Samenvatting Preventie en Straffen (Jaar 3 Criminologie Universiteit Leiden)

Verkorte samenvatting
HC/WG/LIT
Preventi e & Straff en
Leerdoelen – Preventie & Straffen
 Klassieke morele theorieën over rechtvaardiging en doelen van straf bespreken, uitleggen
en toepassen op de strafpraktijk.
 De fundamentele conflicten tussen en binnen de morele straftheorieën identificeren en
toelichten
 Aan de hand van empirisch onderzoek factoren die een rol spelen bij straftoemeting
identificeren, dit verklaren en evalueren.
 De effectiviteit van straffen voor het bereiken van de belangrijkste strafdoelen uitleggen en
de problemen identificeren
 De voorwaarden benoemen en uitleggen waaraan sancties dienen te voldoen om effectief te
kunnen zijn
 Politieke punitieve retoriek en strafrechtelijk populisme herkennen, verklaren waarom het
voorkomt
 Door hen zelf online verzamelde data van een straftoemetingsexperiment analyseren en
interpreteren.


Week 1 – Rechtvaardiging & Doelen van straf
Wat is straf?
 Straf =
o Leed, deprivatie
 Iets dat onaangenaam wordt gevonden door de ontvanger
o Voor een overtreding van een rechtsregel
o Opzettelijk opgelegd en als straf bedoeld door de mensen die het opleggen
o Die mensen hebben het formele recht dat te doen

 Voorbeeld – Géén straf
o Inbreker breekt zijn been tijdens een overval
 Rechter legt hem in plaats van 8 maanden slechts 5 maanden op, omdat het
breken van een been ook al straf is
  Géén straf
o Want een been breken =
 Niet opzettelijk
 Niet opgelegd door mensen die het formele recht
hebben op een straf op te leggen

 Kern – Straffen
o Straffen = Bedoelde leedtoevoeging (direct of indirect)
 Dus  Straf = Problematisch
 Omdat straf bedoelde leedtoevoeging is, is er een fundamentele en
coherente morele rechtvaardiging nodig
o Dreiging van straf

,   Ook rechtvaardiging vereist
 Het dreigen van straf is een bijzondere manier van leedtoevoeging
o H.L.A. Hart – 2 vragen
 1) Algemene rechtvaardiging (General justification)
 Waarom straf opleggen en niet iets anders?
 2) Uitvoering van de straf (Rules of allocation)
 Wie krijgt straf?
 Wat voor straf krijgt diegene?
 Hoeveel straf krijgt diegene?

o Antwoorden op de vragen van H.L.A. Hart – 2 benaderingen
 1) Retributivisme
 Andere namen
o Vergeldingstheorie
o Absolute theorie
o Just Desert (= verdiende loon)
 Von Hirsch
o Deontologische theorie
 Het is gerechtvaardigd vanwege de intrinsieke
morele rechtvaardiging die er zelf al in zit
 Er wordt gestraft, omdat er gestraft moet
worden
 2) Utilitarisme (utilisme)
 Andere namen
o Nutstheorie
o Relatieve theorie
o Instrumentalisme
o Consequentionalisme
 Consequenties van straffen
o Teleologische theorie

o Overige benaderingen
 3) Verenigingstheorieën
 Andere namen
o Hybride theorieën
o Mixed theories
 4) Herstelrecht
 Andere namen
o Restorative justice
 5) Abolitionisme
 Volledig vervangen van het strafrechtssysteem

Retributivisme
 Straf
o Verdiend leed  Intrinsiek goed (= deontologisch)
o Retrospectief
 Vergelding (straf) gebaseerd op het in het verleden gepleegde delict

,  Géén strafdoel in de toekomst (alleen mooi meegenomen)
o Gelijkheid van straffen & Proportionaliteit
 Retributivisme – 2 varianten
o 1) Negatief retributivisme Straf MAG
 Straf moet niet, maar als wel dan…
 Alleen schuldigen
 Proportioneel
o Ernst van het delict en verwijtbaarheid van de dader

 Algemene rechtvaardiging – Negatief retributivisme
 NEE!
o Slechts limiterende werking (= ‘negatieve’ retributivisme)
 Ondergrens & Bovengrens
  Proportionele vergelding

o 2) Positief retributivisme Straf MOET
 Categorische imperatief – Kant (1724-1804)
 Straf heeft een intrinsieke morele waarde
o Straf moet
  Het is onze plicht als samenleving om mensen die
normen overtreden op hun moraliteit aan te spreken
 Onbeantwoorde vraag – Kant
o Waarom moet leedtoevoeging als reactie?

 Kants blijvende invloed
 Mens is een rationeel en moreel wezen dat in staat is tot moreel
begrip
 Mens mag daarom nooit als middel worden aangewend voor een
toekomstig (collectief) doel

 Categorische imperatief = Géén algemene rechtvaardiging

 Algemene rechtvaardiging – Retributivisme
o Intuïtionisme
 Mensen hebben de intuïtie om te straffen bij regelovertreding, daarom is
straffen goed

 Kanttekeningen
o Wat is dan het verschil met wraak?
o Waar komt het gevoel vandaan?

o Verstoorde balans herstellen
 Straffen om de breuk in de morele balans te annuleren/herstellen

 Kanttekening
o Waarom de breuk herstellen met straf (leedtoevoeging)?

,  Just Desert – Andrew von Hirsch
o Waarom straf i.p.v. de balans herstellen met iets dat niet het morele stigma heeft
dat straf wel heeft?

o Nieuw retributivisme
 Antwoord op 1e vraag – H.L.A. Hart = Retributivistisch + Utilisme
 Just Desert
o Straf = Verdiende loon

o Afkeurende boodschap
 Straffen omdat het een afkeurende boodschap
uitdraagt aan rationele wezens (moral agents) die in
staat zijn tot moreel begrip

o + Leedtoevoeging
 De afkeurende boodschap komt alleen aan als er ook
leedtoevoeging is
 Gevolg  Generale preventie
o De leedtoevoeging is een
utilitaristisch argument


 Antwoord op 2e vraag – H.L.A. Hart = Retributivistisch
 Proportionaliteit
o Proportionaliteit garandeert (zoals utilisme niet kan) dat de
rechten van de gestraften nooit ten onrechte worden
geofferd voor het welzijn van anderen
 Proportionele straf
  Ernst van het delict
  Verwijtbaarheid van de dader

 Géén proportionele straf? (te hoog of te laag)
 Anders komt de afkeurende boodschap niet
aan

 Proportionaliteit
o Ordinale proportionaliteit
 Gelijkwaardigheid
 Soortgelijke misdrijven (qua ernst) moeten soortgelijke straffen
krijgen (qua zwaarte)
 Rangorde
 Als misdrijf A ernstiger is dan misdrijf B, dan moet de straf voor A
altijd zwaarder zijn dan de straf voor B
 Verhoudingen
 Als A veel ernstiger is dan B, en als B iets ernstiger is dan C, dan
dienen die verschillen zichtbaar te zijn in de straffen voor A, B en C.