Hoe racisme in het onderwijs tegen te gaan – Een typologie van de
antiracistische acties van leraren
Opkomst extreemrechtse partijen en politici met anti-immigratieagenda, negatieve houding
tegenover ‘buitenlandse’ mensen en mobilisaties en spanningen maatschappelijk middenveld ook
voor mensen in onderwijs. Extern en intern:
Extern: racisme dat zich in de samenleving manifesteert treft ook scholen
Intern: racistische meningen/praktijken/structuren in samenleving ook op scholen aanwezig en
manifesteren zich in vooroordelen, micro-agressies, discriminatie, uitsluitingspraktijken,
etnocentrisch onderwijs, haat zaaiende uitlatingen en racistisch geweld.
Veel leraren/schoolbestuurders hebben vragen over hoe deze uitdagingen aanpakken. Drie vragen
voor dit onderzoek:
1. Welke antiracistische acties zijn ontwikkeld en gebruikt door leraren?
2. Hoe kruisen deze antiracistische acties zich met verschillende uitingen van racisme?
3. Wat/wie zijn de doelstellingen van verandering in elke aanpak?
Achtergrond: racisme en antiracisme in de Zweedse context
Hoger secundair onderwijs heeft drie programmastromen (duren 3 jr): introductieonderwijs,
beroepsonderwijs en voorbereiding op hoger onderwijs. Inschrijving is vrijwillig en leeftijd varieert
van 16-19 jr. Deel van leerlingen in Zweden heeft 'buitenlandse achtergrond'. Manier waarop
individuele leraren racisme tegengaan, beïnvloed door interne en externe factoren: ervaringen,
persoonlijke/werkleven en schoolcontext. Bestrijding beïnvloed door Zweedse onderwijsbeleid/-
regelgeving en conceptualisatie racisme.
Na 2e Wereldoorlog en racistische gruweldaden leerplan nadruk op democratische taak onderwijs.
Tegengaan van racisme pas afgelopen 25 jaar onderdeel van curriculum/onderwijswetgeving. In
jaren 80 algemene maatregelen tegen pesten. In 1994 in curricula‘vreemdelingenhaat en
intolerantie moeten actief worden geconfronteerd met kennis, open discussie en effectieve
maatregelen’. In Zweedse Onderwijswet al het onderwijs ‘actief alle vormen van misbruik, zoals
pesten en racisme bestrijden’. Breed scala aan maatregelen door actoren in de geïnstitutionaliseerde
politiek, maatschappelijk middenveld en onderwijs. Dus werken aan democratie, gelijke waarde,
rechten en kansen van alle mensen. En actief strijden tegen ideeën/praktijken die in strijd zijn met
deze waarden.
Zweden wordt in het algemeen gezien als land dat rust op bewonderen van ‘antiracistische norm’ die
ook Zweedse instellingen, beleid en publiek moraal kenmerkt. Scholen vooral gericht op reageren op
gedrag van leerlingen met racistische overtuigingen en minder aandacht aan institutionele en
structurele uitingen racisme.
(Het uitdagen van) dominante visie op racisme
Racisme in 1e plaats gedefinieerd als idee/ideologie gebaseerd op veronderstelling dat biologische
rassen bestaan en hiërarchisch gewaardeerd. Volgens deze definitie racist heeft vaste ideeën over
ras en is openlijk vijandig naar andere etnische groepen, racistische daad opzettelijk door individu
uitgevoerd door overtuigingen.
Afgelopen 10 jaar meer verandering studies/rapporten benadrukken bestaan intolerantie,
structurele discriminatie etnische minderheden en groeiend aantal rechtse partijen. In praktijk
variëren de problemen: expliciete uitingen van racisme (bv psychisch misbruik en fysiek geweld) en
subtielere uitingen (bv discriminatie, micro-agressie en sociale uitsluiting). Steeds meer aandacht
besteed aan structureel racisme.
Sinds 2e Wereldoorlog meer nadruk op educatieve reacties op racisme. Breed scala aan theoretische
en educatieve tradities: (kritische) multiculturele en interculturele pedagogiek en antiracistisch,
kritisch ras, postkoloniaal, anti-onderdrukkend, intersectioneel en post structureel onderwijs.
antiracistische acties van leraren
Opkomst extreemrechtse partijen en politici met anti-immigratieagenda, negatieve houding
tegenover ‘buitenlandse’ mensen en mobilisaties en spanningen maatschappelijk middenveld ook
voor mensen in onderwijs. Extern en intern:
Extern: racisme dat zich in de samenleving manifesteert treft ook scholen
Intern: racistische meningen/praktijken/structuren in samenleving ook op scholen aanwezig en
manifesteren zich in vooroordelen, micro-agressies, discriminatie, uitsluitingspraktijken,
etnocentrisch onderwijs, haat zaaiende uitlatingen en racistisch geweld.
Veel leraren/schoolbestuurders hebben vragen over hoe deze uitdagingen aanpakken. Drie vragen
voor dit onderzoek:
1. Welke antiracistische acties zijn ontwikkeld en gebruikt door leraren?
2. Hoe kruisen deze antiracistische acties zich met verschillende uitingen van racisme?
3. Wat/wie zijn de doelstellingen van verandering in elke aanpak?
Achtergrond: racisme en antiracisme in de Zweedse context
Hoger secundair onderwijs heeft drie programmastromen (duren 3 jr): introductieonderwijs,
beroepsonderwijs en voorbereiding op hoger onderwijs. Inschrijving is vrijwillig en leeftijd varieert
van 16-19 jr. Deel van leerlingen in Zweden heeft 'buitenlandse achtergrond'. Manier waarop
individuele leraren racisme tegengaan, beïnvloed door interne en externe factoren: ervaringen,
persoonlijke/werkleven en schoolcontext. Bestrijding beïnvloed door Zweedse onderwijsbeleid/-
regelgeving en conceptualisatie racisme.
Na 2e Wereldoorlog en racistische gruweldaden leerplan nadruk op democratische taak onderwijs.
Tegengaan van racisme pas afgelopen 25 jaar onderdeel van curriculum/onderwijswetgeving. In
jaren 80 algemene maatregelen tegen pesten. In 1994 in curricula‘vreemdelingenhaat en
intolerantie moeten actief worden geconfronteerd met kennis, open discussie en effectieve
maatregelen’. In Zweedse Onderwijswet al het onderwijs ‘actief alle vormen van misbruik, zoals
pesten en racisme bestrijden’. Breed scala aan maatregelen door actoren in de geïnstitutionaliseerde
politiek, maatschappelijk middenveld en onderwijs. Dus werken aan democratie, gelijke waarde,
rechten en kansen van alle mensen. En actief strijden tegen ideeën/praktijken die in strijd zijn met
deze waarden.
Zweden wordt in het algemeen gezien als land dat rust op bewonderen van ‘antiracistische norm’ die
ook Zweedse instellingen, beleid en publiek moraal kenmerkt. Scholen vooral gericht op reageren op
gedrag van leerlingen met racistische overtuigingen en minder aandacht aan institutionele en
structurele uitingen racisme.
(Het uitdagen van) dominante visie op racisme
Racisme in 1e plaats gedefinieerd als idee/ideologie gebaseerd op veronderstelling dat biologische
rassen bestaan en hiërarchisch gewaardeerd. Volgens deze definitie racist heeft vaste ideeën over
ras en is openlijk vijandig naar andere etnische groepen, racistische daad opzettelijk door individu
uitgevoerd door overtuigingen.
Afgelopen 10 jaar meer verandering studies/rapporten benadrukken bestaan intolerantie,
structurele discriminatie etnische minderheden en groeiend aantal rechtse partijen. In praktijk
variëren de problemen: expliciete uitingen van racisme (bv psychisch misbruik en fysiek geweld) en
subtielere uitingen (bv discriminatie, micro-agressie en sociale uitsluiting). Steeds meer aandacht
besteed aan structureel racisme.
Sinds 2e Wereldoorlog meer nadruk op educatieve reacties op racisme. Breed scala aan theoretische
en educatieve tradities: (kritische) multiculturele en interculturele pedagogiek en antiracistisch,
kritisch ras, postkoloniaal, anti-onderdrukkend, intersectioneel en post structureel onderwijs.
