Thema’s Maatschappijleer 5 havo schooljaar 2017/2018
Parlementaire democratie
H1 Wat is democratie?
Politiek: Het nemen van allerlei besluiten om het land te besturen.
Politici nemen besluiten op gebied van:
- Welvaart, zoals de zorg voor voldoende banen voor jongeren.
- Volksgezondheid, zoals het wegwerken van wachtlijsten voor ziekenhuizen.
- Infrastructuur, zoals aanleg en onderhoud van bruggen, wegen en dijken.
- Onderwijs, zoals het veranderen van de exameneisen voor havo en vwo.
- Buitenlandse betrekkingen, zoals het uitzenden van militairen voor een vredesmissie.
- Openbare orde en veiligheid, zoals het inzetten van meer politieagenten voor de bestrijding
van criminaliteit.
Hiervoor betalen we belasting.
Democratie: een bestuursvorm waarbij de bevolking direct of indirect invloed uitoefent op de
politieke besluitvorming.
Referendum: Kiesgerechtigde burgers mogen rechtstreeks stemmen over een politiek vraagstuk of
wetsvoorstel.
Nederland heeft een indirecte democratie en geen directe democratie. Een indirecte democratie
betekent dat het volk niet zelf de beslissingen neemt, maar ze laten dit over aan gekozen
vertegenwoordigers in het parlement. Ze noemen dit ook weleens een parlementaire democratie.
Kenmerken van een parlementaire democratie:
1. Burgers hebben politieke grondrechten:
- Alle Nederlanders vanaf 18 jaar hebben het recht om te kiezen en verkozen te worden.
- Iedereen mag een politieke partij of vereniging oprichten.
- Iedereen mag demonstreren of op een andere manier zijn mening uiten.
2. Over de politieke besluitvorming staan belangrijke regels in de grondwet:
- De regering en het parlement maken samen de wetten.
- Wetten gaan pas gelden als een meerderheid in het parlement daartoe besluit.
3. Ondanks het meerderheidsprincipe houdt een democratie ook rekening met de rechten van
minderheden. Hierdoor kunnen grondrechten niet zomaar worden afgeschaft, ook niet als de
meerderheid dat zou willen.
4. Er is persvrijheid. Journalisten bepalen zelf waar ze over berichten en op welke manier ze dat
doen. Ze hebben dus geen toestemming nodig van de overheid.
Sinds 1848 in Nederland ligt de macht niet meer bij de koning maar bij gekozen
volksvertegenwoordigers.
1917 – Algemeen kiesrecht voor alle mannen, dus niet alleen de rijkere mannen meer.
1919 – Algemeen kiesrecht voor vrouwen.
Dictatuur: Alle macht ligt in handen van één persoon of een kleine groep mensen.
Naast alleenheerschappij van personen zijn er ook dictaturen die gebaseerd zijn op ideologie, in die
landen heeft de communistische partij alle macht en hebben burgers weinig tot geen individuele
vrijheden.
Fascisten: Sterk nationalistische mensen die de democratie afwijzen. Ze kiezen liever voor sterke
leiders die zelfstandig besluiten nemen zonder naar de bevolking te luisteren.
, Religieuze dictatuur: De machtsuitvoering is volledig gebaseerd op de religie. Het volk kiest er
weliswaar een parlement en de president, maar voor alle politieke besluiten is goedkeuring nodig van
niet-gekozen geestelijke leiders.
Militaire dictatuur: Het leger heeft alle macht.
Dictaturen komen meestal tot stand na een staatsgreep waarbij een dictator met behulp van het
leger de macht grijpt.
Kenmerken dictatuur:
- Een machtenscheiding ontbreekt, want alle macht is in handen van één persoon of kleine
groep. Burgers hebben hierdoor te maken met willekeur van de machthebber(s). Als ze zich
slecht behandeld voelen door de overheid, heeft het geen zin om naar de rechter te stappen,
want er is geen onafhankelijke rechterlijke macht.
- De grondrechten worden niet gerespecteerd. Burgers hebben geen vrije meningsuiting en
geen mogelijkheid om te protesteren tegen overheidsbesluiten. Critici en politieke
tegenstanders lopen de kans om gemarteld, gevangen, of zelfs vermoord te worden.
- Er bestaat geen vrije pers. Journalisten komen in de problemen als ze kritisch berichten over
de machthebbers. Er is vaak censuur (= Het tegenhouden of verbieden van publicatie van
bepaalde informatie).
- Oppositiepartijen zijn vaak verboden. Omdat ze kans lopen gearresteerd te worden.
- Er is een grote politieke rol voor de militairen. Om het verzet van het volk te kunnen
onderdrukken.
- Er is meestal sprake van verkiezingsfraude. Om zeker te zijn van winst frauderen ze met de
uitslag, en verbieden ze andere partijen of intimideren kiezers.
- De regering kan snel en efficiënt besluiten nemen over zaken zoals werkgelegenheid,
onderwijs en gezondheidszorg, want er is nauwelijks/geen oppositie.
Groen: Democratisch
Rood: Dictatuur
Volwaardige democratie: Canada, Zweden, Noorwegen, Finland, Zwitserland, Australië en Nieuw-
Zeeland.
Volledige dictatuur: Turkmenistan, Oezbekistan, Noord-Korea, Saudi-Arabië, Tsjaad, Centraal
Afrikaanse Republiek.
Parlementaire democratie
H1 Wat is democratie?
Politiek: Het nemen van allerlei besluiten om het land te besturen.
Politici nemen besluiten op gebied van:
- Welvaart, zoals de zorg voor voldoende banen voor jongeren.
- Volksgezondheid, zoals het wegwerken van wachtlijsten voor ziekenhuizen.
- Infrastructuur, zoals aanleg en onderhoud van bruggen, wegen en dijken.
- Onderwijs, zoals het veranderen van de exameneisen voor havo en vwo.
- Buitenlandse betrekkingen, zoals het uitzenden van militairen voor een vredesmissie.
- Openbare orde en veiligheid, zoals het inzetten van meer politieagenten voor de bestrijding
van criminaliteit.
Hiervoor betalen we belasting.
Democratie: een bestuursvorm waarbij de bevolking direct of indirect invloed uitoefent op de
politieke besluitvorming.
Referendum: Kiesgerechtigde burgers mogen rechtstreeks stemmen over een politiek vraagstuk of
wetsvoorstel.
Nederland heeft een indirecte democratie en geen directe democratie. Een indirecte democratie
betekent dat het volk niet zelf de beslissingen neemt, maar ze laten dit over aan gekozen
vertegenwoordigers in het parlement. Ze noemen dit ook weleens een parlementaire democratie.
Kenmerken van een parlementaire democratie:
1. Burgers hebben politieke grondrechten:
- Alle Nederlanders vanaf 18 jaar hebben het recht om te kiezen en verkozen te worden.
- Iedereen mag een politieke partij of vereniging oprichten.
- Iedereen mag demonstreren of op een andere manier zijn mening uiten.
2. Over de politieke besluitvorming staan belangrijke regels in de grondwet:
- De regering en het parlement maken samen de wetten.
- Wetten gaan pas gelden als een meerderheid in het parlement daartoe besluit.
3. Ondanks het meerderheidsprincipe houdt een democratie ook rekening met de rechten van
minderheden. Hierdoor kunnen grondrechten niet zomaar worden afgeschaft, ook niet als de
meerderheid dat zou willen.
4. Er is persvrijheid. Journalisten bepalen zelf waar ze over berichten en op welke manier ze dat
doen. Ze hebben dus geen toestemming nodig van de overheid.
Sinds 1848 in Nederland ligt de macht niet meer bij de koning maar bij gekozen
volksvertegenwoordigers.
1917 – Algemeen kiesrecht voor alle mannen, dus niet alleen de rijkere mannen meer.
1919 – Algemeen kiesrecht voor vrouwen.
Dictatuur: Alle macht ligt in handen van één persoon of een kleine groep mensen.
Naast alleenheerschappij van personen zijn er ook dictaturen die gebaseerd zijn op ideologie, in die
landen heeft de communistische partij alle macht en hebben burgers weinig tot geen individuele
vrijheden.
Fascisten: Sterk nationalistische mensen die de democratie afwijzen. Ze kiezen liever voor sterke
leiders die zelfstandig besluiten nemen zonder naar de bevolking te luisteren.
, Religieuze dictatuur: De machtsuitvoering is volledig gebaseerd op de religie. Het volk kiest er
weliswaar een parlement en de president, maar voor alle politieke besluiten is goedkeuring nodig van
niet-gekozen geestelijke leiders.
Militaire dictatuur: Het leger heeft alle macht.
Dictaturen komen meestal tot stand na een staatsgreep waarbij een dictator met behulp van het
leger de macht grijpt.
Kenmerken dictatuur:
- Een machtenscheiding ontbreekt, want alle macht is in handen van één persoon of kleine
groep. Burgers hebben hierdoor te maken met willekeur van de machthebber(s). Als ze zich
slecht behandeld voelen door de overheid, heeft het geen zin om naar de rechter te stappen,
want er is geen onafhankelijke rechterlijke macht.
- De grondrechten worden niet gerespecteerd. Burgers hebben geen vrije meningsuiting en
geen mogelijkheid om te protesteren tegen overheidsbesluiten. Critici en politieke
tegenstanders lopen de kans om gemarteld, gevangen, of zelfs vermoord te worden.
- Er bestaat geen vrije pers. Journalisten komen in de problemen als ze kritisch berichten over
de machthebbers. Er is vaak censuur (= Het tegenhouden of verbieden van publicatie van
bepaalde informatie).
- Oppositiepartijen zijn vaak verboden. Omdat ze kans lopen gearresteerd te worden.
- Er is een grote politieke rol voor de militairen. Om het verzet van het volk te kunnen
onderdrukken.
- Er is meestal sprake van verkiezingsfraude. Om zeker te zijn van winst frauderen ze met de
uitslag, en verbieden ze andere partijen of intimideren kiezers.
- De regering kan snel en efficiënt besluiten nemen over zaken zoals werkgelegenheid,
onderwijs en gezondheidszorg, want er is nauwelijks/geen oppositie.
Groen: Democratisch
Rood: Dictatuur
Volwaardige democratie: Canada, Zweden, Noorwegen, Finland, Zwitserland, Australië en Nieuw-
Zeeland.
Volledige dictatuur: Turkmenistan, Oezbekistan, Noord-Korea, Saudi-Arabië, Tsjaad, Centraal
Afrikaanse Republiek.
