Volledige samenvatting (HC/WG/LIT) Preventie en Straffen (Jaar 3 Criminologie Universiteit Leiden)

Complete Samenvatting –
HC/WG/LIT
Preventi e & Straff en
Leerdoelen – Preventie & Straffen
 Klassieke morele theorieën over rechtvaardiging en doelen van straf bespreken, uitleggen
en toepassen op de strafpraktijk.
 De fundamentele conflicten tussen en binnen de morele straftheorieën identificeren en
toelichten
 Aan de hand van empirisch onderzoek factoren die een rol spelen bij straftoemeting
identificeren, dit verklaren en evalueren.
 De effectiviteit van straffen voor het bereiken van de belangrijkste strafdoelen uitleggen en
de problemen identificeren
 De voorwaarden benoemen en uitleggen waaraan sancties dienen te voldoen om effectief te
kunnen zijn
 Politieke punitieve retoriek en strafrechtelijk populisme herkennen, verklaren waarom het
voorkomt
 Door hen zelf online verzamelde data van een straftoemetingsexperiment analyseren en
interpreteren.


Week 1 – Rechtvaardiging & Doelen van straf
Hoorcollege 1 – Rechtvaardiging & Doelen van straf
Wat is straf?
 Men vindt straf vanzelfsprekend
o Géén straf  Eigen richting

Domeinen met straffen
 Gezin
 School
 Werk
 Strafrecht

Gemeenschappelijke elementen – Meest gangbare definities
 Straf =
o Leed, deprivatie
 Iets dat onaangenaam wordt gevonden door de ontvanger
o Voor een overtreding van een rechtsregel
o Opzettelijk opgelegd en als straf bedoeld door de mensen die het opleggen
o Die mensen hebben het formele recht dat te doen

o Voorbeeld – Gebroken been – Verzachtende omstandigheid
 Inbreker breekt been bij vluchten. Hij zou eigenlijk 8 maanden moeten
krijgen, maar de rechter geeft hem 5 maanden, omdat het breken van een
been ook al straf is.
 Onrechtvaardig

, o  Been breken is niet opzettelijk en niet vanuit het formele
recht opgelegd
 Straf – Kelk (1994)
o Straf is een als zodanig bedoeld door de overheid toegebracht leed op grond van een
in het strafwetboek als delict omschreven normschending

 Straf – Honderich (1989)
o Een door de autoriteit opgelegde straf (iets wat leed met zich meebrengt) aan een
dader (iemand die een regel heeft overtreden) wegens een overtreding (een daad die
verboden is door een regel)

Kern van straffen
 Bedoelde / Intentionele leedtoevoeging

Straf = Problematisch
 Reden
o Omdat er sprake is van bedoelde toevoeging van leed
 Waarom leed toevoegen en niet een andere reactie?
o Waarom maakt een misdaad het toevoegen van leed rechtvaardig?
  Fundamentele en coherente rechtvaardiging nodig

2 vragen – H.L.A. Hart (1969)
 1e vraag – General justification (Algemene rechtvaardiging)
o Waarom straf en niet iets anders?
e
 2 vraag – Rules for allocation (Hoe de straf uitvoeren?)
o Wie krijgt straf?
o Wat voor straf krijgt diegene?
o Hoeveel straf krijgt diegene?

Belangrijkste benaderingen
 1) Retributivisme
o Vergeldingstheorie
o Absolute theorie
o Just desert
 Verdiende loon
o Deontologische theorie
 Iets rechtvaardigen vanwege de intrinsieke morele rechtvaardiging dat
datgene heeft
 2) Utilitarisme
o Nutstheorie
o Relatieve theorie
o Instrumentalisme
o Consequentialisme
 Wat zijn de consequenties van de straf
o Teleologische theorie)
 Straf wordt gerechtvaardigd aan de hand van de doelen die daarmee in de
toekomst beoogt worden

,  3) Verenigingstheorieën
o Hybride theorie
o Mixed theorie

 4) Herstelrecht
o Restorative justice

Retributivisme
 Straf =
o Verdiend leed en daarom intrinsiek goed
o Retrospectief
 Vergelding voor het in het verleden gepleegde delict
 Géén doelen in de toekomst

 Algemene rechtvaardiging – Retributivisme – 2 varianten
o 1) Negatief retributivisme Straf MAG
 Straf moet niet, maar als wel dan…
 1) Alleen schuldigen komen in aanmerking voor straf
 2) Een schuldige kan niet zwaarder gestraft worden dan wat
evenredig is aan de ernst van het delict en de verwijtbaarheid van de
dader

 Algemene rechtvaardiging – Negatief retributivisme
 NEE!
o Slechts limiterende werking
 Ondergrens & Bovengrens

o 2) Positief retributivisme Straf MOET
 Categorische imperatief – Kant (1724-1804)
 Straf heeft een intrinsieke morele waarde
o Straf moet
  Het is onze plicht als samenleving om mensen die
normen overtreden op hun moraliteit aan te spreken
 Onbeantwoorde vraag – Kant
o Waarom moet leedtoevoeging als reactie?

 Kants blijvende invloed
 Mens is een rationeel en moreel wezen dat in staat is tot moreel
begrip
 Mens mag daarom nooit als middel worden aangewend voor een
toekomstig (collectief) doel
 Categorische imperatief = Géén algemene rechtvaardiging

,  Algemene rechtvaardiging – Retributivisme
o Intuïtionisme
 Wraak of intuïtie? Waar komt dat gevoel dan vandaan? En hoe
onderscheiden we die intuïtie van wraak?
 Mensen hebben de intuïtie om te straffen als een regel wordt
overtreden en daarom is straffen goed
o Verstoorde balans herstellen
 Morele balans herstellen door het misdrijf te annuleren door straffen
 Oneigenlijk verkregen voordeel ontnemen
o Maar waarom met straf en hoe? Waarom leedtoevoeging?
 Géén antwoord op deze vragen

Andrew von Hirsch
 Vraag
o Waarom straf i.p.v. balans herstellen met iets dat niet het morele stigma heeft dat
straf wel met zich meebrengt?

 Hedendaags – Retributivisme
o Just desert
 Straf is verdiend leed

o Afkeurende boodschap – Invloed Kant
 Met straf wordt een afkeurende boodschap uitgedragen aan rationele
wezens die in staat zijn tot moreel begrip
 Afkeuring + Leedtoevoeging
o Die afkeuring heeft vorm van leedtoevoeging zodat de
boodschap ook aankomt
 + Generale preventie (Utilitaristisch)

o Proportionaliteit
 Straf moet proportioneel zijn
 Ernst van het delict + Verwijtbaarheid van de dader
 Géén proportionaliteit?
  Te veel of te weinig afkeuring uitgedrukt

 Retributivistisch antwoord – 2e vraag – H.L.A. Hart
o Wie, wat voor en hoeveel straf?
 Proportionaliteit – Von Hirsch
 Het principe garandeert, als géén enkel utilitair criterium van
toewijzing kan, dat de rechten van de gestrafte ten onrechte worden
geofferd voor het welzijn van anderen
o Utilisme
 Utilisme zou kunnen leiden tot te zware straffen als
dit het maximale nut bereikt voor de samenleving

,Ordinale proportionaliteit
 Gelijkwaardigheid
o Soortgelijke misdrijven (qua ernst) moeten soortgelijke straffen krijgen (qua zwaarte)
 Rangorde
o Als misdrijf A ernstiger is dan misdrijf B, dan moet de straf voor A altijd zwaarder zijn
dan de straf voor B
 Verhoudingen
o Als A veel ernstiger is dan B, en als B iets ernstiger is dan C, dan dienen die verschillen
zichtbaar te zijn in de straffen voor A, B en C.

Cardinale proportionaliteit
 Ordinale proportionaliteit +
o Numerieke verankering van de schaaluiteinden
 En hoe die straffen en misdrijven zich op die schaal tot elkaar verhouden
o Exact vaststellen van punten op de schaal
o Hoeveel straf verdient misdrijf X en hoeveel meer dan misdrijf Y?

 Problemen???
o Blijft een lastig punt om vast te stellen hoeveel straf een bepaald misdrijf nou
verdiend

Voorbeeld
 Uitleg
o Afstand tussen moord en straf voor zware mishandeling moet groter zijn dan de
afstand tussen straf voor zware mishandeling en woninginbraak
 Ernst vs. Verdiende straf
o Ernstigst & Hoogste verdiende straf
 Moord
 Zware mishandeling
 Woninginbraak
 Diefstal scooter
o Minst erg & Laagste verdiende straf




 Voorwaarden – Ordinale proportionaliteit
 Gelijkwaardigheid
 Rangorde
 Verhoudingen

,  Voldoet ook aan voorwaarden van ordinale
proportionaliteit




Verhoging Wettelijk Strafmaximum Doodslag – Ingediend juni 2021
 Strafmaximum – Moord
o < 2006
 20 jaar
o > 2006
 30 jaar
 Strafmaximum – Doodslag
o 2006
 Ongewijzigd (15 jaar)
o 2021
 25 jaar


 Cardinale operatie op proportionaliteit

 Welke voorwaarden van ordinale
proportionaliteit zijn er vooral mee
gediend?
o Gelijkwaardigheid
o Rangorde
o Verhoudingen




Voorstel – Strafmaximum doodslag – Aangenomen mei 2022
 Doodslag
o 15 jaar  25 jaar
 Vragen
o 1) Is het moreel te rechtvaardigen?