Biopsychosociale Perspectieven op Psychopathologie
Problemen in ontwikkeling
Inhoud college
Twee stoornissen uit hoofdstuk 15: ‘Neurodevelopmental disorders’ met nadruk op
‘developmental’ en de vele andere verklarende factoren.
Algemeen
o Welke rol speelt ontwikkeling in het ontstaan en verloop van problematiek?
o En waarom is dat belangrijk?
Neurodevelopmental disorders: stoornissen die al heel vroeg in de ontwikkeling ontstaan
Autisme spectrum stoornis (DSM5)
1) Persistente beperkingen in sociale communicatie, zoals:
a. Beperkingen in sociale emotionele wederkerigheid;
b. Beperkingen in non-verbale gedragingen;
c. Beperkingen in het ontwikkelen, onderhouden en begrijpen van relaties.
2) Beperkte, zich herhalende patronen van gedrag, belangstelling of activiteit
a. Abnormaal sterke focus op bepaalde interesses of op bepaalde voorwerpen;
b. Vasthouden aan (soms nutteloze) routines, moeite met veranderen;
c. Stereotype en herhaalde motorische gedragingen;
d. Hypo- of hypersensitiviteit voor sensore stimuli, overgevoeligheid voor geluid,
likken, etc.
Problemen in spraak (indien ontstaan: 75%)
Syntax (grammatica) is vrij normaal
Prosody (intonatie): monotoon, formeel/pedant, vragerig
Semantiek (begrip):
o Nemen alles letterlijk
o Moeite met grappen, sarcasme, overdrachtelijk taalgebruik, jij-ik
Pragmatiek (sociaal doel);
o Praten tegen iemand i.p.v. met iemand
Problemen bij diagnostiek en prognose
Diversiteit
Er is sprake van een enorme interindividuele variabiliteit in symptomen, in ernst en in de
ontwikkeling:
Het kan variëren van extreem ‘aloof’, waarbij iemand in zichzelf gekeerd is, tot de
‘vreemde professor’
Het kan gedurende de ontwikkeling nog sterk veranderen!
Comorbiditeit
Er kan op verschillende gebieden sprake zijn van comorbiditeit:
Een intellectuele stoornis:
o Sociale beperking meten t.o.v. iemand met dezelfde mentale leeftijd! Iemand
kan in kalenderjaren 18 jaar zijn, maar qua mentale leeftijd op 6 jaar zitten.
Een neurologische aandoening
o Epilepsie
o Giles de la Tourette
, Biopsychosociale Perspectieven op Psychopathologie
Soms komt ADHD voor
Waarom ‘neurodevelopmental’? Oorzaken
Biologische oorzaken
Er zijn verschillende biologische factoren die aangewezen kunnen worden als mogelijke
oorzaak van deze stoornissen.
Genetische factoren (veel verschillende en veel variatie!):
o Genetische syndromen die intellectuele beperkingen geven (38% ook matig
tot ernstig intellectuele beperking!)
o Mutaties in onder andere het sperma, hetgeen vaker voorkomt bij oudere
vaders.
o Veel genen die bij ASS betrokken zijn, zijn ook betrokken bij synaptische
functies, wat de hoge comorbiditeit met epilepsie verklaart. Het gaat dan
onder meer om het oxytocine receptorgen.
Abnormale ontwikkeling van de amygdala (deze is betrokken bij de emotionele
verwerking)
o De amygdala is aanvankelijk groter bij jonge kinderen, dit geeft meer angst en
stress, waardoor het stresshormoon cortisol geactiveerd wordt. Mogelijk geeft
dit hormoon een beschadiging aan de neuronen in de amygdala.
Hoe groter de amygdala is, hoe groter de problemen in joint attention
en emotieherkenning zijn.
Ander verloop van de groei van de hersenen (zie DiCicco-Bloom, et al. 2006):
o Bij de geboorte is er sprake van een kleinere hersenomvang, waarbij vooral
het cerebellum kleiner is en in het eerste jaar een snellere groei doormaakt,
waardoor er een grotere hersenomvang ontstaat (dit geldt dan vooral voor
het cerebellum).
o Op het vierde tot het vijfde levensjaar is er sprake van het bereiken van de
maximale grootte, waarbij de grootte overeenkomt met de normale grootte,
maar wel acht jaar eerder bereikt is. De groei neemt erna weer af en in de
adolescentie/volwassenheid is er geen verschil meer met de normale grootte.
De te snelle groei kan zorgen voor te veel uitlopers, wat betekent dat
er te veel witte stof is in de hersenen. Het gevolg daarvan is dat de
selectieprocessen (‘pruning’) op basis van ervaring niet goed verlopen,
met als gevolg disorganisatie en gebrek aan samenwerking tussen de
verschillende hersendelen. Tegen de tijd dat de excessieve groei stopt,
is de hersenplasticiteit aanzienlijk verminderd, waardoor deze mogelijk
niet meer te corrigeren valt.
Er is bij minder erg autisme ook sprake van een minder extreme groei.
Maar… Hoe zijn de kenmerken van ASS te verklaren? Wat is de link van genen en
neurologische processen naar de gedragskenmerken passend bij ASS?
Er is waarschijnlijk sprake van verstoringen in diverse cognitieve ontwikkelingen, waarbij
sprake is van veel variatie in kenmerken en ernst van de problematiek, hetgeen zorgt voor
variatie in mogelijke oorzaken.
Cognitieve ontwikkelingsproblemen: specifiek
Aandachtsprocessen:
o Scannen van personen niet ‘sociaal’
Problemen in ontwikkeling
Inhoud college
Twee stoornissen uit hoofdstuk 15: ‘Neurodevelopmental disorders’ met nadruk op
‘developmental’ en de vele andere verklarende factoren.
Algemeen
o Welke rol speelt ontwikkeling in het ontstaan en verloop van problematiek?
o En waarom is dat belangrijk?
Neurodevelopmental disorders: stoornissen die al heel vroeg in de ontwikkeling ontstaan
Autisme spectrum stoornis (DSM5)
1) Persistente beperkingen in sociale communicatie, zoals:
a. Beperkingen in sociale emotionele wederkerigheid;
b. Beperkingen in non-verbale gedragingen;
c. Beperkingen in het ontwikkelen, onderhouden en begrijpen van relaties.
2) Beperkte, zich herhalende patronen van gedrag, belangstelling of activiteit
a. Abnormaal sterke focus op bepaalde interesses of op bepaalde voorwerpen;
b. Vasthouden aan (soms nutteloze) routines, moeite met veranderen;
c. Stereotype en herhaalde motorische gedragingen;
d. Hypo- of hypersensitiviteit voor sensore stimuli, overgevoeligheid voor geluid,
likken, etc.
Problemen in spraak (indien ontstaan: 75%)
Syntax (grammatica) is vrij normaal
Prosody (intonatie): monotoon, formeel/pedant, vragerig
Semantiek (begrip):
o Nemen alles letterlijk
o Moeite met grappen, sarcasme, overdrachtelijk taalgebruik, jij-ik
Pragmatiek (sociaal doel);
o Praten tegen iemand i.p.v. met iemand
Problemen bij diagnostiek en prognose
Diversiteit
Er is sprake van een enorme interindividuele variabiliteit in symptomen, in ernst en in de
ontwikkeling:
Het kan variëren van extreem ‘aloof’, waarbij iemand in zichzelf gekeerd is, tot de
‘vreemde professor’
Het kan gedurende de ontwikkeling nog sterk veranderen!
Comorbiditeit
Er kan op verschillende gebieden sprake zijn van comorbiditeit:
Een intellectuele stoornis:
o Sociale beperking meten t.o.v. iemand met dezelfde mentale leeftijd! Iemand
kan in kalenderjaren 18 jaar zijn, maar qua mentale leeftijd op 6 jaar zitten.
Een neurologische aandoening
o Epilepsie
o Giles de la Tourette
, Biopsychosociale Perspectieven op Psychopathologie
Soms komt ADHD voor
Waarom ‘neurodevelopmental’? Oorzaken
Biologische oorzaken
Er zijn verschillende biologische factoren die aangewezen kunnen worden als mogelijke
oorzaak van deze stoornissen.
Genetische factoren (veel verschillende en veel variatie!):
o Genetische syndromen die intellectuele beperkingen geven (38% ook matig
tot ernstig intellectuele beperking!)
o Mutaties in onder andere het sperma, hetgeen vaker voorkomt bij oudere
vaders.
o Veel genen die bij ASS betrokken zijn, zijn ook betrokken bij synaptische
functies, wat de hoge comorbiditeit met epilepsie verklaart. Het gaat dan
onder meer om het oxytocine receptorgen.
Abnormale ontwikkeling van de amygdala (deze is betrokken bij de emotionele
verwerking)
o De amygdala is aanvankelijk groter bij jonge kinderen, dit geeft meer angst en
stress, waardoor het stresshormoon cortisol geactiveerd wordt. Mogelijk geeft
dit hormoon een beschadiging aan de neuronen in de amygdala.
Hoe groter de amygdala is, hoe groter de problemen in joint attention
en emotieherkenning zijn.
Ander verloop van de groei van de hersenen (zie DiCicco-Bloom, et al. 2006):
o Bij de geboorte is er sprake van een kleinere hersenomvang, waarbij vooral
het cerebellum kleiner is en in het eerste jaar een snellere groei doormaakt,
waardoor er een grotere hersenomvang ontstaat (dit geldt dan vooral voor
het cerebellum).
o Op het vierde tot het vijfde levensjaar is er sprake van het bereiken van de
maximale grootte, waarbij de grootte overeenkomt met de normale grootte,
maar wel acht jaar eerder bereikt is. De groei neemt erna weer af en in de
adolescentie/volwassenheid is er geen verschil meer met de normale grootte.
De te snelle groei kan zorgen voor te veel uitlopers, wat betekent dat
er te veel witte stof is in de hersenen. Het gevolg daarvan is dat de
selectieprocessen (‘pruning’) op basis van ervaring niet goed verlopen,
met als gevolg disorganisatie en gebrek aan samenwerking tussen de
verschillende hersendelen. Tegen de tijd dat de excessieve groei stopt,
is de hersenplasticiteit aanzienlijk verminderd, waardoor deze mogelijk
niet meer te corrigeren valt.
Er is bij minder erg autisme ook sprake van een minder extreme groei.
Maar… Hoe zijn de kenmerken van ASS te verklaren? Wat is de link van genen en
neurologische processen naar de gedragskenmerken passend bij ASS?
Er is waarschijnlijk sprake van verstoringen in diverse cognitieve ontwikkelingen, waarbij
sprake is van veel variatie in kenmerken en ernst van de problematiek, hetgeen zorgt voor
variatie in mogelijke oorzaken.
Cognitieve ontwikkelingsproblemen: specifiek
Aandachtsprocessen:
o Scannen van personen niet ‘sociaal’
