Samenvatting – Tentamen
Preventie & Straffen
Week 1 – Rechtvaardiging & Doelen van straf
Straf =
• 1) Leed (iets onaangenaams voor de ontvanger)
• 2) Overtreding rechtsregel
• 3) Opzettelijk als straf bedoeld
• 4) Door mensen opgelegd die het formele recht hebben dat te doen
Straf = Problematisch
• Straf = Bedoelde leedtoevoeging
o Direct of indirect
▪ → Daarom een fundamentele en coherente morele rechtvaardiging nodig
• Dreiging van straf
o → Rechtvaardiging vereist
▪ Dreiging van straf = Bijzonder manier van leedtoevoeging
H.L.A. Hart – 2 vragen
• 1) Algemene rechtvaardiging (= General justification)
o Waarom straf en niet iets anders?
• 2) Uitvoering van de straf (= Rules of allocation)
o Wie krijgt straf? Wat voor en hoeveel?
Retributivisme
• = Vergeldingstheorie / Absolute theorie / Just Desert / Deontologische theorie
o Straf
▪ = Verdiend leed
• (Deontologisch) → Intrinsiek goed
▪ = Retrospectief
• Vergelding op basis van
o Ernst van het delict
o Verwijtbaarheid van de dader
o Kern
▪ Gelijkheid van straffen
▪ Proportionaliteit
• 2 varianten – Retributivisme
o 1) Negatief retributivisme Straf MAG
▪ Straf moet niet, maar bij straffen dan…
• Alleen schuldigen
• Proportioneel
▪ Géén algemene rechtvaardiging
• Alleen limiterende werking (= negatief retributivisme)
o → Proportionele vergelding
, o 2) Positief retributivisme Straf MOET
▪ Categorisch imperatief – Kant
• Straf heeft een intrinsieke morele waarde
o → Straf moet
▪ Het is een plicht voor de samenleving om mensen
aan te spreken op hun moraliteit
• Blijvende invloed – Kant
o 1) Mens = Rationeel, moreel wezen → Moreel begrip
o 2) Mens mag nooit als middel worden gebruikt voor
toekomstig (collectief) doel
▪ Géén algemene rechtvaardiging
• Géén reden waarom nou per se straffen
• Algemene rechtvaardiging – Retributivisme
o 1) Intuïtionisme
▪ Mensen hebben de intuïtie om te straffen bij regelovertreding, daarom is
straffen goed
• → Wat is het verschil met wraak?
• → Wat is de bron van het gevoel?
o 2) Verstoorde balans herstellen
▪ Morele balans herstellen door met straf deze breuk te annuleren
• → Waarom moet dit met straf/leedtoevoeging?
• Just Desert – Von Hirsch
o Waarom straf i.p.v. de balans herstellen met iets anders zonder het morele stigma?
▪ Nieuw retributivisme
• 1) Waarom straf (leedtoevoeging)? – 1e vraag H.L.A. Hart
o Straf = Verdiende loon
▪ 1) Afkeurende boodschap = Retributivisme
• Straf is afkeuring aan rationele wezens
o → Moral agents
▪ 2) + Leedtoevoeging = Utilitarisme
• Afkeurende boodschap komt alleen aan met
leedtoevoeging
o → Gevolg = Generale preventie
• 2) Hoeveel straf?
o Proportionaliteit
▪ → Garantie dat de rechten van de gestrafte niet
worden geofferd voor het collectieve welzijn
• Ernst van het delict
• Verwijtbaarheid van dader
o Géén proportionaliteit?
▪ → Afkeurende boodschap komt niet goed aan
, • Proportionaliteit
o 1) Ordinale proportionaliteit
▪ Gelijkwaardigheid
• Soortgelijke misdrijven = Soortgelijke straffen
▪ Rangorde
• Misdaad A erger dan misdaad B → Straf A > Straf B
▪ Onderlinge verhoudingen
• Misdaad A veel erger dan B + B iets erger dan C
o → Straf A stuk hoger dan B en B iets hoger dan C
o 2) Cardinale proportionaliteit
▪ = Ordinale proportionaliteit + …
• Numerieke verankering schaaluiteinden
• Exact vaststellen van punten op de schaal
• Hoeveel verschil verdient misdrijf X en hoeveel meer dan Y?
▪ Voorbeeld – Wetboek van Strafrecht
• Retributivisme & Hard straffen
o Vergelding is niet gelijk aan hard straffen
▪ 1) Proportionaliteit
• Ernst van het delict + Verwijtbaarheid van de dader
▪ 2) Drowning out
• Te zware straffen niet de juiste morele boodschap
Utilitarisme
• = Nutstheorie / Relatieve theorie / Instrumentalisme / Consequentionalisme / Teleologisch
o Economische blik op straffen
▪ → Vergroten van maatschappelijk welzijn (nut)
• Baten straf > Kosten straf
o 1) Algemene rechtvaardiging
▪ Criminaliteitspreventie
• Toekomstig nut > Strafkosten
o 2) Hoeveel straffen?
▪ Niet meer dan nodig om nut te bereiken → Nutsmaximalisatie
• Utilitaristische variant – Proportionaliteit
o Baten samenleving > Kosten van straffen
▪ Doen! → Preventie & Reductie > Strafleed
• Achilleshiel – Utilitarisme
o Extreem zwaar straffen
o Onschuldigen opofferen voor generale preventie
o Onzekerheid van effect/nut
o → Oplossing = Verenigingstheorie
Preventie & Straffen
Week 1 – Rechtvaardiging & Doelen van straf
Straf =
• 1) Leed (iets onaangenaams voor de ontvanger)
• 2) Overtreding rechtsregel
• 3) Opzettelijk als straf bedoeld
• 4) Door mensen opgelegd die het formele recht hebben dat te doen
Straf = Problematisch
• Straf = Bedoelde leedtoevoeging
o Direct of indirect
▪ → Daarom een fundamentele en coherente morele rechtvaardiging nodig
• Dreiging van straf
o → Rechtvaardiging vereist
▪ Dreiging van straf = Bijzonder manier van leedtoevoeging
H.L.A. Hart – 2 vragen
• 1) Algemene rechtvaardiging (= General justification)
o Waarom straf en niet iets anders?
• 2) Uitvoering van de straf (= Rules of allocation)
o Wie krijgt straf? Wat voor en hoeveel?
Retributivisme
• = Vergeldingstheorie / Absolute theorie / Just Desert / Deontologische theorie
o Straf
▪ = Verdiend leed
• (Deontologisch) → Intrinsiek goed
▪ = Retrospectief
• Vergelding op basis van
o Ernst van het delict
o Verwijtbaarheid van de dader
o Kern
▪ Gelijkheid van straffen
▪ Proportionaliteit
• 2 varianten – Retributivisme
o 1) Negatief retributivisme Straf MAG
▪ Straf moet niet, maar bij straffen dan…
• Alleen schuldigen
• Proportioneel
▪ Géén algemene rechtvaardiging
• Alleen limiterende werking (= negatief retributivisme)
o → Proportionele vergelding
, o 2) Positief retributivisme Straf MOET
▪ Categorisch imperatief – Kant
• Straf heeft een intrinsieke morele waarde
o → Straf moet
▪ Het is een plicht voor de samenleving om mensen
aan te spreken op hun moraliteit
• Blijvende invloed – Kant
o 1) Mens = Rationeel, moreel wezen → Moreel begrip
o 2) Mens mag nooit als middel worden gebruikt voor
toekomstig (collectief) doel
▪ Géén algemene rechtvaardiging
• Géén reden waarom nou per se straffen
• Algemene rechtvaardiging – Retributivisme
o 1) Intuïtionisme
▪ Mensen hebben de intuïtie om te straffen bij regelovertreding, daarom is
straffen goed
• → Wat is het verschil met wraak?
• → Wat is de bron van het gevoel?
o 2) Verstoorde balans herstellen
▪ Morele balans herstellen door met straf deze breuk te annuleren
• → Waarom moet dit met straf/leedtoevoeging?
• Just Desert – Von Hirsch
o Waarom straf i.p.v. de balans herstellen met iets anders zonder het morele stigma?
▪ Nieuw retributivisme
• 1) Waarom straf (leedtoevoeging)? – 1e vraag H.L.A. Hart
o Straf = Verdiende loon
▪ 1) Afkeurende boodschap = Retributivisme
• Straf is afkeuring aan rationele wezens
o → Moral agents
▪ 2) + Leedtoevoeging = Utilitarisme
• Afkeurende boodschap komt alleen aan met
leedtoevoeging
o → Gevolg = Generale preventie
• 2) Hoeveel straf?
o Proportionaliteit
▪ → Garantie dat de rechten van de gestrafte niet
worden geofferd voor het collectieve welzijn
• Ernst van het delict
• Verwijtbaarheid van dader
o Géén proportionaliteit?
▪ → Afkeurende boodschap komt niet goed aan
, • Proportionaliteit
o 1) Ordinale proportionaliteit
▪ Gelijkwaardigheid
• Soortgelijke misdrijven = Soortgelijke straffen
▪ Rangorde
• Misdaad A erger dan misdaad B → Straf A > Straf B
▪ Onderlinge verhoudingen
• Misdaad A veel erger dan B + B iets erger dan C
o → Straf A stuk hoger dan B en B iets hoger dan C
o 2) Cardinale proportionaliteit
▪ = Ordinale proportionaliteit + …
• Numerieke verankering schaaluiteinden
• Exact vaststellen van punten op de schaal
• Hoeveel verschil verdient misdrijf X en hoeveel meer dan Y?
▪ Voorbeeld – Wetboek van Strafrecht
• Retributivisme & Hard straffen
o Vergelding is niet gelijk aan hard straffen
▪ 1) Proportionaliteit
• Ernst van het delict + Verwijtbaarheid van de dader
▪ 2) Drowning out
• Te zware straffen niet de juiste morele boodschap
Utilitarisme
• = Nutstheorie / Relatieve theorie / Instrumentalisme / Consequentionalisme / Teleologisch
o Economische blik op straffen
▪ → Vergroten van maatschappelijk welzijn (nut)
• Baten straf > Kosten straf
o 1) Algemene rechtvaardiging
▪ Criminaliteitspreventie
• Toekomstig nut > Strafkosten
o 2) Hoeveel straffen?
▪ Niet meer dan nodig om nut te bereiken → Nutsmaximalisatie
• Utilitaristische variant – Proportionaliteit
o Baten samenleving > Kosten van straffen
▪ Doen! → Preventie & Reductie > Strafleed
• Achilleshiel – Utilitarisme
o Extreem zwaar straffen
o Onschuldigen opofferen voor generale preventie
o Onzekerheid van effect/nut
o → Oplossing = Verenigingstheorie
