
(De)centralisatie en handhaving......................................................................4
Toekomstbestendigheid.................................................................................... 5
1.2 driedeling...................................................................................................... 5
Verplicht systeem............................................................................................. 5
H2 – Kinderen......................................................................................................... 7
2.1 inleiding......................................................................................................... 7
Kindgebonden budget...................................................................................... 7
2.2 kring van verzekerden................................................................................... 7
Voor welke kinderen?....................................................................................... 8
2.3 hoogte kinderbijslag...................................................................................... 8
Dubbele kinderbijslag....................................................................................... 8
2.4 ingang en uitvoering..................................................................................... 9
Gescheiden ouders........................................................................................... 9
2.5 terugvordering en boete............................................................................... 9
H7 – Ouderdom....................................................................................................... 9
7.1 inleiding......................................................................................................... 9
7.2 kring van verzekerden................................................................................. 10
7.3 opbouw AOW-pensioen................................................................................ 10
Aanvullende inkomensvoorziening ouderen (AIO)..........................................10
7.4 hoogte van het pensioen............................................................................. 10
7.5 samenlevingsvormen.................................................................................. 11
7.6 uitvoering en aanvraag van de uitkering.....................................................12
7.7 herziening, terugvordering en boete...........................................................12
7.8 einde AOW-pensioen................................................................................... 12
H4 - Arbeidsongeschiktheid.................................................................................. 12
1
, 4.8 toeslagenwet............................................................................................... 12
H6 – Bijstand........................................................................................................ 13
6.1 inleiding....................................................................................................... 13
6.2 gemeente.................................................................................................... 13
6.3 aanvraag bijstand........................................................................................ 14
6.4 voorwaarden recht op bijstand....................................................................14
6.5 leefvormen.................................................................................................. 15
6.6 algemene noodzakelijke kosten van bestaan..............................................16
6.7 aanvullende inkomensondersteuning..........................................................17
6.8 middelen..................................................................................................... 18
6.9 arbeidsinschakeling..................................................................................... 19
6.10 maatregelen en boete............................................................................... 20
6.11 intrekking en herzien................................................................................. 21
6.12 terugvordering en verhaal.........................................................................21
H5 – Werkloosheid................................................................................................ 21
5.2 werkloosheidswet........................................................................................ 21
Voorwaarden voor het recht op WW...............................................................21
Werknemer..................................................................................................... 22
Werkloos zijn.................................................................................................. 22
Referte-eis...................................................................................................... 23
Geen uitsluitingsgronden............................................................................... 23
H4 – Arbeidsongeschiktheid................................................................................. 23
4.1 inleiding....................................................................................................... 23
4.2 arbeidsongeschiktheid ex artikel 7:629 BW.................................................24
Hoogte en duur doorbetaling bij ziekte..........................................................24
Controle en begeleiding................................................................................. 25
Weigeringsgronden: art. 7:629 lid 3 jo lid 7 BW.............................................25
Re-integratie.................................................................................................. 26
4.3 ziektewet..................................................................................................... 26
4.4 wet WIA....................................................................................................... 28
4.5 re-integratie gedeeltelijk arbeidsgeschikte werknemer..............................32
4.6 verschillen tussen WAO en WIA...................................................................33
2
,H1 – Inleiding in de sociale zekerheid
1.1 inleiding
Solidariteit
Sociale zekerheid worgt ervoor dat de sociale risico’s die een individu loopt
zoveel mogelijk worden verdeeld over alle werknemers en werkgevers of zelfs
alle inwoners van Nederland. Een belangrijk uitgangspunt van sociale zekerheid
is dan ook collectiviteit en solidariteit: het door middel van wetgeving
gezamenlijk dragen van de individuele risico’s. Dit noemen we de
verzorgingsstaat. rust op de overheid verplichtingen om de burger te
vrijwaren tegen een gebrek aan gezondheid, inkomen, enz.
De ongevallenwet (1901) was de eerste sociale verzekering waarbij de
overheid aan de werkgevers de verplichting oplegde een premie te betalen om
op die manier werklieden in gevaarlijke situaties te verzekeren.
Na de WO2 ontwikkelde sociale zekerheid zich snel. Mede door internationale
verdragen zoals het Europees Verdrag, EVRM en ESH.
Inkomenszekerheid
Het fundament van sociale zekerheid inkomenszekerheid bij
inkomensderving. Valt het inkomen weg, dan zorgen de WW, WIA en AOW ervoor
dat de uitkeringsgerechtigde kan terugvallen op een inkomen in de vorm van een
uitkering.
Het sociale minimum is een belangrijk begrip voor de waarborgfunctie van de
sociale zekerheid. Dit betekent dat de sociale zekerheid een inkomen op
minimumniveau garandeert in de situatie dat het inkomen lager is dan het
geldende sociale minimum. Stijgt het minimumloon, dan stijgen ook de
uitkeringen (loonindexering). Dit noemen we ‘koppeling’.
- voor een gezin: 100% van het wettelijk minimumloon.
- voor een alleenstaande (ouder) die de kosten niet met een ander kan delen:
70% van het minimumloon.
Collectiviteit
De collectiviteit is terug te vinden in de maatschappelijke en politieke
bereidheid gezamenlijk financieel bij te dragen aan het behoud van het stelsel.
Dit is de solidariteit.
Loonkosten voor werkgevers zijn hoog. Ook is voor werknemers het verschil
tussen bruto en netto groot. Om de mensen bereid te houden om mee te betalen
aan het stelsel, is er steeds meer aandacht gekomen voor het weer aan het werk
helpen van uitkeringsgerechtigden en voor fraudebestrijding. Meebetalen gebeurt
op 2 manieren. De financiering van de werknemersverzekeringen en
volksverzekeringen gebeurt uit premieheffing. Werknemersverzekeringen
door werknemers en werkgevers. De volksverzekeringen door alle ingezetenen
met een inkomen. De sociale voorzieningen zoals bijstand worden gefinancierd
uit algemene middelen zoals belasting.
Re-integratie
Wordt ook wel de activeringsfunctie genoemd. De zogenoemde Wet
verbetering poortwachter (Wvp), die als doel heeft zieke werknemers zo spoedig
3
, mogelijk te re-integreren in eigen of ander passend werk, is pas 20 jaar oud.
Uitgangspunt werk boven inkomen. Uit de uitkeringen komen d.m.v. het
verwerven van een eigen inkomen is tegenwoordig ook een zeer belangrijke
doelstelling van sociale zekerheid. Dit is terug te zien in de work-first projecten
waarbij gemeenten proberen langdurig werklozen te begeleiden naar werk.
Privatisering
In de jaren 80 vonden er bezuinigingen plaats in de sociale zekerheid. Ook heeft
de overheid zich teruggetrokken op onderdelen en meer overgelaten aan private
partijen. De achterliggende gedachte van deze privatisering was dat zaken als
‘preventie’ en ‘ziekteverzuimbeleid’ daardoor meer zichtbaar zijn. Een voorbeeld
daarvan is de Ziektewet. Het geld wordt niet meer betaald uit de ziekenkas, maar
door een werkgever.
Bij de uitvoering van de ZW en de WGA is het tegenwoordig mogelijk om
‘eigenrisicodrager’ (werkgever) te zijn. Hierdoor heeft de
arbeidsongeschikte/zieke niet alleen met het UWV te maken, maar ook met een
private partij zoals bijvoorbeeld een arbodienst. De werkgever betaald de
rekening, in ruil daarvoor hoeft hij maar een lagere premie te betalen.
In 2006 werd de Ziekenfondswet afgeschaft en vervangen door de
Zorgverzekeringswet (Zvw). Met de komst van de Zvw verviel het onderscheid
tussen ziekenfonds en particulier verzekerd zijn tegen ziektekosten. Er kwam een
marktwerking: ziekenfondsen gingen op prijzen concurreren.
Privatisering is ook voelbaar bij de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo).
Gemeenten hebbende taak hun burgers daar waar nodig ondersteuning te bieden
bij het bevorderen van de zelfredzaamheid en participatie. (bijv. huishoudelijke
hulp)
Sociale partners
De werkgevers en werknemersorganisaties worden sociale partners genoemd,
omdat zij overlegpartners zijn met verschillende stichtingen.
Tegenwoordig behoort de uitvoering van de sociale zekerheid tot het publiek
domein. Het UWV en de Sociale Verzekeringsbank (SVB) zijn zogeheten ZBO’s
(zelfstandige bestuursorganen).
Quotumregeling houdt in dat werkgevers met 25 medewerkers of meer
verplicht een bepaald % met een arbeidsbeperking in dienst moeten nemen.
Eigen verantwoordelijkheid
Er wordt van de burger verwacht dat hij zelfstandig werk en zorg kan vinden. Op
het moment dat dit niet lukt, dan komt de overheid in beeld, zo is het
uitgangspunt van de zogenoemde ‘participatiesamenleving’. Er moet eerst
beroep op een netwerk gedaan worden en ‘eigen kracht’ voordat overheid gaat
helpen.
(De)centralisatie en handhaving
Decentralisatie steeds meer bevoegden en verantwoordelijkheden komen bij
de gemeenten te liggen in plaats van bij de centrale overheid. De gedachte
achter decentralisatie is dat de gemeente beter maatwerk kan leveren. Het
gevaar is echter dat er verschillen tussen gemeenten ontstaan.
4
