Toets ‘’Trainen
onderzoeksvaardigheden’’
Toetsstof
PowerPoint presentaties van de lessen..................................................................................................2
Doing research........................................................................................................................................5
Hoofdstuk 1........................................................................................................................................5
Je moet leren onderzoek doen.......................................................................................................5
Onderzoek benaderingen...............................................................................................................5
Onderzoekstromingen....................................................................................................................6
Kwaliteit van het onderzoek beoordelen........................................................................................6
Onderzoek cyclussen......................................................................................................................6
Fases tijdens het onderzoek............................................................................................................7
Hoofdstuk 2........................................................................................................................................7
Je onderzoek kiezen........................................................................................................................7
De klant krijgt niet altijd wat hij wil................................................................................................7
Data collectie..................................................................................................................................8
Hoofdstuk 3........................................................................................................................................9
Ontwerp fase..................................................................................................................................9
Probleem omschrijving...................................................................................................................9
Afbakenen van het concept..........................................................................................................10
Modellen en verwachtingen.........................................................................................................11
Van hoofdvraag tot ontwerp.........................................................................................................11
Uitvoering van het onderzoek.......................................................................................................11
Artikel ‘’Niet te filmen! Over retrospectief scenariodenken in de opsporingspraktijk’’ – Epskamp, 2016
..............................................................................................................................................................11
Hoofdstuk 7.7...................................................................................................................................13
Artikel ‘’Hoe temmen we het zevenkoppige monster?’’ – Snijders, 2011.............................................15
,PowerPoint presentaties van de lessen
Plan van Aanpak
Een plan van aanpak is een voorstel tot het doen van onderzoek. Vaak wordt een plan van aanpak
geschreven voor een natuurwetenschappelijk onderzoek. Wij schreven er een voor een
casusonderzoek. Een plan van aanpak bestaat uit een aantal delen:
Voorblad
o Titel.
Voorwoord en inhoudsopgave. In het voorwoord worden een aantal vragen beantwoord voor
de lezen, zoals wat is dit voor document en in welk kader is het geschreven? En wie zijn de
deelnemers en betrokkenen?
Inleiding
o Aanleiding. Wat is de directe aanleiding tot het doen van onderzoek? Waarom is het
nodig dat het onderzoek gedaan wordt?
o Probleemstelling. Wat is het probleem dat onderzocht moet worden?
o Doel. Wat wil je met het onderzoek bereiken en waar moet het onderzoek, nadat het
gedaan is, toe hebben geleid?
Hoofd- en deelvragen
o De hoofdvraag. Kijk goed naar het doel en de probleemstelling van je opdracht het
forumleer 1 hoofdvraag. Eisen van de hoofdvraag:
Open vraag: begint met wie, wat, hoe, waar, wanneer of in hoeverre.
Hoofdvraag volgt logisch uit je probleemstelling.
Hoofdvraag moet zelfstandig leesbaar zijn.
Hoofdvraag is volledig: alle noodzakelijk elementen staan in de hoofdvraag.
De beantwoording van de hoofdvraag leidt tot het bereiken van het doel.
o • De deelvragen. Je breekt de hoofdvraag op in meer concrete deelvragen.
Welke verschillende aspecten van het probleem moeten er onderzocht worden?
Formuleer deelvragen over zowel de casus als over de theorie. Deelvragen geven
structuur aan je onderzoek. Ze geven aan wat er praktisch gedaan moet worden om
uiteindelijk de hoofdvraag te kunnen beantwoorden. Alle antwoorden bij elkaar
geven antwoord op de hoofdvraag.
Afbakening. Waar houdt het onderzoek op? Wat onderzoek je wel en wat valt niet meer
onder het onderzoeksobject?
Knelpunten/praktische haalbaarheid. Voorzie je obstakels bij het uitvoeren van de opdracht?
Hoe zit het met de praktische haalbaarheid van de opdracht? (Tijd, middelen etc.)
Theoretisch kader. Deze schrijf je op basis van literatuuronderzoek. Van welke onderwerpen
moet je kennis nemen om het onderzoek goed te kunnen uitvoeren? Wat is er onderzocht op
het gebied van het onderwerp? Welke kennis is voor jullie in dit onderzoek relevant?
Onderzoeksopzet. Wat ga je onderzoeken en hoe ga je dat doen? Wat ga je praktisch doen
om de deel- en hoofdvragen te beantwoorden? Wees duidelijk waarom je wat doet.
Planning/bronnen. Maak een realistische tijdsplanning, waaruit duidelijk wordt wat er
gedaan moet worden om de hoofdvraag te beantwoorden en dus het doel te bereiken.
Gebruik de manier van bronvermelding zoals staat in de practicumhandleiding.
,Scenariodenken
Een scenario is een beschrijving van een reeks gebeurtenissen in een bepaalde tijd en ruimte
waartussen causale verbanden bestaan. Maar waarom zijn scenario’s nou zo belangrijk?
- Ze houden het overzicht in een zaak
- Ze laten je beseffen dat je onderzoeksmateriaal mogelijk op meerdere manieren kan
uitleggen
- Je gaat gerichtere onderzoeksvragen stellen: wat ontbreekt er nog in je verhaal?
- Je dwingt jezelf buiten de gebaande paden te kijken en open te staan voor een minder voor
de hand liggende uitleg
Een scenario geeft antwoord op hoe iets is gebeurd. Daarbij geeft het in een kort verhaaltje antwoord
op zoveel mogelijk van de 7 Gouden W’s (wie, wat, waar, waarom, waarmee, wanneer, wijze). Een
hypothese geeft antwoord op wat er is gebeurd. Dit is een formulering in een korte, zakelijke stelling.
Een definitie van hypothese is: een op basis vaan het voorlopige feitenmateriaal beredeneerde
veronderstelling omtrent de feitelijke en nog nader te onderzoeken toedracht of situatie. Bij een
hypothese kun je dus meerdere scenario’s opstellen. Voorbeelden van hypothesen bij een lijkvinding
zijn:
- Natuurlijk overlijden
- Zelfdoding
- Ongeluk
- Misdrijf
Bij scenariodenken kan het maken van een mindmap handig zijn. Hiermee kan je de informatie
structureren.
Wat doe je dan eigenlijk met een hypothese en een scenario?
- Je kijkt of er informatie is die het scenario bevestigt/verifieert. Dit is de plus-info.
- Je kijkt of er informatie is die het scenario ontkracht/falsifieert. Dit is de min-info.
- Is er informatie die nieuwe scenario’s oproept?
- Welke informatie is er nog nodig, dus wat moet er nog onderzocht worden?
,Wetenschappelijk artikelen
Je citeert of verwijst naar andere literatuur zodat jij je onderzoek voortbouwt op eerder en ander
onderzoek. Je geeft hiermee ook aan dat je goed onderzoek doet. Het is daarnaast heel belangrijk dat
je onderscheid maakt in je eigen werk en dat van een ander. Daarom verwijs je in je verslagen en
rapporten naar andere onderzoeken. Het maakt jouw onderzoek ook betrouwbaarder. Wanneer je
andermans werk overneemt zonder bronvermelding te gebruiken, pleeg je plagiaat. Dit wordt zeer
serieus genomen in de wetenschappelijke wereld. Wanneer je niet zelf de auteur of de maker bent,
moet je bronverwijzing voeren. Dit geldt voor informatie of afbeeldingen, maar niet voor algemeen
bekend veronderstelde kennis. Je verwijst naar je bron in de tekst, maar ook in je bronnenlijst. De
bronnenlijst is een overzicht van alle literatuur en overige bronnen die je hebt gebruikt in de tekst. Je
moet hierom kritisch zijn in het selecteren van je bronnen.
Een wetenschappelijk artikel kun je herkennen aan het peer review systeem. Peer review is een
systeem van kwaliteitsgarantie. Het is een anonieme toetsing van het artikel door collega-
wetenschappers. Deze kijken je werk na en sturen het terug voor eventuele verbeteringen. Het is de
bedoeling dat dit allemaal anoniem gebeurt, maar dit lukt niet altijd. Het systeem is daarom niet
foutloos. Sommige wetenschappers plegen toch nog plagiaat of plegen fraude. Het peer review-
systeem is het systeem dat de wetenschappelijk kwaliteit van publicaties in vakbladen helpt
garanderen. Dit is niet hetzelfde als peer feedback!
Wetenschappelijke artikelen hebben grotendeels een vaste structuur. Deze is als volgt:
- Abstract. Dit is de samenvatting van het artikel
- Keywords. Belangrijke termen uit het artikel
- Inleiding. Hierin staan: aanleiding, probleem, doel, hoofdvragen, afbakening (en eventuele
deelvragen en hypotheses)
- (Theoretisch kader)
- Methode. Onderzoeksopzet en de gebruikte materialen
- Discussie. Hoe zijn de resultaten te verklaren en wat is hun betekenis?
- Conclusie. Aanbevelingen en nieuwe of overgebleven vragen.
, Doing research
Methodologie = methode = onderzoeksopzet
Hoofdstuk 1
Een onderzoek kun je zien als een reis. Je komt langs verschillende kruisingen en afslagen. Deze
vertegenwoordigen de keuzes die je moet maken tijdens het onderzoeksproces. Alle stappen die je
zet in het onderzoek zijn gelinkt aan elkaar en zijn geen losse onderdelen. Je moet altijd kritisch
blijven kijken naar je onderzoek, zowel tijdens al na het afronden ervan. Zonder goede structuur zal
de weg hobbelig en onbegaanbaar worden. Door goede vragen en methoden zal de reis makkelijker
worden.
Je moet leren onderzoek doen
Goed onderzoek doen is moeilijker dan het lijkt. Het heeft veel meer te maken met de vaardigheden
dan met de kennis. Je leert het beste door ervaring op te doen. Je leert te onderzoeken door het te
doen. In het dagelijks leven stel je ook onderzoeksvragen op om problemen of vragen te
beantwoorden. Hoe kom ik het snelst binnen? Door in de kortste rij te gaan staan. Welke rij is het
kortst? Je gaat mensen tellen om te bepalen in welke rij je gaat staan. Vaak trek je conclusies die te
maken hebben met de situatie waar jij in zit. Als jij op vakantie bent in Londen, is iedereen die je daar
ziet ook waarschijnlijk op vakantie. Dit is natuurlijk niet waar. Je moet dus goed nadenken over de
conclusies die je trekt. Daarom gebruiken wetenschappers een systematische observatie in plaats van
alleen maar informele observatie. Wetenschappers hebben 3 eigenschappen nodig:
- Houding. Je eigen omstandigheden mogen geen rol spelen in het onderzoek. Daarnaast wil je
transparantie in je onderzoek en sta je open voor meningen van collega’s. Ook ben je
verantwoordelijk voor je resultaten.
- Kennis. Kennis over de methodes die je gebruikt en het onderwerp waarover je schrijft zijn
erg belangrijk.
- Vaardigheid. Je moet actief bezig zijn met je onderzoek. Daarnaast moet je weten hoe je om
moet gaan met bijvoorbeeld statistieke en de benodigde software.
Onderzoek benaderingen
Er zijn meerdere benaderingen waarin je onderzoek kunt doen.
- Fundamenteel vs. Praktijkgericht
o Fundamenteel: Het toetsen van een wetenschappelijke theorie. Ook wel empirisch
genoemd. Je hebt hier een theoretische hoofdvraag.
o Praktijkgericht: Het oplossen van een praktijkprobleem. Je hebt hier een praktische
hoofdvraag.
- Kwalitatief vs. Kwantitatief
o Kwalitatief: Niet of nauwelijks cijfermatig. Belang van de betekenis die de
onderzochte persoon aan de situatie geeft kan meespelen. Vaker onderzoek ‘’in het
veld’’. Je verzamelt veel informatie over weinig mensen.
o Kwantitatief: Cijfermatige informatie. Statische analyses. Onderzoeker neemt afstand
van het onderzoeksobject. Gericht op de toetsing van hypotheses. Je verzamelt
weinig informatie over veel mensen.
o Triangulatie: Combinatie van kwantitatief en kwalitatief onderzoek. Dit verhoogt de
geldigheid van je resultaten.
- Inductief vs. Deductief
onderzoeksvaardigheden’’
Toetsstof
PowerPoint presentaties van de lessen..................................................................................................2
Doing research........................................................................................................................................5
Hoofdstuk 1........................................................................................................................................5
Je moet leren onderzoek doen.......................................................................................................5
Onderzoek benaderingen...............................................................................................................5
Onderzoekstromingen....................................................................................................................6
Kwaliteit van het onderzoek beoordelen........................................................................................6
Onderzoek cyclussen......................................................................................................................6
Fases tijdens het onderzoek............................................................................................................7
Hoofdstuk 2........................................................................................................................................7
Je onderzoek kiezen........................................................................................................................7
De klant krijgt niet altijd wat hij wil................................................................................................7
Data collectie..................................................................................................................................8
Hoofdstuk 3........................................................................................................................................9
Ontwerp fase..................................................................................................................................9
Probleem omschrijving...................................................................................................................9
Afbakenen van het concept..........................................................................................................10
Modellen en verwachtingen.........................................................................................................11
Van hoofdvraag tot ontwerp.........................................................................................................11
Uitvoering van het onderzoek.......................................................................................................11
Artikel ‘’Niet te filmen! Over retrospectief scenariodenken in de opsporingspraktijk’’ – Epskamp, 2016
..............................................................................................................................................................11
Hoofdstuk 7.7...................................................................................................................................13
Artikel ‘’Hoe temmen we het zevenkoppige monster?’’ – Snijders, 2011.............................................15
,PowerPoint presentaties van de lessen
Plan van Aanpak
Een plan van aanpak is een voorstel tot het doen van onderzoek. Vaak wordt een plan van aanpak
geschreven voor een natuurwetenschappelijk onderzoek. Wij schreven er een voor een
casusonderzoek. Een plan van aanpak bestaat uit een aantal delen:
Voorblad
o Titel.
Voorwoord en inhoudsopgave. In het voorwoord worden een aantal vragen beantwoord voor
de lezen, zoals wat is dit voor document en in welk kader is het geschreven? En wie zijn de
deelnemers en betrokkenen?
Inleiding
o Aanleiding. Wat is de directe aanleiding tot het doen van onderzoek? Waarom is het
nodig dat het onderzoek gedaan wordt?
o Probleemstelling. Wat is het probleem dat onderzocht moet worden?
o Doel. Wat wil je met het onderzoek bereiken en waar moet het onderzoek, nadat het
gedaan is, toe hebben geleid?
Hoofd- en deelvragen
o De hoofdvraag. Kijk goed naar het doel en de probleemstelling van je opdracht het
forumleer 1 hoofdvraag. Eisen van de hoofdvraag:
Open vraag: begint met wie, wat, hoe, waar, wanneer of in hoeverre.
Hoofdvraag volgt logisch uit je probleemstelling.
Hoofdvraag moet zelfstandig leesbaar zijn.
Hoofdvraag is volledig: alle noodzakelijk elementen staan in de hoofdvraag.
De beantwoording van de hoofdvraag leidt tot het bereiken van het doel.
o • De deelvragen. Je breekt de hoofdvraag op in meer concrete deelvragen.
Welke verschillende aspecten van het probleem moeten er onderzocht worden?
Formuleer deelvragen over zowel de casus als over de theorie. Deelvragen geven
structuur aan je onderzoek. Ze geven aan wat er praktisch gedaan moet worden om
uiteindelijk de hoofdvraag te kunnen beantwoorden. Alle antwoorden bij elkaar
geven antwoord op de hoofdvraag.
Afbakening. Waar houdt het onderzoek op? Wat onderzoek je wel en wat valt niet meer
onder het onderzoeksobject?
Knelpunten/praktische haalbaarheid. Voorzie je obstakels bij het uitvoeren van de opdracht?
Hoe zit het met de praktische haalbaarheid van de opdracht? (Tijd, middelen etc.)
Theoretisch kader. Deze schrijf je op basis van literatuuronderzoek. Van welke onderwerpen
moet je kennis nemen om het onderzoek goed te kunnen uitvoeren? Wat is er onderzocht op
het gebied van het onderwerp? Welke kennis is voor jullie in dit onderzoek relevant?
Onderzoeksopzet. Wat ga je onderzoeken en hoe ga je dat doen? Wat ga je praktisch doen
om de deel- en hoofdvragen te beantwoorden? Wees duidelijk waarom je wat doet.
Planning/bronnen. Maak een realistische tijdsplanning, waaruit duidelijk wordt wat er
gedaan moet worden om de hoofdvraag te beantwoorden en dus het doel te bereiken.
Gebruik de manier van bronvermelding zoals staat in de practicumhandleiding.
,Scenariodenken
Een scenario is een beschrijving van een reeks gebeurtenissen in een bepaalde tijd en ruimte
waartussen causale verbanden bestaan. Maar waarom zijn scenario’s nou zo belangrijk?
- Ze houden het overzicht in een zaak
- Ze laten je beseffen dat je onderzoeksmateriaal mogelijk op meerdere manieren kan
uitleggen
- Je gaat gerichtere onderzoeksvragen stellen: wat ontbreekt er nog in je verhaal?
- Je dwingt jezelf buiten de gebaande paden te kijken en open te staan voor een minder voor
de hand liggende uitleg
Een scenario geeft antwoord op hoe iets is gebeurd. Daarbij geeft het in een kort verhaaltje antwoord
op zoveel mogelijk van de 7 Gouden W’s (wie, wat, waar, waarom, waarmee, wanneer, wijze). Een
hypothese geeft antwoord op wat er is gebeurd. Dit is een formulering in een korte, zakelijke stelling.
Een definitie van hypothese is: een op basis vaan het voorlopige feitenmateriaal beredeneerde
veronderstelling omtrent de feitelijke en nog nader te onderzoeken toedracht of situatie. Bij een
hypothese kun je dus meerdere scenario’s opstellen. Voorbeelden van hypothesen bij een lijkvinding
zijn:
- Natuurlijk overlijden
- Zelfdoding
- Ongeluk
- Misdrijf
Bij scenariodenken kan het maken van een mindmap handig zijn. Hiermee kan je de informatie
structureren.
Wat doe je dan eigenlijk met een hypothese en een scenario?
- Je kijkt of er informatie is die het scenario bevestigt/verifieert. Dit is de plus-info.
- Je kijkt of er informatie is die het scenario ontkracht/falsifieert. Dit is de min-info.
- Is er informatie die nieuwe scenario’s oproept?
- Welke informatie is er nog nodig, dus wat moet er nog onderzocht worden?
,Wetenschappelijk artikelen
Je citeert of verwijst naar andere literatuur zodat jij je onderzoek voortbouwt op eerder en ander
onderzoek. Je geeft hiermee ook aan dat je goed onderzoek doet. Het is daarnaast heel belangrijk dat
je onderscheid maakt in je eigen werk en dat van een ander. Daarom verwijs je in je verslagen en
rapporten naar andere onderzoeken. Het maakt jouw onderzoek ook betrouwbaarder. Wanneer je
andermans werk overneemt zonder bronvermelding te gebruiken, pleeg je plagiaat. Dit wordt zeer
serieus genomen in de wetenschappelijke wereld. Wanneer je niet zelf de auteur of de maker bent,
moet je bronverwijzing voeren. Dit geldt voor informatie of afbeeldingen, maar niet voor algemeen
bekend veronderstelde kennis. Je verwijst naar je bron in de tekst, maar ook in je bronnenlijst. De
bronnenlijst is een overzicht van alle literatuur en overige bronnen die je hebt gebruikt in de tekst. Je
moet hierom kritisch zijn in het selecteren van je bronnen.
Een wetenschappelijk artikel kun je herkennen aan het peer review systeem. Peer review is een
systeem van kwaliteitsgarantie. Het is een anonieme toetsing van het artikel door collega-
wetenschappers. Deze kijken je werk na en sturen het terug voor eventuele verbeteringen. Het is de
bedoeling dat dit allemaal anoniem gebeurt, maar dit lukt niet altijd. Het systeem is daarom niet
foutloos. Sommige wetenschappers plegen toch nog plagiaat of plegen fraude. Het peer review-
systeem is het systeem dat de wetenschappelijk kwaliteit van publicaties in vakbladen helpt
garanderen. Dit is niet hetzelfde als peer feedback!
Wetenschappelijke artikelen hebben grotendeels een vaste structuur. Deze is als volgt:
- Abstract. Dit is de samenvatting van het artikel
- Keywords. Belangrijke termen uit het artikel
- Inleiding. Hierin staan: aanleiding, probleem, doel, hoofdvragen, afbakening (en eventuele
deelvragen en hypotheses)
- (Theoretisch kader)
- Methode. Onderzoeksopzet en de gebruikte materialen
- Discussie. Hoe zijn de resultaten te verklaren en wat is hun betekenis?
- Conclusie. Aanbevelingen en nieuwe of overgebleven vragen.
, Doing research
Methodologie = methode = onderzoeksopzet
Hoofdstuk 1
Een onderzoek kun je zien als een reis. Je komt langs verschillende kruisingen en afslagen. Deze
vertegenwoordigen de keuzes die je moet maken tijdens het onderzoeksproces. Alle stappen die je
zet in het onderzoek zijn gelinkt aan elkaar en zijn geen losse onderdelen. Je moet altijd kritisch
blijven kijken naar je onderzoek, zowel tijdens al na het afronden ervan. Zonder goede structuur zal
de weg hobbelig en onbegaanbaar worden. Door goede vragen en methoden zal de reis makkelijker
worden.
Je moet leren onderzoek doen
Goed onderzoek doen is moeilijker dan het lijkt. Het heeft veel meer te maken met de vaardigheden
dan met de kennis. Je leert het beste door ervaring op te doen. Je leert te onderzoeken door het te
doen. In het dagelijks leven stel je ook onderzoeksvragen op om problemen of vragen te
beantwoorden. Hoe kom ik het snelst binnen? Door in de kortste rij te gaan staan. Welke rij is het
kortst? Je gaat mensen tellen om te bepalen in welke rij je gaat staan. Vaak trek je conclusies die te
maken hebben met de situatie waar jij in zit. Als jij op vakantie bent in Londen, is iedereen die je daar
ziet ook waarschijnlijk op vakantie. Dit is natuurlijk niet waar. Je moet dus goed nadenken over de
conclusies die je trekt. Daarom gebruiken wetenschappers een systematische observatie in plaats van
alleen maar informele observatie. Wetenschappers hebben 3 eigenschappen nodig:
- Houding. Je eigen omstandigheden mogen geen rol spelen in het onderzoek. Daarnaast wil je
transparantie in je onderzoek en sta je open voor meningen van collega’s. Ook ben je
verantwoordelijk voor je resultaten.
- Kennis. Kennis over de methodes die je gebruikt en het onderwerp waarover je schrijft zijn
erg belangrijk.
- Vaardigheid. Je moet actief bezig zijn met je onderzoek. Daarnaast moet je weten hoe je om
moet gaan met bijvoorbeeld statistieke en de benodigde software.
Onderzoek benaderingen
Er zijn meerdere benaderingen waarin je onderzoek kunt doen.
- Fundamenteel vs. Praktijkgericht
o Fundamenteel: Het toetsen van een wetenschappelijke theorie. Ook wel empirisch
genoemd. Je hebt hier een theoretische hoofdvraag.
o Praktijkgericht: Het oplossen van een praktijkprobleem. Je hebt hier een praktische
hoofdvraag.
- Kwalitatief vs. Kwantitatief
o Kwalitatief: Niet of nauwelijks cijfermatig. Belang van de betekenis die de
onderzochte persoon aan de situatie geeft kan meespelen. Vaker onderzoek ‘’in het
veld’’. Je verzamelt veel informatie over weinig mensen.
o Kwantitatief: Cijfermatige informatie. Statische analyses. Onderzoeker neemt afstand
van het onderzoeksobject. Gericht op de toetsing van hypotheses. Je verzamelt
weinig informatie over veel mensen.
o Triangulatie: Combinatie van kwantitatief en kwalitatief onderzoek. Dit verhoogt de
geldigheid van je resultaten.
- Inductief vs. Deductief
