Bartjes Johan Toonstra
Verdieping dermatosen
De effecten van de verschillende soorten ultraviolette straling op de huid beschrijven.
• Fotodermatosen (lichtdermatosen, photodermatosis): overzicht van huidafwijkingen die ontstaan
of verergeren door licht.
• Fototoxiciteit of fotoreactiviteit is een eigenschap van farmaceutische en chemische stoffen,
waarbij onder invloed van licht, meestal zonlicht, een reactie optreedt die de huid aantast. Dit kan
leiden tot huidirritatie (rode huid, jeuk, uitdroging, schilfering) of zelfs brandwonden. Kan bij
iedereen gebeuren.
• Fotoallergie is een abnormale reactie van de huid op bepaalde stoffen in combinatie met
zonlicht, waarbij een immunologisch mechanisme is betrokken. Eigenlijk is er een allergie voor
een bepaalde stof, die pas in werking treedt zodra er ook licht op de huid komt. Door het zonlicht
verandert het stofje waardoor het afweersysteem hierop gaat reageren. De meest voorkomende
stoffen die een fotoallergie kunnen veroorzaken zijn antizonnebrandmiddelen en geneesmiddelen,
waaronder crèmes als diclofenac en ibuprofen crème.
UVA:
• Erytheem (na 72 uur)
• Huidveroudering
• Huidkanker
• Bruining
UVB:
• Erytheem (na 8 uur)
• Bruining
• Verdikking
• Tijdelijke vermindering van het immuunsysteem (bv koortslip)
• Huidkanker
De verschillende fotodermatosen herkennen en beschrijven
Juvenile spring eruption of the ears
• Klinisch beeld: Een zeldzame fotodermatose waarbij jeukende papeltjes en
vesikels/bulleas ontstaan op de oorrand, veroorzaakt door zonne-expositie.
• Info: Meestal jongens tussen 5 en 12 jaar. Ook bij jonge militairen (Spanje)
18-25 jr. Het geneest vanzelf weer in circa 2 weken zonder
littekenvorming. Meestal spontane resolutie/verdwijnen van gevoeligheid bij
ouder worden. Het is sporadisch familiair = komt bijna nooit familiair voor.
Hydroa vacciniforme (wondjes beeld)
• Klinisch beeld: Het is een zeldzame fotodermatose die voorkomt op de
kinderleeftijd (< 15 jaar) bij kinderen met een blanke huid. Er ontstaat er
branderige roodheid en jeukende zwelling. Op de zonbeschenen plekken
(gelaat, randen van de oren, handruggen) kunnen papels, vesikels, en (soms
haemorrhagische = bloedig) bullae ontstaan. Typisch is dat er ook erosies en
crustae ontstaan die littekens achterlaten, en dat de vesikels soms een delle
hebben. Soms ben je ook ziek, hoofdpijn. Later treedt spontane verbetering op.
• Info: De klachten ontstaan meestal in het voorjaar. Het komt iets vaker bij meisjes voor, maar
mannen houden langer klachten. Sporadische gevallen i.h.a., zelden familiair
• Oorzaak: Enkele uren (½ - 2 uur) na blootstelling aan de zon. Vooral UVA maar ook UVB en
zichtbaar licht.
Urticaria solaris (galbulten/netelroos)
• Klinisch beeld: De huiduitslag kan plotseling komen opzetten, binnen 5 a 10
minuten, vooral op de bedekte huid. Het begint vaak met rode vlekjes. Deze
vlekjes gaan daarna over in verdikte rode plekken, die in het midden vaak wat
, bleker zijn. Eén plek wordt ook wel een galbult, kwaddel of urtica genoemd. Meestal na 1 à 2 uur
verdwenen, sowieso binnen 24 uur.
• Info: Zeldzaam. Meestal volwassen leeftijd en vaker bij vrouwen. Algemene symptomen kunnen
optreden (anafylaxie). Spontane remissie/tijdelijke vermindering, veelal na twee tot zes jaar (15%
na 5 jaar, 25% na 10 jaar). Primair (idiopathisch/onbekende oorzaak) of secundair door teer,
kleurstoffen, geneesmiddelen, EPP, PLE.
• Oorzaak: Door vooral UVA en zichtbaar licht. Minder vaak UVB en infrarood
Chronisch polymorfe lichtdermatose (blaar beeld)
• Klinisch beeld: Er ontstaan bultjes/papels,
blaasjes/papulovesikels, huidschilfers/plaques, roodheid en/of
zwelling op de huid die aan het licht is blootgesteld. De
huiduitslag ontstaat meestal pas een half uur tot enkele uren (tot
120u) na de blootstelling aan het licht en kan erg jeuken. Zonder
nieuwe blootstelling aan licht herstelt de huid meestal binnen
enkele dagen tot twee weken. Bij ernstige CPLD kan de uitslag
uitbreiden naar andere lichaamsdelen die niet aan licht zijn blootgesteld. Vaak is er sprake van
natuurlijke gewenning in de loop v/h seizoen. Er is zelden sprake van alleen jeuk. Zelden algehele
malaise, koorts, hoofdpijn, misselijkheid
• Info: Ieder ras en huidtype (hoogste in type 1 en 2). Het komt vaker voor bij vrouwen en begin is
op elke leeftijd mogelijk, echter gebeurd het vaak in 2ᵉ en 3ᵉ decade. Soms familiair aanleg.
Spontane verbetering (57%) Bij 11% geneest het.
• Oorzaak: Actiespectrum vooral in UVA gebied. Delayed type overgevoeligheid op nog onbekend
endogeen lichtgeïnduceerd neoantigeen.
Chronische actinische dermatitis (eczeem beeld)
• Klinisch beeld: Een begrip voor chronische eczeemachtige beelden
die worden geïnduceerd door zonlicht en ook vooral (maar niet
uitsluitend!!) op zon geëxposeerde plaatsen zitten. Chronisch
gelichenificeerd eczeem tot erythrodermie. Je hebt het hele jaar door
klachten.
• Info: Grotendeels oudere mannen (9:1)
• Oorzaak: Breed spectrum lichtgevoeligheid (50% tot in zichtbaar
licht). Delayed type overgevoeligheid op nog onbekend endogeen
lichtgeïnduceerd neoantigeen? Vaak pre-existente contactallergie
Porfyrieën ”Vampierziekte”:
Porfyrie is een stofwisselingsziekte waarbij er sprake is van een hoofdzakelijk genetische deficiëntie in de
enzymactiviteit in de haem biosynthese. De porfyrine synthese bevat 8 enzymatische stappen
leidend tot haem als eindproduct. Behalve het eerste enzym kan dysfunctie van elk van deze
enzymen leiden tot porfyrie (ophoping in rode bloedcel). Bij deficiëntie van een enzym in de
keten van het porfyrinemetabolisme kan zich een porfyrine-intermediar ophopen. Vanuit
dermatologisch oogpunt kan porfyrie ingedeeld worden in cutane en non-cutane vormen.
PCT = Porphyria cutanea tarda (Blaren)
• Klinisch beeld: Blaren en huidfragiliteit op zongeëxponeerde huid, milia, hypertrichose,
hyp(o)erpigmentatie, sclerodermiforme veranderingen, verlittekenende alopecie.
• Info: Vaak boven 40e jaar en vaker bij mannen
• Ooraken: Stoornis in haemsynthese door alcohol, Oestrogenen, Haemochromatose,
Hepatitis B en C, HIV, Autoimmuunhepatitis bv SLE, Levercarcinoom
• Behandeling: Vermijden risicofactoren (alcohol). Zonprotectie. Aderlating (500 ml per 2
weken). Lage doses chloroquine
EPP = Erythropoietische protoporphyrie
, • Klinisch beeld: Stekende, brandende pijn na expositie binnen enkele minuten. Soms purpura,
Pseudolichenificatie handruggen en littekens. Er is sprake van
een mechanisch kwetsbare huid.
• Info: Ferrochelatase enzymdefect. Begint meestal op
kinderleeftijd meestal en meestal levenslang klachten. Galstenen,
leveraantasting 5-10%. Cave verworven EPP bij myelodysplasie,
sideroblastische anemie. Geen bescherming door glas.
• Behandeling: Goede zonprotectie, Bètacaroteen, Lichtgewenning, Nieuw:
afamelanotide (Scenesse®) implantaat elke 2 maanden (voorjaar tot najaar)
Stimuleert productie eumelanine
• Oorzaak: Stoornis in haemsynthese
Pseudo PCT
• Normale porfyrinestofwisseling
• Oorzaak is Geneesmiddelen (nalidixinezuur, tetracycline, furosemide, naproxen,
nabumeton, ketoprofen), Dialysepatiënten, Overmatig UVA (zonnebanken)
Week 2: Bacteriële infecties
De verschillende bacteriële infecties herkennen en beschrijven. (etiologie, diagnose, prognose, therapie)
Belangrijkste verwekkers voor een bacteriele huidinfectie zijn: Stafylokokken m.n. Staph. aureus en
Streptokokken m.n. Str. hemolyticus groep A. Hieronder de bijhorende infecties bij de verwekker.
Huidinfecties door stafylokokken (met name aureus)
▪ Follikulitis/ Folliculitis/Impetigo bockhart/ostiofolliculitis: een ontsteking van het
bovenste deel van het haarzakje (haarfollikel). Kan lijken op acne
(jeugdpuistjes), maar acne is vooral een ontsteking van de talgklieren en niet
van het bovenste deel van de haarfollikel alleen. Typisch zijn de kleine
puskopjes in de opening van de haarfollikel. Puskopjes kunnen stuk gaan
waardoor oppervlakkige wondjes ontstaan die geel wondvocht kunnen
produceren.
• Sycosis barbae: Pustels in de haar follikels, meestal baard en bovenlip. Verwekker:
Staphylococcus aureus (neus) of een β-hemolytische streptokok.
▪ Furunkel/ karbunkel: g uitgaande van een haarfollikel. Een furunkel is een
enkelvoudige laesie. Furunculose: meer dan 4 furunkels tegelijk of meer dan 4
furunkels per jaar. Dus terugkerende en gedissemineerd.
Karbunkel/negenoog: als er twee of meer samenvloeien tot 1 grote ontsteking
met separate puskopjes. Een incisie op het juiste moment kan de pijn
verlichten. Door autoinoculatie kunnen andere haarfollikels betrokken raken.
.
▪ Abces: Een abces is een met pus gevulde zwelling in een niet eerder bestaande holte,
die overal in je lichaam kan voorkomen, bijvoorbeeld in je mond, lies, kaak of buik.
Ook rond je anus.
▪ Pa naritium/ Fijt: een diepe infectie van een vinger,
Verdieping dermatosen
De effecten van de verschillende soorten ultraviolette straling op de huid beschrijven.
• Fotodermatosen (lichtdermatosen, photodermatosis): overzicht van huidafwijkingen die ontstaan
of verergeren door licht.
• Fototoxiciteit of fotoreactiviteit is een eigenschap van farmaceutische en chemische stoffen,
waarbij onder invloed van licht, meestal zonlicht, een reactie optreedt die de huid aantast. Dit kan
leiden tot huidirritatie (rode huid, jeuk, uitdroging, schilfering) of zelfs brandwonden. Kan bij
iedereen gebeuren.
• Fotoallergie is een abnormale reactie van de huid op bepaalde stoffen in combinatie met
zonlicht, waarbij een immunologisch mechanisme is betrokken. Eigenlijk is er een allergie voor
een bepaalde stof, die pas in werking treedt zodra er ook licht op de huid komt. Door het zonlicht
verandert het stofje waardoor het afweersysteem hierop gaat reageren. De meest voorkomende
stoffen die een fotoallergie kunnen veroorzaken zijn antizonnebrandmiddelen en geneesmiddelen,
waaronder crèmes als diclofenac en ibuprofen crème.
UVA:
• Erytheem (na 72 uur)
• Huidveroudering
• Huidkanker
• Bruining
UVB:
• Erytheem (na 8 uur)
• Bruining
• Verdikking
• Tijdelijke vermindering van het immuunsysteem (bv koortslip)
• Huidkanker
De verschillende fotodermatosen herkennen en beschrijven
Juvenile spring eruption of the ears
• Klinisch beeld: Een zeldzame fotodermatose waarbij jeukende papeltjes en
vesikels/bulleas ontstaan op de oorrand, veroorzaakt door zonne-expositie.
• Info: Meestal jongens tussen 5 en 12 jaar. Ook bij jonge militairen (Spanje)
18-25 jr. Het geneest vanzelf weer in circa 2 weken zonder
littekenvorming. Meestal spontane resolutie/verdwijnen van gevoeligheid bij
ouder worden. Het is sporadisch familiair = komt bijna nooit familiair voor.
Hydroa vacciniforme (wondjes beeld)
• Klinisch beeld: Het is een zeldzame fotodermatose die voorkomt op de
kinderleeftijd (< 15 jaar) bij kinderen met een blanke huid. Er ontstaat er
branderige roodheid en jeukende zwelling. Op de zonbeschenen plekken
(gelaat, randen van de oren, handruggen) kunnen papels, vesikels, en (soms
haemorrhagische = bloedig) bullae ontstaan. Typisch is dat er ook erosies en
crustae ontstaan die littekens achterlaten, en dat de vesikels soms een delle
hebben. Soms ben je ook ziek, hoofdpijn. Later treedt spontane verbetering op.
• Info: De klachten ontstaan meestal in het voorjaar. Het komt iets vaker bij meisjes voor, maar
mannen houden langer klachten. Sporadische gevallen i.h.a., zelden familiair
• Oorzaak: Enkele uren (½ - 2 uur) na blootstelling aan de zon. Vooral UVA maar ook UVB en
zichtbaar licht.
Urticaria solaris (galbulten/netelroos)
• Klinisch beeld: De huiduitslag kan plotseling komen opzetten, binnen 5 a 10
minuten, vooral op de bedekte huid. Het begint vaak met rode vlekjes. Deze
vlekjes gaan daarna over in verdikte rode plekken, die in het midden vaak wat
, bleker zijn. Eén plek wordt ook wel een galbult, kwaddel of urtica genoemd. Meestal na 1 à 2 uur
verdwenen, sowieso binnen 24 uur.
• Info: Zeldzaam. Meestal volwassen leeftijd en vaker bij vrouwen. Algemene symptomen kunnen
optreden (anafylaxie). Spontane remissie/tijdelijke vermindering, veelal na twee tot zes jaar (15%
na 5 jaar, 25% na 10 jaar). Primair (idiopathisch/onbekende oorzaak) of secundair door teer,
kleurstoffen, geneesmiddelen, EPP, PLE.
• Oorzaak: Door vooral UVA en zichtbaar licht. Minder vaak UVB en infrarood
Chronisch polymorfe lichtdermatose (blaar beeld)
• Klinisch beeld: Er ontstaan bultjes/papels,
blaasjes/papulovesikels, huidschilfers/plaques, roodheid en/of
zwelling op de huid die aan het licht is blootgesteld. De
huiduitslag ontstaat meestal pas een half uur tot enkele uren (tot
120u) na de blootstelling aan het licht en kan erg jeuken. Zonder
nieuwe blootstelling aan licht herstelt de huid meestal binnen
enkele dagen tot twee weken. Bij ernstige CPLD kan de uitslag
uitbreiden naar andere lichaamsdelen die niet aan licht zijn blootgesteld. Vaak is er sprake van
natuurlijke gewenning in de loop v/h seizoen. Er is zelden sprake van alleen jeuk. Zelden algehele
malaise, koorts, hoofdpijn, misselijkheid
• Info: Ieder ras en huidtype (hoogste in type 1 en 2). Het komt vaker voor bij vrouwen en begin is
op elke leeftijd mogelijk, echter gebeurd het vaak in 2ᵉ en 3ᵉ decade. Soms familiair aanleg.
Spontane verbetering (57%) Bij 11% geneest het.
• Oorzaak: Actiespectrum vooral in UVA gebied. Delayed type overgevoeligheid op nog onbekend
endogeen lichtgeïnduceerd neoantigeen.
Chronische actinische dermatitis (eczeem beeld)
• Klinisch beeld: Een begrip voor chronische eczeemachtige beelden
die worden geïnduceerd door zonlicht en ook vooral (maar niet
uitsluitend!!) op zon geëxposeerde plaatsen zitten. Chronisch
gelichenificeerd eczeem tot erythrodermie. Je hebt het hele jaar door
klachten.
• Info: Grotendeels oudere mannen (9:1)
• Oorzaak: Breed spectrum lichtgevoeligheid (50% tot in zichtbaar
licht). Delayed type overgevoeligheid op nog onbekend endogeen
lichtgeïnduceerd neoantigeen? Vaak pre-existente contactallergie
Porfyrieën ”Vampierziekte”:
Porfyrie is een stofwisselingsziekte waarbij er sprake is van een hoofdzakelijk genetische deficiëntie in de
enzymactiviteit in de haem biosynthese. De porfyrine synthese bevat 8 enzymatische stappen
leidend tot haem als eindproduct. Behalve het eerste enzym kan dysfunctie van elk van deze
enzymen leiden tot porfyrie (ophoping in rode bloedcel). Bij deficiëntie van een enzym in de
keten van het porfyrinemetabolisme kan zich een porfyrine-intermediar ophopen. Vanuit
dermatologisch oogpunt kan porfyrie ingedeeld worden in cutane en non-cutane vormen.
PCT = Porphyria cutanea tarda (Blaren)
• Klinisch beeld: Blaren en huidfragiliteit op zongeëxponeerde huid, milia, hypertrichose,
hyp(o)erpigmentatie, sclerodermiforme veranderingen, verlittekenende alopecie.
• Info: Vaak boven 40e jaar en vaker bij mannen
• Ooraken: Stoornis in haemsynthese door alcohol, Oestrogenen, Haemochromatose,
Hepatitis B en C, HIV, Autoimmuunhepatitis bv SLE, Levercarcinoom
• Behandeling: Vermijden risicofactoren (alcohol). Zonprotectie. Aderlating (500 ml per 2
weken). Lage doses chloroquine
EPP = Erythropoietische protoporphyrie
, • Klinisch beeld: Stekende, brandende pijn na expositie binnen enkele minuten. Soms purpura,
Pseudolichenificatie handruggen en littekens. Er is sprake van
een mechanisch kwetsbare huid.
• Info: Ferrochelatase enzymdefect. Begint meestal op
kinderleeftijd meestal en meestal levenslang klachten. Galstenen,
leveraantasting 5-10%. Cave verworven EPP bij myelodysplasie,
sideroblastische anemie. Geen bescherming door glas.
• Behandeling: Goede zonprotectie, Bètacaroteen, Lichtgewenning, Nieuw:
afamelanotide (Scenesse®) implantaat elke 2 maanden (voorjaar tot najaar)
Stimuleert productie eumelanine
• Oorzaak: Stoornis in haemsynthese
Pseudo PCT
• Normale porfyrinestofwisseling
• Oorzaak is Geneesmiddelen (nalidixinezuur, tetracycline, furosemide, naproxen,
nabumeton, ketoprofen), Dialysepatiënten, Overmatig UVA (zonnebanken)
Week 2: Bacteriële infecties
De verschillende bacteriële infecties herkennen en beschrijven. (etiologie, diagnose, prognose, therapie)
Belangrijkste verwekkers voor een bacteriele huidinfectie zijn: Stafylokokken m.n. Staph. aureus en
Streptokokken m.n. Str. hemolyticus groep A. Hieronder de bijhorende infecties bij de verwekker.
Huidinfecties door stafylokokken (met name aureus)
▪ Follikulitis/ Folliculitis/Impetigo bockhart/ostiofolliculitis: een ontsteking van het
bovenste deel van het haarzakje (haarfollikel). Kan lijken op acne
(jeugdpuistjes), maar acne is vooral een ontsteking van de talgklieren en niet
van het bovenste deel van de haarfollikel alleen. Typisch zijn de kleine
puskopjes in de opening van de haarfollikel. Puskopjes kunnen stuk gaan
waardoor oppervlakkige wondjes ontstaan die geel wondvocht kunnen
produceren.
• Sycosis barbae: Pustels in de haar follikels, meestal baard en bovenlip. Verwekker:
Staphylococcus aureus (neus) of een β-hemolytische streptokok.
▪ Furunkel/ karbunkel: g uitgaande van een haarfollikel. Een furunkel is een
enkelvoudige laesie. Furunculose: meer dan 4 furunkels tegelijk of meer dan 4
furunkels per jaar. Dus terugkerende en gedissemineerd.
Karbunkel/negenoog: als er twee of meer samenvloeien tot 1 grote ontsteking
met separate puskopjes. Een incisie op het juiste moment kan de pijn
verlichten. Door autoinoculatie kunnen andere haarfollikels betrokken raken.
.
▪ Abces: Een abces is een met pus gevulde zwelling in een niet eerder bestaande holte,
die overal in je lichaam kan voorkomen, bijvoorbeeld in je mond, lies, kaak of buik.
Ook rond je anus.
▪ Pa naritium/ Fijt: een diepe infectie van een vinger,
