Publiek Management HC1
Het spel en de knikkers (A. MacIntyre…After Virtue)
- Publiek Management staat voor meer bedrijfskundige staat
- Intrinsieke en Extrinsieke waarden uitgelegd door middel van schaken
- Intrinsiek: spel heeft een mooi karakter, plezier in spelen
- Extrinsiek: belonen bij winst, straffen bij verlies/desinteresse
- Kan ook toegepast worden op bijvoorbeeld onderwijs en zorg, ‘wat zijn intrinsieke waarden in de
zorg?’
- Fixatie op output door extrinsieke waarden, soort zwendelsamenleving als alleen maar focus ligt op
manipuleerbare en maatbare waarden.
Nieuw Publiek Management (NPM):
- Inmiddels al behoorlijk oud, in de loop van de jaren ’80 ontstaan als kritiek op klassieke publiek
management (bureaucratie). Bureaucratie werkt stroperig, traag, naar binnen gericht, beetje
autistisch. NPM is een alternatief: marktwerking, deregulering, meer vrijheid voor marktwerkers.
Maar leven uit publieke sector als alles als economie beoordeeld wordt
- Maar wel invloedrijk
- Vanuit leidende vraag: in welke staat bevindt het NPM zich, en hoe zou een kandidaat voor iets………
Een coherent manifest, of een potpourri van ideeën?
- Overkoepelende gedachte: bureaucratie faalt
- Publieke sector kan en moet efficiënter, effectiever, zuiniger
- Maar hoe? Hood: 7 doctrines (macht voor managers, prestatietargets, focus op output, kleinere
organisatie-eenheden, competitie, bedrijfsmatig denken, budgetdiscipline)
- ………….
Diagnose NPM in 5 stappen:
1) Waar komen NPM ideeën vandaan?
Sociaal-economisch: crisis van de gezondheidsstaat, is dit nog betaalbaar?, moet goedkoper
en doelmatiger
Politiek ideologisch: opkomst van neoliberalisme, marktwerking, markten zijn heilig, individu
in heilig, sociale verbanden inleven op basis van markt
Wetenschap: bureaukritiek, bureaucratie past niet meer bij laat moderne samenleving,
emancipatie, niet zomaar meer regels volgen
-> Veelheid van achtergronden levert veelheid van NPM principes
2) Hoe verhoudt publiek management zich tot publieke waarden?
Wat zijn publieke waarden
Public Value Management: een brede visie op Publiek Management
NPM lijkt waardendillema’s in de publieke sector te miskennen
-> …………..
3) Zijn er modellen/stijlen binnen NPM te onderkennen
Managerial State (performance management)
Competitie (marktwerking)
Partnerschappen (PPS, privaat-publieke samenwerking)
-> Drie logica’s, met eigen bestaanscondities -> risico’s van mening
4) Welke opbrengsten en neveneffecten zien we?
Drie E’s? Beter beheersbare publieke sector?
1
, Performance Paradox (discrepantie ‘papieren’ en ‘werkelijke’ opbrengsten)
Drie Perspectieven neveneffecten
-> Paradox & Surprise eerder regel dan uitzondering in NPM
5) Is er zicht op een post-NPM paradigma?
Het New Public Governance Debat
Andere scenario’s, inclusief herijking MacIntyre
-> Wat valt er te veranderen? Hiertoe is een scherpere blik nodig op de actuele praktijken van
publiek management
Praktijk uitwerkingen van New Public Management
- Belangrijkste ‘ions’ technieken NPM
Insteek Uitwerking
Marketization Cultureel Splitsen en privatiseren
Agentification Organisatorisch Op afstand plaatsen
Performatization Juridisch Zelfbeheer en
contractmanagement
Projectification Economisch Publiek- private samenwerking
E-governation ICT gericht Digitaliseren
Dilemma’s en paradoxen
- ‘Alle neuzen dezelfde kant’ haaks op innovatie en geen flexibiliteit om mee te bewegen met
maatschappelijke ontwikkelingen
- Organisaties op afstand gaan ok dingen doen die principaal misschien niet echt wil
- Alles wat niet meetbaar is lijkt niet relevant te zijn
- Partnerschap lijkt mooi, maar partijen zijn nooit gelijkwaardig
- Digitalisering transparant en efficiënt, maar koppelen van gegevens tevens potentieel gevaar
rechtsstaat
Publiek Management HC2
Antecedenten van NPM (wat gaat er vooraf)
- NPM: fundamentele breuk met verleden, diep in het management en manier van organiseren, ook
in cultuur van denken over publieke dienstverlening
- NPM is omgeven met paradoxen (schijnbare tegenstellingen), een publieke sector die zich meer als
een private sector moet gaan gedragen, meer bedrijfsmatig. Schijnbaar omdat het toch niet echt
tegenstrijdig is, het gebeurt toch al bijna 30 jaar zo. Paradox onthult waarheid waarvan men dacht dat
het niet zo kon bestaan, dus misschien onaangename waarheid, heeft wat gekost
- Opkomst NPM brengt onaangename waarheden met zich mee
Ayn Rend:
- Verwerking van het idee dat mensen van elkaar afhankelijk zouden kunnen of moeten zijn.
- Er zijn alleen maar individuen met een eigenbelang, geen wederkerigheid
Neoliberalisme
- Jaren dertig: herijking van het klassieke liberalisme
- Eerst vooral een protest tegen toenemende regulering van kapitalisme (na crisis jaren dertig)
- Daarna, vanaf de jaren zeventig een reëel alternatief voor het sociaal gereguleerde kapitalisme
- Paarse kabinetten in Nederland
- Markt meer vrijheid geven, dereguleren, etc.
2
, - Liberalisme als filosofische stroming: mensen hebben natuurlijke rechten en vrijheden, bijv. recht
om bezit te hebben. Economische liberalisme/kapitalisme werd hier ook opgebouwd, vrije markten
zorgen voor welvaart
- Kritiek op kapitalsme: kinderarbeid, niks gereguleerd, armoede, ziekte (Marx hekelt kapitalisme).
Crisisverschijnselen in kapitalisme: instabiel, geen permanente groei, massa werkloosheid,
populisme, WOII ingeluid. Intellectuele elite geeft toe dat zij het verkeerd hebben gezien, leerstukken
worden herzien.
- Neoliberalisme: de hele wereld moet een markt zijn, als dat volledig is ingevoerd, zorgt dat voor
welvaart
- Paradox: liberalisme staat voor weinig overheidsingrijpen, maar neoliberalisme is dat absoluut niet.
Agressieve vorm van ingrijpen, door overal markten te creëren
- Neoliberalisme bied sociale bescherming, WOII -> dit nooit meer. Zo verzamelen ze steun, wachtten
op het moment dat het slecht ging met de verzorgingsstaat (jaren 70). Oude verzorgingsstaat niet
meer betaalbaar en beheersbaar, neoliberalisme dringt zich naar voren.
Ayn Rand: the virtue of selfishness
- Mens is primair gericht op eigenbelang en moet dat om ethische redenen ook zijn (afhankelijkheid is
principieel verwerpelijk)
- Iedere interventie in deze individuele autonomie is taboe, de staat is een amoreel monster
- Politiek moet volledig vrije markten mogelijk maken en waarborgen
Kernpunten neeoliberalisme
- Niet langer ‘laissez faire’ maar activistisch, zo niet agressief
- Gericht op afbouw staat en omsmeden sociale verbanden in marktrelaties
- Publieke sector is een ‘bedrijf’
- Mensbeeld: homo hyper economicus. Paul Verhaege: de ziekmakende fictie van het autonome
individu. Depressief doordat je als individu verantwoordelijk wordt gesteld voor eigen falen en geen
recht op steun van de gemeenschap, meritocratie, voortduren zichzelf de maat meten
- Populisme is een tegenbeweging van neoliberalisme. Neoliberalisme kan gezien worden als markten
opbouwen ten koste gemeenschap, dus beweging die zich weer op de gemeenschap richt omdat we
niet meer weten wie ‘wij’ zijn
- Politiek is niet meer volgend, politiek is bepalend, bepaald wat een goede burger is. Effect
neoliberalisme
Sociaal economische context:
- Jaren tachtig: ernstige crisis verzorgingsstaat, nationaal en internationaal
- Oplopenden volumes van zorgafhankelijke burgers (WW, WAO, Bijstand, Ouderdom, Zorg)
- Betaalbaar? Vicieuze cirkel van stagnerende economie en stijgende collectieve lasten
- Beheersbaar? Cultuur van passiviteit calculerend gedrag, misbruik van collectieve regelingen
- In de jaren negentig eerste ingrepen op de verzorgingsstaat, brengt neoliberalisme dichterbij,
cruciale stap in paarse coalities: de organisatie van publieke sector veranderen
Paarse politiek:
- Liberaal en socialistisch in een coalitie
- Impliciete deal: ‘(neo)liberalen krijgen hun markt, socialisten behouden hun verzorgingsstaat, want
paars gaat de uitvoering daarvan efficiënter maken -> NPM
- Door marktprikkel hopen dat mensen voorzieningen niet meer misbruiken
3
Het spel en de knikkers (A. MacIntyre…After Virtue)
- Publiek Management staat voor meer bedrijfskundige staat
- Intrinsieke en Extrinsieke waarden uitgelegd door middel van schaken
- Intrinsiek: spel heeft een mooi karakter, plezier in spelen
- Extrinsiek: belonen bij winst, straffen bij verlies/desinteresse
- Kan ook toegepast worden op bijvoorbeeld onderwijs en zorg, ‘wat zijn intrinsieke waarden in de
zorg?’
- Fixatie op output door extrinsieke waarden, soort zwendelsamenleving als alleen maar focus ligt op
manipuleerbare en maatbare waarden.
Nieuw Publiek Management (NPM):
- Inmiddels al behoorlijk oud, in de loop van de jaren ’80 ontstaan als kritiek op klassieke publiek
management (bureaucratie). Bureaucratie werkt stroperig, traag, naar binnen gericht, beetje
autistisch. NPM is een alternatief: marktwerking, deregulering, meer vrijheid voor marktwerkers.
Maar leven uit publieke sector als alles als economie beoordeeld wordt
- Maar wel invloedrijk
- Vanuit leidende vraag: in welke staat bevindt het NPM zich, en hoe zou een kandidaat voor iets………
Een coherent manifest, of een potpourri van ideeën?
- Overkoepelende gedachte: bureaucratie faalt
- Publieke sector kan en moet efficiënter, effectiever, zuiniger
- Maar hoe? Hood: 7 doctrines (macht voor managers, prestatietargets, focus op output, kleinere
organisatie-eenheden, competitie, bedrijfsmatig denken, budgetdiscipline)
- ………….
Diagnose NPM in 5 stappen:
1) Waar komen NPM ideeën vandaan?
Sociaal-economisch: crisis van de gezondheidsstaat, is dit nog betaalbaar?, moet goedkoper
en doelmatiger
Politiek ideologisch: opkomst van neoliberalisme, marktwerking, markten zijn heilig, individu
in heilig, sociale verbanden inleven op basis van markt
Wetenschap: bureaukritiek, bureaucratie past niet meer bij laat moderne samenleving,
emancipatie, niet zomaar meer regels volgen
-> Veelheid van achtergronden levert veelheid van NPM principes
2) Hoe verhoudt publiek management zich tot publieke waarden?
Wat zijn publieke waarden
Public Value Management: een brede visie op Publiek Management
NPM lijkt waardendillema’s in de publieke sector te miskennen
-> …………..
3) Zijn er modellen/stijlen binnen NPM te onderkennen
Managerial State (performance management)
Competitie (marktwerking)
Partnerschappen (PPS, privaat-publieke samenwerking)
-> Drie logica’s, met eigen bestaanscondities -> risico’s van mening
4) Welke opbrengsten en neveneffecten zien we?
Drie E’s? Beter beheersbare publieke sector?
1
, Performance Paradox (discrepantie ‘papieren’ en ‘werkelijke’ opbrengsten)
Drie Perspectieven neveneffecten
-> Paradox & Surprise eerder regel dan uitzondering in NPM
5) Is er zicht op een post-NPM paradigma?
Het New Public Governance Debat
Andere scenario’s, inclusief herijking MacIntyre
-> Wat valt er te veranderen? Hiertoe is een scherpere blik nodig op de actuele praktijken van
publiek management
Praktijk uitwerkingen van New Public Management
- Belangrijkste ‘ions’ technieken NPM
Insteek Uitwerking
Marketization Cultureel Splitsen en privatiseren
Agentification Organisatorisch Op afstand plaatsen
Performatization Juridisch Zelfbeheer en
contractmanagement
Projectification Economisch Publiek- private samenwerking
E-governation ICT gericht Digitaliseren
Dilemma’s en paradoxen
- ‘Alle neuzen dezelfde kant’ haaks op innovatie en geen flexibiliteit om mee te bewegen met
maatschappelijke ontwikkelingen
- Organisaties op afstand gaan ok dingen doen die principaal misschien niet echt wil
- Alles wat niet meetbaar is lijkt niet relevant te zijn
- Partnerschap lijkt mooi, maar partijen zijn nooit gelijkwaardig
- Digitalisering transparant en efficiënt, maar koppelen van gegevens tevens potentieel gevaar
rechtsstaat
Publiek Management HC2
Antecedenten van NPM (wat gaat er vooraf)
- NPM: fundamentele breuk met verleden, diep in het management en manier van organiseren, ook
in cultuur van denken over publieke dienstverlening
- NPM is omgeven met paradoxen (schijnbare tegenstellingen), een publieke sector die zich meer als
een private sector moet gaan gedragen, meer bedrijfsmatig. Schijnbaar omdat het toch niet echt
tegenstrijdig is, het gebeurt toch al bijna 30 jaar zo. Paradox onthult waarheid waarvan men dacht dat
het niet zo kon bestaan, dus misschien onaangename waarheid, heeft wat gekost
- Opkomst NPM brengt onaangename waarheden met zich mee
Ayn Rend:
- Verwerking van het idee dat mensen van elkaar afhankelijk zouden kunnen of moeten zijn.
- Er zijn alleen maar individuen met een eigenbelang, geen wederkerigheid
Neoliberalisme
- Jaren dertig: herijking van het klassieke liberalisme
- Eerst vooral een protest tegen toenemende regulering van kapitalisme (na crisis jaren dertig)
- Daarna, vanaf de jaren zeventig een reëel alternatief voor het sociaal gereguleerde kapitalisme
- Paarse kabinetten in Nederland
- Markt meer vrijheid geven, dereguleren, etc.
2
, - Liberalisme als filosofische stroming: mensen hebben natuurlijke rechten en vrijheden, bijv. recht
om bezit te hebben. Economische liberalisme/kapitalisme werd hier ook opgebouwd, vrije markten
zorgen voor welvaart
- Kritiek op kapitalsme: kinderarbeid, niks gereguleerd, armoede, ziekte (Marx hekelt kapitalisme).
Crisisverschijnselen in kapitalisme: instabiel, geen permanente groei, massa werkloosheid,
populisme, WOII ingeluid. Intellectuele elite geeft toe dat zij het verkeerd hebben gezien, leerstukken
worden herzien.
- Neoliberalisme: de hele wereld moet een markt zijn, als dat volledig is ingevoerd, zorgt dat voor
welvaart
- Paradox: liberalisme staat voor weinig overheidsingrijpen, maar neoliberalisme is dat absoluut niet.
Agressieve vorm van ingrijpen, door overal markten te creëren
- Neoliberalisme bied sociale bescherming, WOII -> dit nooit meer. Zo verzamelen ze steun, wachtten
op het moment dat het slecht ging met de verzorgingsstaat (jaren 70). Oude verzorgingsstaat niet
meer betaalbaar en beheersbaar, neoliberalisme dringt zich naar voren.
Ayn Rand: the virtue of selfishness
- Mens is primair gericht op eigenbelang en moet dat om ethische redenen ook zijn (afhankelijkheid is
principieel verwerpelijk)
- Iedere interventie in deze individuele autonomie is taboe, de staat is een amoreel monster
- Politiek moet volledig vrije markten mogelijk maken en waarborgen
Kernpunten neeoliberalisme
- Niet langer ‘laissez faire’ maar activistisch, zo niet agressief
- Gericht op afbouw staat en omsmeden sociale verbanden in marktrelaties
- Publieke sector is een ‘bedrijf’
- Mensbeeld: homo hyper economicus. Paul Verhaege: de ziekmakende fictie van het autonome
individu. Depressief doordat je als individu verantwoordelijk wordt gesteld voor eigen falen en geen
recht op steun van de gemeenschap, meritocratie, voortduren zichzelf de maat meten
- Populisme is een tegenbeweging van neoliberalisme. Neoliberalisme kan gezien worden als markten
opbouwen ten koste gemeenschap, dus beweging die zich weer op de gemeenschap richt omdat we
niet meer weten wie ‘wij’ zijn
- Politiek is niet meer volgend, politiek is bepalend, bepaald wat een goede burger is. Effect
neoliberalisme
Sociaal economische context:
- Jaren tachtig: ernstige crisis verzorgingsstaat, nationaal en internationaal
- Oplopenden volumes van zorgafhankelijke burgers (WW, WAO, Bijstand, Ouderdom, Zorg)
- Betaalbaar? Vicieuze cirkel van stagnerende economie en stijgende collectieve lasten
- Beheersbaar? Cultuur van passiviteit calculerend gedrag, misbruik van collectieve regelingen
- In de jaren negentig eerste ingrepen op de verzorgingsstaat, brengt neoliberalisme dichterbij,
cruciale stap in paarse coalities: de organisatie van publieke sector veranderen
Paarse politiek:
- Liberaal en socialistisch in een coalitie
- Impliciete deal: ‘(neo)liberalen krijgen hun markt, socialisten behouden hun verzorgingsstaat, want
paars gaat de uitvoering daarvan efficiënter maken -> NPM
- Door marktprikkel hopen dat mensen voorzieningen niet meer misbruiken
3
