Jodendom hoorcollege 1
Inhoud
WEEK 1 Beginnings. Op zoek naar de joodse oorsprong 1
WEEK 2 Jodendom II: Jodendom, christendom & islam 11
WEEK 3 Jodendom III: Diaspora’s 19
WEEK 4 Jodendom IV: Verlichting en moderniteit: West-Europa 26
WEEK 5 Jodendom V Verlichting en moderniteit: Oost-Europa 36
WEEK 6 Jodendom VI Europa, Amerika en Israël: het contemporaine jodendom 48
Literatuur 56
,WEEK 1 Beginnings. Op zoek naar de joodse oorsprong
Introductie: wat is joodse geschiedenis?
Verschillende visies:
● religie
● volk
○ zionisme
○ nationaal-ethisch
● cultureel
Vraag van continuïteit staat centraal in de studie van de joodse geschiedenis,
ondanks talloze uitdagingen en verstoringen.
De joodse geschiedenis wordt sterk beïnvloed door geografische factoren
(geografie), historische periodes (tijd) en ideologische overwegingen (ideologie).
Salo Baron: Lacrymose conception of Jewish history
Salo Baron introduceerde het concept van een "lacrimose" (tranenrijke) visie op de
joodse geschiedenis. Het perspectief van dit concept legt de nadruk op lijden,
tegenspoed en vervolging.
Probleem van normativiteit: binnen de joodse geschiedenis is er vaak discussie over
wat als normatief moet worden beschouwd en welke interpretaties of praktijken als
legitiem worden beschouwd. Bijvoorbeeld: Diaspora vs Israël. Normale situatie? Is
diaspora negatief (verlies) of winst voor het Jodendom?
First order & second order definitions
Joodse identiteit kan worden benaderd vanuit "first order" definities (zoals juridische
en religieuze definities) en "second order" definities (hoe individuen en
gemeenschappen zichzelf zien).
Wittgensteins concept van "Familienähnlichkeit" (familiegelijkenis) suggereert dat er
geen enkele essentiële definitie van het Jodendom is, maar eerder overeenkomsten
tussen verschillende uitingen van Joodse identiteit.
Zelfidentificatie
Wie is Joods? Bloedlijn, moeder (geneologisch, opkomst in de middeleeuwen)
➔ slachtoffer van vervolgingen en verkrachtingen
➔ sociale maatregel: wie hoort erbij
➔ definitie van de rabbijnen en halacha geeft dat zo aan
Canon
1
,God geeft de Tora, “daarmee moet je het doen”
➔ alles zit er in
➔ geen latere wijzigingen
➔ uitwerken en actualiseren
➔ toepassen: profeten werken de thora uit
➔ aan de tekst kan niets veranderd worden, deze is “statisch”
“ it’s the blueprint”
Hebreeuwse Bijbel: Tora + profeten + geschriften
Christelijke Bijbel:
Verzameling literatuur, de rabbijn beheerst al deze literatuur en lost vragen op door
terug te gaan naar de Thora:
Praktijken
2
, Er zijn verschillende gemeenschappen met definities voor wie wel en wie niet Joods
zijn, deze zijn soms overlappend met andere gemeenschappen.
Overlapping:
● zelfdefinitie
● canon
● praktijken
Dat wat ze verbindt: dat men ze doet, is ook wat ze van elkaar onderscheidt: hoe
men ze doet.
I: Religie, land, volk: de cultuur van Oud-Israël
De vroege geschiedenis van het Jodendom is verweven met de ontwikkeling van
religie, het land Israël en de vorming van een specifiek Joods volk.
Oud-Israël: Bronnen
De Hebreeuwse Bijbel, ook bekend als de Tenach, is de basis van de joodse
religieuze literatuur en bevat heilige teksten zoals de Thora, de Profeten en de
Geschriften.
Archeologisch bewijsmateriaal biedt inzicht in de materiële cultuur en historische
context van het oude Israël.
Epigrafiek, inscripties en inscripties op stenen en monumenten, dragen bij aan het
begrip van historische gebeurtenissen en culturele aspecten van de oude Joodse
samenleving.
Oud-Israël: Narratieve patronen
Mircea Eliade: mythes de l'origin. De studie van mythes en verhalen over de
oorsprong speelt een rol bij het begrijpen van de joodse geschiedenis.
Patriarchenverhalen - verhalen over de aartsvaders Abraham, Izaäk en Jakob - zijn
van groot belang in de joodse traditie.
Rol exodusverhalen: de uittocht uit Egypte is een centrale gebeurtenis in de joodse
geschiedenis
Invented Genealogies:
Dit verwijst naar gecreëerde stambomen of afstammelingen die niet noodzakelijk
historisch accuraat zijn, maar worden gebruikt om afkomst of legitimiteit te
benadrukken. In de Hebreeuwse Bijbel kunnen dergelijke genealogieën de afkomst
van belangrijke figuren versterken.
3
Inhoud
WEEK 1 Beginnings. Op zoek naar de joodse oorsprong 1
WEEK 2 Jodendom II: Jodendom, christendom & islam 11
WEEK 3 Jodendom III: Diaspora’s 19
WEEK 4 Jodendom IV: Verlichting en moderniteit: West-Europa 26
WEEK 5 Jodendom V Verlichting en moderniteit: Oost-Europa 36
WEEK 6 Jodendom VI Europa, Amerika en Israël: het contemporaine jodendom 48
Literatuur 56
,WEEK 1 Beginnings. Op zoek naar de joodse oorsprong
Introductie: wat is joodse geschiedenis?
Verschillende visies:
● religie
● volk
○ zionisme
○ nationaal-ethisch
● cultureel
Vraag van continuïteit staat centraal in de studie van de joodse geschiedenis,
ondanks talloze uitdagingen en verstoringen.
De joodse geschiedenis wordt sterk beïnvloed door geografische factoren
(geografie), historische periodes (tijd) en ideologische overwegingen (ideologie).
Salo Baron: Lacrymose conception of Jewish history
Salo Baron introduceerde het concept van een "lacrimose" (tranenrijke) visie op de
joodse geschiedenis. Het perspectief van dit concept legt de nadruk op lijden,
tegenspoed en vervolging.
Probleem van normativiteit: binnen de joodse geschiedenis is er vaak discussie over
wat als normatief moet worden beschouwd en welke interpretaties of praktijken als
legitiem worden beschouwd. Bijvoorbeeld: Diaspora vs Israël. Normale situatie? Is
diaspora negatief (verlies) of winst voor het Jodendom?
First order & second order definitions
Joodse identiteit kan worden benaderd vanuit "first order" definities (zoals juridische
en religieuze definities) en "second order" definities (hoe individuen en
gemeenschappen zichzelf zien).
Wittgensteins concept van "Familienähnlichkeit" (familiegelijkenis) suggereert dat er
geen enkele essentiële definitie van het Jodendom is, maar eerder overeenkomsten
tussen verschillende uitingen van Joodse identiteit.
Zelfidentificatie
Wie is Joods? Bloedlijn, moeder (geneologisch, opkomst in de middeleeuwen)
➔ slachtoffer van vervolgingen en verkrachtingen
➔ sociale maatregel: wie hoort erbij
➔ definitie van de rabbijnen en halacha geeft dat zo aan
Canon
1
,God geeft de Tora, “daarmee moet je het doen”
➔ alles zit er in
➔ geen latere wijzigingen
➔ uitwerken en actualiseren
➔ toepassen: profeten werken de thora uit
➔ aan de tekst kan niets veranderd worden, deze is “statisch”
“ it’s the blueprint”
Hebreeuwse Bijbel: Tora + profeten + geschriften
Christelijke Bijbel:
Verzameling literatuur, de rabbijn beheerst al deze literatuur en lost vragen op door
terug te gaan naar de Thora:
Praktijken
2
, Er zijn verschillende gemeenschappen met definities voor wie wel en wie niet Joods
zijn, deze zijn soms overlappend met andere gemeenschappen.
Overlapping:
● zelfdefinitie
● canon
● praktijken
Dat wat ze verbindt: dat men ze doet, is ook wat ze van elkaar onderscheidt: hoe
men ze doet.
I: Religie, land, volk: de cultuur van Oud-Israël
De vroege geschiedenis van het Jodendom is verweven met de ontwikkeling van
religie, het land Israël en de vorming van een specifiek Joods volk.
Oud-Israël: Bronnen
De Hebreeuwse Bijbel, ook bekend als de Tenach, is de basis van de joodse
religieuze literatuur en bevat heilige teksten zoals de Thora, de Profeten en de
Geschriften.
Archeologisch bewijsmateriaal biedt inzicht in de materiële cultuur en historische
context van het oude Israël.
Epigrafiek, inscripties en inscripties op stenen en monumenten, dragen bij aan het
begrip van historische gebeurtenissen en culturele aspecten van de oude Joodse
samenleving.
Oud-Israël: Narratieve patronen
Mircea Eliade: mythes de l'origin. De studie van mythes en verhalen over de
oorsprong speelt een rol bij het begrijpen van de joodse geschiedenis.
Patriarchenverhalen - verhalen over de aartsvaders Abraham, Izaäk en Jakob - zijn
van groot belang in de joodse traditie.
Rol exodusverhalen: de uittocht uit Egypte is een centrale gebeurtenis in de joodse
geschiedenis
Invented Genealogies:
Dit verwijst naar gecreëerde stambomen of afstammelingen die niet noodzakelijk
historisch accuraat zijn, maar worden gebruikt om afkomst of legitimiteit te
benadrukken. In de Hebreeuwse Bijbel kunnen dergelijke genealogieën de afkomst
van belangrijke figuren versterken.
3
