Samenvatting Opvoeding & Maatschappij Universiteit Utrecht
Hoorcolleges + literatuur
Inhoudsopgave
WEEK 1.......................................................................................................................................................... 2
HOORCOLLEGE 1 (11/09/2023)..............................................................................................................................2
SOLOMON HOOFDSTUK 1........................................................................................................................................3
SOLOMON HOOFDSTUK 3........................................................................................................................................5
SOLOMON HOOFDSTUK 4........................................................................................................................................6
WEEK 2.......................................................................................................................................................... 8
HOORCOLLEGE 2....................................................................................................................................................8
STEARNS INLEIDING + HOOFDSTUK 1.......................................................................................................................10
STEARNS HOOFDSTUK 2.........................................................................................................................................11
STEARNS HOOFDSTUK 3.........................................................................................................................................11
STEARNS HOOFDSTUK 4.........................................................................................................................................12
STEARNS HOOFDSTUK 6.........................................................................................................................................12
WEEK 3........................................................................................................................................................ 13
HOORCOLLEGE 3, 26/09/2023.............................................................................................................................13
ARTIKEL DE HAAN.................................................................................................................................................14
STEARNS HOOFDSTUK 9.........................................................................................................................................15
STEARNS HOOFDSTUK 13.......................................................................................................................................15
STEARNS HOOFDSTUK 16.......................................................................................................................................15
WEEK 4........................................................................................................................................................ 17
HOORCOLLEGE 4, 02/10/2023.............................................................................................................................17
VERBETER DE WERELD, BEGIN BIJ DE OPVOEDING.......................................................................................................20
WEEK 5........................................................................................................................................................ 24
HOORCOLLEGE 5, 09/10/2023.............................................................................................................................24
ARTIKEL, HELP IK WORD HULPVERLENER!..................................................................................................................26
ARTIKEL, EEN INLEIDING TOT PEER-SUPPORTEND OPEN DIALOGUE BINNEN DE GEESTELIJKE GEZONDHEIDSZORG........................26
WEEK 6........................................................................................................................................................ 28
HOORCOLLEGE 6..................................................................................................................................................28
HOOFDSTUK JANSEN, LAAT JE HOREN: VALIDISME.......................................................................................................30
WEEK 7........................................................................................................................................................ 32
HOORCOLLEGE 7..................................................................................................................................................32
ARTIKEL WORREL ET AL.........................................................................................................................................35
WEEK 8........................................................................................................................................................ 38
HOORCOLLEGE 8..................................................................................................................................................38
SOLOMON HOOFDSTUK 2......................................................................................................................................39
ARTIKEL FOSTER & KINUTHIA..................................................................................................................................41
BEGRIPPENLIJST........................................................................................................................................... 42
1
,Week 1
Hoorcollege 1 (11/09/2023)
Marije Kesselring
Het denkkader wat tijdens dit college de rode draad is, luidt als volgt:
- Hoe gaan we in de huidige samenleving en cultuur om met kinderen en jongeren die
zich ‘’anders’’ ontwikkelen?
- Welke invloed heeft een ‘’afwijkende’’ ontwikkeling op de opvoeding, binnen en
buiten het gezin?
- Welk beleid wordt ten aanzien van jeugdigen en hun ouders gevoerd?
- Welke rol spelen professionals in deze processen?
1. De hervorming in de steun bij opgroeien en opvoeden
Jeugdhulp = omvalt alle vormen van hulp varierend van licht en ambulant tot intensief en
specialistisch
Jeugdzorg = de verzamelnaam voor jeugdhulp, jeugdbescherming en jeugdreclassering
Jeugdwet:
Sinds 2015 is er een nieuwe wet betreft steun bij opgroeien en opvoeden. Deze wet heeft een
hervormingsproces in gang gezet met voornaamste doel: tijdige en passende ondersteuning.
De bestuurlijke verantwoordelijkheden worden gedecentraliseerd naar gemeenten om de
tekortkomingen van het toenmalig stelsel aan te pakken.
Aanleiding: te veel druk op professionele hulp, onnodige medicalisering en gebrekkige
samenwerking met hoge kosten
Overwegingen: steun bij opgroeien en opvoeden beleggen bij dichtbijstaande bestuurslaag en
een financieringsstroom voor het aanbod. Ook inhoudelijke overwegingen zoals de
transformatiedoelen.
Transformatie doelen:
1. Preventie en uitgaan van eigen mogelijkheden
2. Demedicalisering, ontzorgen en normaliseren door het pedagogisch/sociaal klimaat te
versterken
3. Tijdige en passende hulp
4. Een gezin, een plan, een regisseur door de decentralisering van de zorg naar
gemeenten zal er een betere samenwerking plaats vinden
5. Meer ruimte voor professionals door de decentralisering die een versoepeling van
regels toestaat
Transitie = betreft de structuur
Transformatie = betreft de inhoud
Een nieuwe en verbeterde transitie en transformatie zorgt voor een nieuw stelsel met nieuwe
werkwijzen
Principes van ontzorgen en normaliseren
De kern van het RMO-rapport was dat alle gezinnen opvoedingsvragen hadden waar ze vaak
zelf al dan niet met ondersteuning van eigen sociale context, uitkomen. Soms is er meer
professionele zorg nodig. Momenteel groeien opvoedvragen te snel uit tot opvoedproblemen
doordat het hulpaanbod te zwaar, niet passend en niet langdurig genoeg is. Hierdoor loopt
jeugdzorg tegen zijn grenzen aan. Een oplossing hiervoor zou het versterken van eerstelijns
gezinszorg zijn op basis van de principes van ontzorgen en normaliseren
2
,Ontzorgen = het versterken van veerkracht van jeugdigen en ouders en het activeren en
benutten van sociale netwerken
Normaliseren = tegengaan van onnodig problematiseren en etiketteren
Tegenwoordig zitten we te veel gevangen in een diagnose model waarin jeugdigen niet
geholpen blijken te zijn. Het label wat jeugdigen krijgen geeft toegang tot hulp. Echter, dit
heeft een stigmatiserende werking.
Wij als samenleving creëren onze eigen normaal. In het kader van de stijging in het aantal
diagnoses, wat afwijkingen van de normaal zijn, is onduidelijk wat nu onze normaal is.
2. Achterliggende pedagogische discussies
Klinisch medisch model (humanist vision) = afwijking wordt als stoornis gezien wat zoveel
mogelijk moet worden verholpen met het oog op een goede deelname aan de samenleving.
Acceptatie (identiteits) model (social vision) = afwijking is identiteit en moet geaccepteerd
worden in de samenleving. Kind en ouders moeten hierin ondersteund worden
Normalisation volgens Solomon = het normaliseren/fixen van afwijkingen (klinisch model)
Normaliseren RMO = het accepteren van afwijkingen (acceptatie model)
Solomon Hoofdstuk 1
Zoon
3
, Voortplanting = een geruststellen eufimisme voor ouders die nog geen idee hebben wat ze te
wachten staat.
Vaak denken we dat we genen doorgeven en zijn we niet voorbereid op kinderen met totaal
onbekende eigenschappen.
Een baby bestaat niet op zichzelf. Je hebt het altijd over een baby en iemand anders. Een
baby kan niet alleen bestaan, maar slechts in relatie tot een ander.
Verticale identiteit = de eigenschappen die een kind gemeen heeft met zijn ouders. Deze zijn
niet alleen door DNA maar ook door gedeelde culturele normen overgedragen.
Voorbeelden:
- Etniciteit
- Taal
- Religie
- Nationaliteit (behalve voor migranten)
Horizontale identiteit = een intrinsieke of verworven eigenschap van een kind die ouders
niet hebben. De identiteit moet dan gevonden worden bij een groep gelijkgestemden (peer-
groep). Oorzaken hiervan zijn: recessieve genen, willekeurige mutaties, prenatale invloeden
of waarden en voorkeuren die kind niet deelt met opvoeders.
Voorbeelden:
- Homoseksualiteit
- Lichamelijke handicaps
- Genialiteit
- Psychopathie
- Aandoeningen als autisme, adhd en geestelijke beperkingen
Veel ouders zien de horizontale identiteit van hun kind als kwetsend.
Er wordt een onderscheid gemaakt wanneer we kijken naar het anders opgroeien van
kinderen. Hierin is ziekte een negatieve stempel die op een afwijking wordt gedrukt waar
tegenover identiteit juist het positieve van een afwijking wordt benadrukt. Deze twee
begrippen moeten juist met elkaar verzoenen.
Ouders kunnen zich schamen voor hun ‘afwijkende’ kinderen. Vaak hangt dit van nature vs
nurture. Als men denkt dat een afwijking komt door nature, zullen ouders zich minder snel
schamen dan wanneer een afwijking door nurture lijkt te komen. Ook is de omgang met de
afwijking niet altijd afhankelijk van nurture. In sommige gevallen wel.
Veerkracht = de tegenwoordige aanduiding voor doorzettingsvermogen. Het is een middel
om bepaalde doelen te bereiken maar het is ook een doel op zichzelf.
Sense of coherence = besef van samenhang.
Ouders die hun verwachtingen van het krijgen van een kind niet vervuld zien worden door een
kind met een horizontale identiteit, hebben veerkracht nodig om zonder bitterheid hun
toekomt een nieuwe inhoud te kunnen geven.
Stoornis = het organische gevolg van een aandoening (klinisch model)
Functioneringsproblemen = het gevolg van de sociale context (acceptatiemodel)
Wat functioneringsproblemen zijn, is afhankelijk van wat er als normaal wordt geacht door de
samenleving
Herstellen kan getypeerd worden als ziektemodel. Acceptatie wordt gezien als
identiteitsmodel.
4
Hoorcolleges + literatuur
Inhoudsopgave
WEEK 1.......................................................................................................................................................... 2
HOORCOLLEGE 1 (11/09/2023)..............................................................................................................................2
SOLOMON HOOFDSTUK 1........................................................................................................................................3
SOLOMON HOOFDSTUK 3........................................................................................................................................5
SOLOMON HOOFDSTUK 4........................................................................................................................................6
WEEK 2.......................................................................................................................................................... 8
HOORCOLLEGE 2....................................................................................................................................................8
STEARNS INLEIDING + HOOFDSTUK 1.......................................................................................................................10
STEARNS HOOFDSTUK 2.........................................................................................................................................11
STEARNS HOOFDSTUK 3.........................................................................................................................................11
STEARNS HOOFDSTUK 4.........................................................................................................................................12
STEARNS HOOFDSTUK 6.........................................................................................................................................12
WEEK 3........................................................................................................................................................ 13
HOORCOLLEGE 3, 26/09/2023.............................................................................................................................13
ARTIKEL DE HAAN.................................................................................................................................................14
STEARNS HOOFDSTUK 9.........................................................................................................................................15
STEARNS HOOFDSTUK 13.......................................................................................................................................15
STEARNS HOOFDSTUK 16.......................................................................................................................................15
WEEK 4........................................................................................................................................................ 17
HOORCOLLEGE 4, 02/10/2023.............................................................................................................................17
VERBETER DE WERELD, BEGIN BIJ DE OPVOEDING.......................................................................................................20
WEEK 5........................................................................................................................................................ 24
HOORCOLLEGE 5, 09/10/2023.............................................................................................................................24
ARTIKEL, HELP IK WORD HULPVERLENER!..................................................................................................................26
ARTIKEL, EEN INLEIDING TOT PEER-SUPPORTEND OPEN DIALOGUE BINNEN DE GEESTELIJKE GEZONDHEIDSZORG........................26
WEEK 6........................................................................................................................................................ 28
HOORCOLLEGE 6..................................................................................................................................................28
HOOFDSTUK JANSEN, LAAT JE HOREN: VALIDISME.......................................................................................................30
WEEK 7........................................................................................................................................................ 32
HOORCOLLEGE 7..................................................................................................................................................32
ARTIKEL WORREL ET AL.........................................................................................................................................35
WEEK 8........................................................................................................................................................ 38
HOORCOLLEGE 8..................................................................................................................................................38
SOLOMON HOOFDSTUK 2......................................................................................................................................39
ARTIKEL FOSTER & KINUTHIA..................................................................................................................................41
BEGRIPPENLIJST........................................................................................................................................... 42
1
,Week 1
Hoorcollege 1 (11/09/2023)
Marije Kesselring
Het denkkader wat tijdens dit college de rode draad is, luidt als volgt:
- Hoe gaan we in de huidige samenleving en cultuur om met kinderen en jongeren die
zich ‘’anders’’ ontwikkelen?
- Welke invloed heeft een ‘’afwijkende’’ ontwikkeling op de opvoeding, binnen en
buiten het gezin?
- Welk beleid wordt ten aanzien van jeugdigen en hun ouders gevoerd?
- Welke rol spelen professionals in deze processen?
1. De hervorming in de steun bij opgroeien en opvoeden
Jeugdhulp = omvalt alle vormen van hulp varierend van licht en ambulant tot intensief en
specialistisch
Jeugdzorg = de verzamelnaam voor jeugdhulp, jeugdbescherming en jeugdreclassering
Jeugdwet:
Sinds 2015 is er een nieuwe wet betreft steun bij opgroeien en opvoeden. Deze wet heeft een
hervormingsproces in gang gezet met voornaamste doel: tijdige en passende ondersteuning.
De bestuurlijke verantwoordelijkheden worden gedecentraliseerd naar gemeenten om de
tekortkomingen van het toenmalig stelsel aan te pakken.
Aanleiding: te veel druk op professionele hulp, onnodige medicalisering en gebrekkige
samenwerking met hoge kosten
Overwegingen: steun bij opgroeien en opvoeden beleggen bij dichtbijstaande bestuurslaag en
een financieringsstroom voor het aanbod. Ook inhoudelijke overwegingen zoals de
transformatiedoelen.
Transformatie doelen:
1. Preventie en uitgaan van eigen mogelijkheden
2. Demedicalisering, ontzorgen en normaliseren door het pedagogisch/sociaal klimaat te
versterken
3. Tijdige en passende hulp
4. Een gezin, een plan, een regisseur door de decentralisering van de zorg naar
gemeenten zal er een betere samenwerking plaats vinden
5. Meer ruimte voor professionals door de decentralisering die een versoepeling van
regels toestaat
Transitie = betreft de structuur
Transformatie = betreft de inhoud
Een nieuwe en verbeterde transitie en transformatie zorgt voor een nieuw stelsel met nieuwe
werkwijzen
Principes van ontzorgen en normaliseren
De kern van het RMO-rapport was dat alle gezinnen opvoedingsvragen hadden waar ze vaak
zelf al dan niet met ondersteuning van eigen sociale context, uitkomen. Soms is er meer
professionele zorg nodig. Momenteel groeien opvoedvragen te snel uit tot opvoedproblemen
doordat het hulpaanbod te zwaar, niet passend en niet langdurig genoeg is. Hierdoor loopt
jeugdzorg tegen zijn grenzen aan. Een oplossing hiervoor zou het versterken van eerstelijns
gezinszorg zijn op basis van de principes van ontzorgen en normaliseren
2
,Ontzorgen = het versterken van veerkracht van jeugdigen en ouders en het activeren en
benutten van sociale netwerken
Normaliseren = tegengaan van onnodig problematiseren en etiketteren
Tegenwoordig zitten we te veel gevangen in een diagnose model waarin jeugdigen niet
geholpen blijken te zijn. Het label wat jeugdigen krijgen geeft toegang tot hulp. Echter, dit
heeft een stigmatiserende werking.
Wij als samenleving creëren onze eigen normaal. In het kader van de stijging in het aantal
diagnoses, wat afwijkingen van de normaal zijn, is onduidelijk wat nu onze normaal is.
2. Achterliggende pedagogische discussies
Klinisch medisch model (humanist vision) = afwijking wordt als stoornis gezien wat zoveel
mogelijk moet worden verholpen met het oog op een goede deelname aan de samenleving.
Acceptatie (identiteits) model (social vision) = afwijking is identiteit en moet geaccepteerd
worden in de samenleving. Kind en ouders moeten hierin ondersteund worden
Normalisation volgens Solomon = het normaliseren/fixen van afwijkingen (klinisch model)
Normaliseren RMO = het accepteren van afwijkingen (acceptatie model)
Solomon Hoofdstuk 1
Zoon
3
, Voortplanting = een geruststellen eufimisme voor ouders die nog geen idee hebben wat ze te
wachten staat.
Vaak denken we dat we genen doorgeven en zijn we niet voorbereid op kinderen met totaal
onbekende eigenschappen.
Een baby bestaat niet op zichzelf. Je hebt het altijd over een baby en iemand anders. Een
baby kan niet alleen bestaan, maar slechts in relatie tot een ander.
Verticale identiteit = de eigenschappen die een kind gemeen heeft met zijn ouders. Deze zijn
niet alleen door DNA maar ook door gedeelde culturele normen overgedragen.
Voorbeelden:
- Etniciteit
- Taal
- Religie
- Nationaliteit (behalve voor migranten)
Horizontale identiteit = een intrinsieke of verworven eigenschap van een kind die ouders
niet hebben. De identiteit moet dan gevonden worden bij een groep gelijkgestemden (peer-
groep). Oorzaken hiervan zijn: recessieve genen, willekeurige mutaties, prenatale invloeden
of waarden en voorkeuren die kind niet deelt met opvoeders.
Voorbeelden:
- Homoseksualiteit
- Lichamelijke handicaps
- Genialiteit
- Psychopathie
- Aandoeningen als autisme, adhd en geestelijke beperkingen
Veel ouders zien de horizontale identiteit van hun kind als kwetsend.
Er wordt een onderscheid gemaakt wanneer we kijken naar het anders opgroeien van
kinderen. Hierin is ziekte een negatieve stempel die op een afwijking wordt gedrukt waar
tegenover identiteit juist het positieve van een afwijking wordt benadrukt. Deze twee
begrippen moeten juist met elkaar verzoenen.
Ouders kunnen zich schamen voor hun ‘afwijkende’ kinderen. Vaak hangt dit van nature vs
nurture. Als men denkt dat een afwijking komt door nature, zullen ouders zich minder snel
schamen dan wanneer een afwijking door nurture lijkt te komen. Ook is de omgang met de
afwijking niet altijd afhankelijk van nurture. In sommige gevallen wel.
Veerkracht = de tegenwoordige aanduiding voor doorzettingsvermogen. Het is een middel
om bepaalde doelen te bereiken maar het is ook een doel op zichzelf.
Sense of coherence = besef van samenhang.
Ouders die hun verwachtingen van het krijgen van een kind niet vervuld zien worden door een
kind met een horizontale identiteit, hebben veerkracht nodig om zonder bitterheid hun
toekomt een nieuwe inhoud te kunnen geven.
Stoornis = het organische gevolg van een aandoening (klinisch model)
Functioneringsproblemen = het gevolg van de sociale context (acceptatiemodel)
Wat functioneringsproblemen zijn, is afhankelijk van wat er als normaal wordt geacht door de
samenleving
Herstellen kan getypeerd worden als ziektemodel. Acceptatie wordt gezien als
identiteitsmodel.
4
