Samenvatting Cultuur Bewust Spanje!
Hoofdstuk 1: Land en volk
Geografie
Spanje is een van de grootste landen van Europa en behoort samen met Portugal tot het Iberisch
Schiereiland. In grote delen van het land is er een tekort aan water, ondanks door de vele grote
rivieren*1. Een bijkomend probleem is bodemerosie. Spanje heeft een gevarieerd landschap*2. Denk
aan Galicië, de citrusplantages van Valencia, de Pyreneeën en de vele bekende stranden. Het land
kent een oppervlak van 504.788 km2.
*1 De grotere Spaanse rivieren
*2 De Spaanse berggebieden
,Klimaat
Spanje kent veel soorten klimaten*, van nat tot droog. Het natte deel beperkt zich tot de smalle
kuststrook ten noorden van het Cantabrisch Gebergte en het noordelijke kustgebied van de Franse
grens tot Valencia. Het dorre deel van Spanje bevat ongeveer tweederde van het land en kent strenge
winters en warme zomers.
*De Spaanse klimaten
Regionale zienswijze
Een Spanjaard voelt zich sterk verbonden met zijn regio. Meestal voelt hij zich pas in tweede instantie
een Spanjaard en in eerste instantie bijvoorbeeld Catalaan. Deze verschillen zijn ontstaan door de
geschiedenis, die per regio verschilt. Veel regio’s waren autonoom, voordat in 1492 Ferdinand en
Isabelle Castilië en Aragon uitriepen tot het Spaanse koninkrijk. Voor de regio’s voelde het als het
kwijtraken van hun plaatselijke macht. Vooral Baskenland en Catalonië zien zich anders dan
Spanjaard.
Beknopte geschiedenis
Oudheid
Het Iberisch Schiereiland wordt al honderdduizenden jaren bewoond. Menselijke resten die zijn
gevonden in de Cueva Mayor stammen uit het pleistoceentijdperk en zijn minstens 280.000 jaar oud.
Volkeren die zich vestigden in Spanje waren onder andere: Iberiërs, Kelten, Grieken, Basken,
Foeniciërs, Carthagers, Romeinen, Visigoten, Arabieren.
Romeinen
De Romeinen voegden Spanje in de 2e eeuw v. Chr. toe aan hun Koninkrijk. Veel Romeinse
bouwwerken – zoals het aquaduct bij Segovia, de brug over de Tagus bij Alcántara en het amfitheater
van Mérida – zijn tot vandaag nog steeds in tact. De taal, religie en wetgeving van Spanje dateert ook
uit deze periode. De Visigoten trokken in de 5 e eeuw na Chr. richting Spanje.
Arabische invloed
, De Moren staken in 711 de zee over vanuit het noorden van Afrika naar het zuiden van Spanje. Zij
verdreven de Visigoten terug. De Moren bleven ruim 800 jaar in Spanje en onderhielden een
gemeenschap waarbinnen moslims, christenen en joden in harmonie leefden. Moorse bouwkunsten
zijn: de Giralda en Alcázar van Sevilla en de Alhambra van Granada. In de tijd van de Moren
ontstonden er meerdere kalifaten, waarvan Córdoba het beste voorbeeld is. Deze vielen vaak weer
uiteen in rivaliserende prinsdommen. In 1492 trokken de Moren zich terug naar hun laatste bolwerk:
Granada.
Reconquista
Na de hereniging van de koninkrijken van Aragon en Castilië door het huwelijk van Ferdinand en
Isabella besloot men Spanje te herveroveren om het bezette land door de ‘ongelovigen’ ongedaan te
maken. Deze strijd heette de Reconquista. Ondersteund door de Spaanse inquisitie (1478) moest
iedereen zich bekeren, ook de rijke en welgestelde joden. Iedereen die zich weigerde te bekeren
werden gevangengenomen, gedood of verbannen. Voor die verbanning konden veel christenen uit
andere landen – nog onder Moors bewind – zich scholen aan een van de vele onderwijsinstellingen.
De vertaalschool in Toledo was er populair en daar leefden islamieten, joden en christenen naast
elkaar. De manuscripten die daar werken gemaakt en in het Latijn werden omgezet zorgden voor veel
kennis in Spanje, Italië en Frankrijk en was uiteindelijk de grondslag voor de renaissance.
Welvaart
Na de verovering van Granada in 1492 zette Spanje een nieuwe politieke koers in. Een voorbeeld
daarvan is de ontdekking van de Nieuwe Wereld door Columbus. Dat leverde Spanje veel geld op en
het land breidde haar koninkrijk en wereldmacht uit. Tegen de tijd dat Karel I aan de macht kwam was
Spanje nog steeds opgedeeld in aparte koninkrijken. Pas in 1556, toen Karel I troonafstand deed en
deze overgaf aan zijn zoon Filips II, begon Spanje gecentraliseerder te worden. Catalonië, Navarra,
Valencia en Baskenland behielden echter een zekere mate van autonomie. De Catalanen werden
buitengesloten en werd niet betrokken bij nieuwe handelslanden, terwijl Catalonië de belangrijkste
handelsregio was. Door uitsluiting van de meest economisch actieve bevolkingsgroepen – joden en
Catalanen – moest Spanje gaan zoeken naar buitenlandse investeerders (Duitsland en Italië). Ondanks
de schatten uit de Nieuwe Wereld bleef Spanje een arm land, omdat er voornamelijk geïnvesteerd
werd in het hof, importgoederen en buitenlandse schuldeisers.
Tijdens de 16e eeuw breidde de kerk zijn macht uit en bereikte de inquisitie het toppunt van zijn
macht. Tegelijkertijd probeerde de contrareformatie de protestantse gelovigen uit de rest van Europa
te winnen voor het katholieke geloof. De orde der jezuïeten speelde daar een belangrijke rol in.
Onderwijs stond centraal bij deze orde. Dat zag je terug in de literatuur. Het was een welvarend
tijdperk op dat gebied, met als bekendste voorbeeld de roman Don Quichot van Cervantes. Het boek
was geschreven als bespotting van de destijds gangbare werken die de idealen van hoffelijkheid,
vastberadenheid en loyaliteit nogal overdreven.
Verval
Filips II had veel rijken te regeren en dat leidde tot een reeks lange en geldverslindende oorlogen met
als hoogtepunt het schip Armada die in 1588 tot zinken werd gebracht. Spanje verloor langzaam de
heerschappij over Europa. In de 19e eeuw viel Napoleon het land binnen en mocht zijn broer Jozef op
de Spaanse troon zitten. Dit leidde tot de Onafhankelijkheidsoorlog (ook wel Napoleontische Oorlog
genoemd). Met hulp van Portugal en Engeland winst Spanje te winnen. De Spaanse koloniën kwamen
rond deze tijd allemaal in opstand en verkregen ook de onafhankelijkheid. In Spanje werden oorlogen
gevoerd om de troonsopvolging. Er was even geen tijd voor monarchie en zodanig ontstond de Eerste
Republiek (1873-74). In 1898 verloor Spanje de Spaans-Amerikaanse Oorlog. De laatste
nederzettingen – Cuba, Puerto Rico en de Filippijnen – werden overgedragen aan de VS en daarmee
kwam een einde aan het Spaanse wereldrijk.
Hoofdstuk 1: Land en volk
Geografie
Spanje is een van de grootste landen van Europa en behoort samen met Portugal tot het Iberisch
Schiereiland. In grote delen van het land is er een tekort aan water, ondanks door de vele grote
rivieren*1. Een bijkomend probleem is bodemerosie. Spanje heeft een gevarieerd landschap*2. Denk
aan Galicië, de citrusplantages van Valencia, de Pyreneeën en de vele bekende stranden. Het land
kent een oppervlak van 504.788 km2.
*1 De grotere Spaanse rivieren
*2 De Spaanse berggebieden
,Klimaat
Spanje kent veel soorten klimaten*, van nat tot droog. Het natte deel beperkt zich tot de smalle
kuststrook ten noorden van het Cantabrisch Gebergte en het noordelijke kustgebied van de Franse
grens tot Valencia. Het dorre deel van Spanje bevat ongeveer tweederde van het land en kent strenge
winters en warme zomers.
*De Spaanse klimaten
Regionale zienswijze
Een Spanjaard voelt zich sterk verbonden met zijn regio. Meestal voelt hij zich pas in tweede instantie
een Spanjaard en in eerste instantie bijvoorbeeld Catalaan. Deze verschillen zijn ontstaan door de
geschiedenis, die per regio verschilt. Veel regio’s waren autonoom, voordat in 1492 Ferdinand en
Isabelle Castilië en Aragon uitriepen tot het Spaanse koninkrijk. Voor de regio’s voelde het als het
kwijtraken van hun plaatselijke macht. Vooral Baskenland en Catalonië zien zich anders dan
Spanjaard.
Beknopte geschiedenis
Oudheid
Het Iberisch Schiereiland wordt al honderdduizenden jaren bewoond. Menselijke resten die zijn
gevonden in de Cueva Mayor stammen uit het pleistoceentijdperk en zijn minstens 280.000 jaar oud.
Volkeren die zich vestigden in Spanje waren onder andere: Iberiërs, Kelten, Grieken, Basken,
Foeniciërs, Carthagers, Romeinen, Visigoten, Arabieren.
Romeinen
De Romeinen voegden Spanje in de 2e eeuw v. Chr. toe aan hun Koninkrijk. Veel Romeinse
bouwwerken – zoals het aquaduct bij Segovia, de brug over de Tagus bij Alcántara en het amfitheater
van Mérida – zijn tot vandaag nog steeds in tact. De taal, religie en wetgeving van Spanje dateert ook
uit deze periode. De Visigoten trokken in de 5 e eeuw na Chr. richting Spanje.
Arabische invloed
, De Moren staken in 711 de zee over vanuit het noorden van Afrika naar het zuiden van Spanje. Zij
verdreven de Visigoten terug. De Moren bleven ruim 800 jaar in Spanje en onderhielden een
gemeenschap waarbinnen moslims, christenen en joden in harmonie leefden. Moorse bouwkunsten
zijn: de Giralda en Alcázar van Sevilla en de Alhambra van Granada. In de tijd van de Moren
ontstonden er meerdere kalifaten, waarvan Córdoba het beste voorbeeld is. Deze vielen vaak weer
uiteen in rivaliserende prinsdommen. In 1492 trokken de Moren zich terug naar hun laatste bolwerk:
Granada.
Reconquista
Na de hereniging van de koninkrijken van Aragon en Castilië door het huwelijk van Ferdinand en
Isabella besloot men Spanje te herveroveren om het bezette land door de ‘ongelovigen’ ongedaan te
maken. Deze strijd heette de Reconquista. Ondersteund door de Spaanse inquisitie (1478) moest
iedereen zich bekeren, ook de rijke en welgestelde joden. Iedereen die zich weigerde te bekeren
werden gevangengenomen, gedood of verbannen. Voor die verbanning konden veel christenen uit
andere landen – nog onder Moors bewind – zich scholen aan een van de vele onderwijsinstellingen.
De vertaalschool in Toledo was er populair en daar leefden islamieten, joden en christenen naast
elkaar. De manuscripten die daar werken gemaakt en in het Latijn werden omgezet zorgden voor veel
kennis in Spanje, Italië en Frankrijk en was uiteindelijk de grondslag voor de renaissance.
Welvaart
Na de verovering van Granada in 1492 zette Spanje een nieuwe politieke koers in. Een voorbeeld
daarvan is de ontdekking van de Nieuwe Wereld door Columbus. Dat leverde Spanje veel geld op en
het land breidde haar koninkrijk en wereldmacht uit. Tegen de tijd dat Karel I aan de macht kwam was
Spanje nog steeds opgedeeld in aparte koninkrijken. Pas in 1556, toen Karel I troonafstand deed en
deze overgaf aan zijn zoon Filips II, begon Spanje gecentraliseerder te worden. Catalonië, Navarra,
Valencia en Baskenland behielden echter een zekere mate van autonomie. De Catalanen werden
buitengesloten en werd niet betrokken bij nieuwe handelslanden, terwijl Catalonië de belangrijkste
handelsregio was. Door uitsluiting van de meest economisch actieve bevolkingsgroepen – joden en
Catalanen – moest Spanje gaan zoeken naar buitenlandse investeerders (Duitsland en Italië). Ondanks
de schatten uit de Nieuwe Wereld bleef Spanje een arm land, omdat er voornamelijk geïnvesteerd
werd in het hof, importgoederen en buitenlandse schuldeisers.
Tijdens de 16e eeuw breidde de kerk zijn macht uit en bereikte de inquisitie het toppunt van zijn
macht. Tegelijkertijd probeerde de contrareformatie de protestantse gelovigen uit de rest van Europa
te winnen voor het katholieke geloof. De orde der jezuïeten speelde daar een belangrijke rol in.
Onderwijs stond centraal bij deze orde. Dat zag je terug in de literatuur. Het was een welvarend
tijdperk op dat gebied, met als bekendste voorbeeld de roman Don Quichot van Cervantes. Het boek
was geschreven als bespotting van de destijds gangbare werken die de idealen van hoffelijkheid,
vastberadenheid en loyaliteit nogal overdreven.
Verval
Filips II had veel rijken te regeren en dat leidde tot een reeks lange en geldverslindende oorlogen met
als hoogtepunt het schip Armada die in 1588 tot zinken werd gebracht. Spanje verloor langzaam de
heerschappij over Europa. In de 19e eeuw viel Napoleon het land binnen en mocht zijn broer Jozef op
de Spaanse troon zitten. Dit leidde tot de Onafhankelijkheidsoorlog (ook wel Napoleontische Oorlog
genoemd). Met hulp van Portugal en Engeland winst Spanje te winnen. De Spaanse koloniën kwamen
rond deze tijd allemaal in opstand en verkregen ook de onafhankelijkheid. In Spanje werden oorlogen
gevoerd om de troonsopvolging. Er was even geen tijd voor monarchie en zodanig ontstond de Eerste
Republiek (1873-74). In 1898 verloor Spanje de Spaans-Amerikaanse Oorlog. De laatste
nederzettingen – Cuba, Puerto Rico en de Filippijnen – werden overgedragen aan de VS en daarmee
kwam een einde aan het Spaanse wereldrijk.
