Geslachtsverschillen in het basis- en voortgezet onderwijs: presteren meisjes
echt beter dan jongens?
In dit onderzoek positie van jongens en meisjes in Nederlandse basisonderwijs en in de eerste fase
van voortgezet onderwijs over de afgelopen 10-15 jaar onderzocht. Er zijn drie domeinen
onderzocht cognitieve competenties, niet-cognitieve competenties en kenmerken van
schoolloopbaan.
‘het jongensprobleem’: meisjes zouden beter presteren dan jongens. De hoeveelheid aandacht
hiervoor en perspectief die wordt ingezet, varieert afhankelijk van de sociaal-politieke en
economische context en dus van land tot land. Maar niet altijd zo belangrijke bevinding van bv
Janet Hyde is dat op het gebied van wiskundevaardigheid verschillen tussen jongens en meisjes veel
kleiner zijn dan individuele variabiliteit; verschillen tussen leerlingen in het algemeen.
Sommige wetenschappers verklaring van onderwijsongelijkheid sociale milieu en etniciteit leerling,
verschillen door geslacht veel kleiner.
Verticale onderwijsongelijkheid = ongelijke kansen om hoog onderwijsniveau te bereiken (bv
prestaties/niveau op school, vroegtijdige uitval en afstuderen).
Horizontale onderwijsongelijkheid = verschillen m.b.t. verdeling over onderwijssectoren, die kunnen
leiden tot ongelijke kansen op vervolgopleiding, onderwijs en werkgelegenheid (keuze voor
specifieke sectoren en vakken).
Verklaringen voor onderpresteren
Er worden drie niveaus onderscheiden.
Individuele leerlingen
Er werden biologische en genetische verklaringen gegeven. Aangeboren verschillen tussen
jongens en meisjes. Tegenstanders wezen op mogelijkheid van differentiële invloed van
omgeving en verschillen in prestaties variëren naarmate de tijd en ook tussen landen. Of
meisjes/jongens verschillende aanleg in leerstijlen en interesse/motivatie.
Gezin en sociale omgeving
Er zijn genderspecifieke voorkeuren en gedrag dat jongens en meisjes zouden ontwikkelen
als resultaat van genderstereotype opvoeding en peergroep. Sommige onderzoeken
suggereren betrokkenheid/steun van ouders groter voor meisjes (bv doordat het vooral
moeders zijn die kinderen onderhouden voorkeur voor eigen geslacht). Peergroep:
jongens streven naar ideaal mannenbeeld (botst met cultuur van school), meisjes ideaal
vrouwenbeeld (past bij cultuur van school).
School en leraar/klas
Schoolcultuur, door numerieke, culturele en politieke feminisering van onderwijs, zou in
voordeel van meisjes werken (behalve bij kiezen van wetenschappelijke vakken). Maar nog
geen bewijs voor. Ook gevonden dat hoe groter aandeel meisjes is hoe hoger prestaties van
jongens (door algemene studiecultuur).
Er zijn ook verklaringen m.b.t. sociale context. Bv kenmerken van onderwijssystemen,
arbeidsmarkt en algemene sociale opvattingen.
1
echt beter dan jongens?
In dit onderzoek positie van jongens en meisjes in Nederlandse basisonderwijs en in de eerste fase
van voortgezet onderwijs over de afgelopen 10-15 jaar onderzocht. Er zijn drie domeinen
onderzocht cognitieve competenties, niet-cognitieve competenties en kenmerken van
schoolloopbaan.
‘het jongensprobleem’: meisjes zouden beter presteren dan jongens. De hoeveelheid aandacht
hiervoor en perspectief die wordt ingezet, varieert afhankelijk van de sociaal-politieke en
economische context en dus van land tot land. Maar niet altijd zo belangrijke bevinding van bv
Janet Hyde is dat op het gebied van wiskundevaardigheid verschillen tussen jongens en meisjes veel
kleiner zijn dan individuele variabiliteit; verschillen tussen leerlingen in het algemeen.
Sommige wetenschappers verklaring van onderwijsongelijkheid sociale milieu en etniciteit leerling,
verschillen door geslacht veel kleiner.
Verticale onderwijsongelijkheid = ongelijke kansen om hoog onderwijsniveau te bereiken (bv
prestaties/niveau op school, vroegtijdige uitval en afstuderen).
Horizontale onderwijsongelijkheid = verschillen m.b.t. verdeling over onderwijssectoren, die kunnen
leiden tot ongelijke kansen op vervolgopleiding, onderwijs en werkgelegenheid (keuze voor
specifieke sectoren en vakken).
Verklaringen voor onderpresteren
Er worden drie niveaus onderscheiden.
Individuele leerlingen
Er werden biologische en genetische verklaringen gegeven. Aangeboren verschillen tussen
jongens en meisjes. Tegenstanders wezen op mogelijkheid van differentiële invloed van
omgeving en verschillen in prestaties variëren naarmate de tijd en ook tussen landen. Of
meisjes/jongens verschillende aanleg in leerstijlen en interesse/motivatie.
Gezin en sociale omgeving
Er zijn genderspecifieke voorkeuren en gedrag dat jongens en meisjes zouden ontwikkelen
als resultaat van genderstereotype opvoeding en peergroep. Sommige onderzoeken
suggereren betrokkenheid/steun van ouders groter voor meisjes (bv doordat het vooral
moeders zijn die kinderen onderhouden voorkeur voor eigen geslacht). Peergroep:
jongens streven naar ideaal mannenbeeld (botst met cultuur van school), meisjes ideaal
vrouwenbeeld (past bij cultuur van school).
School en leraar/klas
Schoolcultuur, door numerieke, culturele en politieke feminisering van onderwijs, zou in
voordeel van meisjes werken (behalve bij kiezen van wetenschappelijke vakken). Maar nog
geen bewijs voor. Ook gevonden dat hoe groter aandeel meisjes is hoe hoger prestaties van
jongens (door algemene studiecultuur).
Er zijn ook verklaringen m.b.t. sociale context. Bv kenmerken van onderwijssystemen,
arbeidsmarkt en algemene sociale opvattingen.
1
