Fundamenten van de psychologie samenvatting
Hoofdstuk 1: Wat is psychologie?
Ontwikkelingen binnen de psychologie
Psychologie = een wetenschap waarbij het gedrag bestudeerd wordt en waarbij die gedragsevidentie
gebruikt wordt om de interne processen te begrijpen die aan dat gedrag ten grondslag liggen.
Belangrijke filosofen uit het oude Griekenland waren Plato en Aristoteles. Zij stelden zich vragen over
het universum en de plaats van de mens daar in. De antwoorden van hun vragen vinden de oorsprong
in de mens. Mensen waren de enige wezens met een “rede” en deze rede maakt het mogelijk om de
realiteit te begrijpen. Aristoteles hechtte meer belang aan observatie dan Plato, maar ook door hem
kon ware kennis niet op observatie zijn gebaseerd.
Er vonden twee revoluties plaats:
Wetenschappelijke revolutie kennis dmv observatie + actief ingrijpen
Copernicaanse revolutie aarde draait om de zon, nieuwe kalender
Hierna volgden zich gaandeweg twee nieuwe culturen:
Klassieke, humanistische cultuur (alfa)
Natuurwetenschappelijke cultuur (beta)
Een andere belangrijke ontwikkeling die een rol speelde in de 19 e eeuw was de evolutietheorie door
Charles Darwin. Volgens deze theorie waren levende wezens het resultaat van een aanpassingsproces
aan veranderende omstandigheden. Binnen elke soort bestaan aangeboren individuele verchillen,
waardoor niet elke eigenschap bij elk lid van de soort in even grote mate aanwezig is (genetische
variatie). Eigenschappen die niet goed aansluiten bij de omgeving, bedreigende en overlevings- en
voortplantingskansen van het individu (natuurlijke selectie). Dieren/mensen met goede kenmerken
zullen zich beter kunnen aanpassen aan de veranderende omstandigheden van de omgeving dan
andere dieren met slechte kenmerken. Zij zullen uitsterven. Dit wordt de struggle for life/survival of
the fittest genoemd.
Dit wordt uitgediept door een “vinken-onderzoek” van Darwin. Uit dit onderzoek kwam naar voren
dat de populatie vinken zich aanpast aan de omgeving en de vinken met zwakke kenmerken
uitsterven.
Het ontstaan van de psychologie
De eerste wetenschappers waren filosofen; ze werden natuurfilosofen genoemd. René Descartes
(1596-1650) was een Franse filosoof. Hij ging uit van 3 principes:
1. Dualisme mens bestaat uit 2 elementen: lichaam + geest. De geest heeft een vrije wil.
Lichaam en geest zijn onafhankelijk van elkaar.
2. Rationalisme ware kennis is gebaseerd op de rede, die nieuwe informatie afleidt uit het
bestaande.
3. Nativisme de mens heeft aangeboren kennis, die het uitgangspunt vormt voor afgeleide
kennis.
4. Mechanische kijk op de wereld het menselijk lichaam is een onderdeel van de machine die
door God is gecreëerd. Daardoor kon het lichaam wetenschappelijk bestudeerd worden.
De Copernicaanse revolutie was belangrijk voor de ontwikkeling van natuurwetenschappen. De
onvrede groeide over het rationalisme en nativisme. Er kwam een tegenbeweging in stand die zich
,het empirisme noemde. Deze tegenbeweging zegt dat de inhoud van de geest niet gevormd wordt
door aangeboren ideeën en afgeleide inzichten, maar via zintuigelijke ervaringen die met elkaar
geassocieerd worden. John Locke was een belangrijke grondlegger (1632-1704). Hij zei dat alle
menselijke kennis voort komt uit ervaringen en niet vanuit aangeboren ideeën.
Wilhelm Wundt (1832-1920) opende het eerste psychologisch laboratorium. Wundt zei dat de
wetenschappelijke psychologie een alliantie is tussen enerzijds de fysiologie die ons informeert over
de levensfenomenen die we met onze zintuigen kunnen waarnemen, en anderzijds de psychologie
waarbij de persoon van binnenuit naar zichzelf kijkt. Het kijken naar eigen bewustzijn van binnenuit
wordt introspectie genoemd. Hij was enkel geïnteresseerd in het structuralisme, een stroming in de
psychologie die op basis van introspectie de structuur van het bewustzijn probeerde te ontdekken.
Psychologie als wetenschap ontstond in de laatste helft van de 19 e eeuw. In Europa waren vooral
Wundt (het eerste laboratorium), Binet (eerste intelligentietest) en Freud (psychoanalyse) van belang.
De Verenigde Staten kende het functionalisme, het behaviorisme en de cognitieve psychologie.
Het functionalisme is het praktische nut van de psychologie. Ze keken naar de geest, de
mentale processen en de bewuste ervaring. Er kwam grote belangstelling voor individuele
verschillen tussen mensen.
Het behaviorisme stelt het gedrag op de voorgrond. Het gedrag moet bestudeerd worden
door directe observatie. Deze stroming stelt dat mensen reageren op hun omgeving volgens
de principes van geconditioneerd leren. Stimulussignalen, het verleden van het organisme en
het belonen en straffen bepalen hierbij het gedrag. Bij de uitbouw van het behaviorisme
kwam het positivisme. Dit was een beweging die ervan uitging dat de natuurwetenschappen
de meest succesvolle manier gebleken waren om de wereld te begrijpen en kennis te
genereren. Het behaviorisme en het positivisme hanteerden 3 ideeën: (1) theorieën moesten
gebaseerd zijn op directe observaties die door anderen herhaald kunnen worden, (2) er moet
onderscheid gemaakt worden tussen onafhankelijke en afhankelijke variabele, (3) het
beschrijven van de afhankelijke en onafhankelijke variabelen, voornamelijk in de vorm van
een wiskundige wet.
Afhankelijke variabelen = gedragingen van het persoon of dier (bijv. leerresultaten) die de
onderzoeker kan meten om te kijken of de onafhankelijke variabele effect heeft gehad
Onafhankelijke variabelen = karakteristieken van de situatie die op de persoon of het dier
inwerken die de onderzoeker kan manipuleren (bijv. voedsel)
Operationele definitie = er moesten zulke concreet mogelijke termen gebruikt worden om
meetprocessen te beschrijven (“een rat die al 24 uur geen eten heeft gehad = hongerige rat)
S-R-psychologie = een stimulus lokt een respons uit (het behaviorisme is de studie van de
invloed van een stimulus (onafhankelijke variabele) op de reactie van de persoon of het dier
(de afhankelijke variabele).
Cognitieve psychologie stelt dat menselijk gedrag niet te begrijpen en te voorspellen is
zonder een beroep te doen op cognitieve processen die zich in de hersens afspelen.
Een laatste stroming die ook invloed had op de psychologie is de psychoanalyse. Volgens deze theorie
waren het bewustzijn en het gedrag slechts zeer oppervlakkige fenomenen en lag de ware oorsprong
van het ontstaan van persoonlijkheidsverschillen en mentale stoornissen bij onbewuste krachten. De
grondlegger van deze stroming is Freud. Zijn onderzoeksmethode werd hermeneutiek genoemd. Hij
keek naar het verleden van de patiënt, wat meer aansloot bij psychoanalytisch werk dan bij
wetenschappelijk werk. Volgens hem kon de mens geholpen worden door onbewuste conflicten in
het bewustzijn te brengen.
, Bio psychosciaalmodel
Als gevolg van de bovenstaande ontwikkelingen begonnen de psychologen te werken met een bio
psychosociaal model van de mens. Volgens dit model is alle functioneren het gevolg van de volgende
3 invloeden:
Biologische, psychologische
(cognitieve) en sociale
Aan al deze 3 invloeden moet
aandacht besteed worden.
Onderzoeksmethoden
Binnen de psychologie bestaan er 3 belangrijke onderzoeksvormen:
Beschrijvend onderzoek (correcte informatie verzamelen)
Een eerste vorm van beschrijvend onderzoek is (1) naturalistische observatie. Hierbij wordt gedrag
systematisch geobserveerd in een natuurlijke context. Dit is alleen nooit helemaal betrouwbaar
wegens reactieve gedragingen (= wanneer de aanwezigheid van de onderzoeker invloed heeft op de
geobserveerde gedragingen als je weet dat je geobserveerd wordt ga je je anders gedragen).
Een tweede vorm van beschrijvend onderzoek is (2) vragenlijsten. Deze kun je afnemen bij mensen
die ervaring hebben met dit onderwerp.
Een derde vorm is (3) interviews. Onderzoekers kunnen over gedrag en attitudes van mensen ook
informatie verzamelen door hen mondeling vragen te stellen en de antwoorden te registeren. Er zijn
2 soorten interviews: gestructureerde interviews (vragen liggen vast) en ongestructureerde
interviews (vragen liggen niet vast). Sociale wenselijkheid kan de betrouwbaarheid in de weg zitten.
Opiniepeilingen (4) is ook een vorm van beschrijvend onderzoek. Dit is een steekproef die gedaan
wordt bij de bevolking.
Een vijfde vorm is (5) psychologische testen. Deze testen worden gedaan om menselijke
vaardigheden en eigenschappen te meten. Een voorbeeld zijn de gestandaardiseerde tests. Dit zijn
procedures voor het meten van vaardigheden of eigenschappen, die aan een zorgvuldig en uitgebreid
vooronderzoek onderworpen werden zodat de onderzoeker een duidelijk beeld heeft van de scores
die verwacht kunnen worden.
Een andere vorm is (6) archiefdata. Er is vaak al veel onderzoek en literatuur beschikbaar zodat er
nieuwe analyses op deze data uitgevoerd kan worden.
Een zevende vorm (7) is gevalstudies. Dit is intensief en gedetailleerd onderzoek over een persoon of
gebeurtenis in de hoop principes te vinden die gelden voor het fenomeen in het algemeen).
Als laatste volgt (8) kwalitatief onderzoek. Deze vorm van onderzoek valt niet uit te drukken in cijfers
maar in teksten en analytische stukken.
Correlationeel onderzoek (accuraat beeld krijgen van wat personen doen en wat er in hen
omgaat. Ze vergelijken veel met soortgelijke data en gaan op zoek naar verbanden).
Hoofdstuk 1: Wat is psychologie?
Ontwikkelingen binnen de psychologie
Psychologie = een wetenschap waarbij het gedrag bestudeerd wordt en waarbij die gedragsevidentie
gebruikt wordt om de interne processen te begrijpen die aan dat gedrag ten grondslag liggen.
Belangrijke filosofen uit het oude Griekenland waren Plato en Aristoteles. Zij stelden zich vragen over
het universum en de plaats van de mens daar in. De antwoorden van hun vragen vinden de oorsprong
in de mens. Mensen waren de enige wezens met een “rede” en deze rede maakt het mogelijk om de
realiteit te begrijpen. Aristoteles hechtte meer belang aan observatie dan Plato, maar ook door hem
kon ware kennis niet op observatie zijn gebaseerd.
Er vonden twee revoluties plaats:
Wetenschappelijke revolutie kennis dmv observatie + actief ingrijpen
Copernicaanse revolutie aarde draait om de zon, nieuwe kalender
Hierna volgden zich gaandeweg twee nieuwe culturen:
Klassieke, humanistische cultuur (alfa)
Natuurwetenschappelijke cultuur (beta)
Een andere belangrijke ontwikkeling die een rol speelde in de 19 e eeuw was de evolutietheorie door
Charles Darwin. Volgens deze theorie waren levende wezens het resultaat van een aanpassingsproces
aan veranderende omstandigheden. Binnen elke soort bestaan aangeboren individuele verchillen,
waardoor niet elke eigenschap bij elk lid van de soort in even grote mate aanwezig is (genetische
variatie). Eigenschappen die niet goed aansluiten bij de omgeving, bedreigende en overlevings- en
voortplantingskansen van het individu (natuurlijke selectie). Dieren/mensen met goede kenmerken
zullen zich beter kunnen aanpassen aan de veranderende omstandigheden van de omgeving dan
andere dieren met slechte kenmerken. Zij zullen uitsterven. Dit wordt de struggle for life/survival of
the fittest genoemd.
Dit wordt uitgediept door een “vinken-onderzoek” van Darwin. Uit dit onderzoek kwam naar voren
dat de populatie vinken zich aanpast aan de omgeving en de vinken met zwakke kenmerken
uitsterven.
Het ontstaan van de psychologie
De eerste wetenschappers waren filosofen; ze werden natuurfilosofen genoemd. René Descartes
(1596-1650) was een Franse filosoof. Hij ging uit van 3 principes:
1. Dualisme mens bestaat uit 2 elementen: lichaam + geest. De geest heeft een vrije wil.
Lichaam en geest zijn onafhankelijk van elkaar.
2. Rationalisme ware kennis is gebaseerd op de rede, die nieuwe informatie afleidt uit het
bestaande.
3. Nativisme de mens heeft aangeboren kennis, die het uitgangspunt vormt voor afgeleide
kennis.
4. Mechanische kijk op de wereld het menselijk lichaam is een onderdeel van de machine die
door God is gecreëerd. Daardoor kon het lichaam wetenschappelijk bestudeerd worden.
De Copernicaanse revolutie was belangrijk voor de ontwikkeling van natuurwetenschappen. De
onvrede groeide over het rationalisme en nativisme. Er kwam een tegenbeweging in stand die zich
,het empirisme noemde. Deze tegenbeweging zegt dat de inhoud van de geest niet gevormd wordt
door aangeboren ideeën en afgeleide inzichten, maar via zintuigelijke ervaringen die met elkaar
geassocieerd worden. John Locke was een belangrijke grondlegger (1632-1704). Hij zei dat alle
menselijke kennis voort komt uit ervaringen en niet vanuit aangeboren ideeën.
Wilhelm Wundt (1832-1920) opende het eerste psychologisch laboratorium. Wundt zei dat de
wetenschappelijke psychologie een alliantie is tussen enerzijds de fysiologie die ons informeert over
de levensfenomenen die we met onze zintuigen kunnen waarnemen, en anderzijds de psychologie
waarbij de persoon van binnenuit naar zichzelf kijkt. Het kijken naar eigen bewustzijn van binnenuit
wordt introspectie genoemd. Hij was enkel geïnteresseerd in het structuralisme, een stroming in de
psychologie die op basis van introspectie de structuur van het bewustzijn probeerde te ontdekken.
Psychologie als wetenschap ontstond in de laatste helft van de 19 e eeuw. In Europa waren vooral
Wundt (het eerste laboratorium), Binet (eerste intelligentietest) en Freud (psychoanalyse) van belang.
De Verenigde Staten kende het functionalisme, het behaviorisme en de cognitieve psychologie.
Het functionalisme is het praktische nut van de psychologie. Ze keken naar de geest, de
mentale processen en de bewuste ervaring. Er kwam grote belangstelling voor individuele
verschillen tussen mensen.
Het behaviorisme stelt het gedrag op de voorgrond. Het gedrag moet bestudeerd worden
door directe observatie. Deze stroming stelt dat mensen reageren op hun omgeving volgens
de principes van geconditioneerd leren. Stimulussignalen, het verleden van het organisme en
het belonen en straffen bepalen hierbij het gedrag. Bij de uitbouw van het behaviorisme
kwam het positivisme. Dit was een beweging die ervan uitging dat de natuurwetenschappen
de meest succesvolle manier gebleken waren om de wereld te begrijpen en kennis te
genereren. Het behaviorisme en het positivisme hanteerden 3 ideeën: (1) theorieën moesten
gebaseerd zijn op directe observaties die door anderen herhaald kunnen worden, (2) er moet
onderscheid gemaakt worden tussen onafhankelijke en afhankelijke variabele, (3) het
beschrijven van de afhankelijke en onafhankelijke variabelen, voornamelijk in de vorm van
een wiskundige wet.
Afhankelijke variabelen = gedragingen van het persoon of dier (bijv. leerresultaten) die de
onderzoeker kan meten om te kijken of de onafhankelijke variabele effect heeft gehad
Onafhankelijke variabelen = karakteristieken van de situatie die op de persoon of het dier
inwerken die de onderzoeker kan manipuleren (bijv. voedsel)
Operationele definitie = er moesten zulke concreet mogelijke termen gebruikt worden om
meetprocessen te beschrijven (“een rat die al 24 uur geen eten heeft gehad = hongerige rat)
S-R-psychologie = een stimulus lokt een respons uit (het behaviorisme is de studie van de
invloed van een stimulus (onafhankelijke variabele) op de reactie van de persoon of het dier
(de afhankelijke variabele).
Cognitieve psychologie stelt dat menselijk gedrag niet te begrijpen en te voorspellen is
zonder een beroep te doen op cognitieve processen die zich in de hersens afspelen.
Een laatste stroming die ook invloed had op de psychologie is de psychoanalyse. Volgens deze theorie
waren het bewustzijn en het gedrag slechts zeer oppervlakkige fenomenen en lag de ware oorsprong
van het ontstaan van persoonlijkheidsverschillen en mentale stoornissen bij onbewuste krachten. De
grondlegger van deze stroming is Freud. Zijn onderzoeksmethode werd hermeneutiek genoemd. Hij
keek naar het verleden van de patiënt, wat meer aansloot bij psychoanalytisch werk dan bij
wetenschappelijk werk. Volgens hem kon de mens geholpen worden door onbewuste conflicten in
het bewustzijn te brengen.
, Bio psychosciaalmodel
Als gevolg van de bovenstaande ontwikkelingen begonnen de psychologen te werken met een bio
psychosociaal model van de mens. Volgens dit model is alle functioneren het gevolg van de volgende
3 invloeden:
Biologische, psychologische
(cognitieve) en sociale
Aan al deze 3 invloeden moet
aandacht besteed worden.
Onderzoeksmethoden
Binnen de psychologie bestaan er 3 belangrijke onderzoeksvormen:
Beschrijvend onderzoek (correcte informatie verzamelen)
Een eerste vorm van beschrijvend onderzoek is (1) naturalistische observatie. Hierbij wordt gedrag
systematisch geobserveerd in een natuurlijke context. Dit is alleen nooit helemaal betrouwbaar
wegens reactieve gedragingen (= wanneer de aanwezigheid van de onderzoeker invloed heeft op de
geobserveerde gedragingen als je weet dat je geobserveerd wordt ga je je anders gedragen).
Een tweede vorm van beschrijvend onderzoek is (2) vragenlijsten. Deze kun je afnemen bij mensen
die ervaring hebben met dit onderwerp.
Een derde vorm is (3) interviews. Onderzoekers kunnen over gedrag en attitudes van mensen ook
informatie verzamelen door hen mondeling vragen te stellen en de antwoorden te registeren. Er zijn
2 soorten interviews: gestructureerde interviews (vragen liggen vast) en ongestructureerde
interviews (vragen liggen niet vast). Sociale wenselijkheid kan de betrouwbaarheid in de weg zitten.
Opiniepeilingen (4) is ook een vorm van beschrijvend onderzoek. Dit is een steekproef die gedaan
wordt bij de bevolking.
Een vijfde vorm is (5) psychologische testen. Deze testen worden gedaan om menselijke
vaardigheden en eigenschappen te meten. Een voorbeeld zijn de gestandaardiseerde tests. Dit zijn
procedures voor het meten van vaardigheden of eigenschappen, die aan een zorgvuldig en uitgebreid
vooronderzoek onderworpen werden zodat de onderzoeker een duidelijk beeld heeft van de scores
die verwacht kunnen worden.
Een andere vorm is (6) archiefdata. Er is vaak al veel onderzoek en literatuur beschikbaar zodat er
nieuwe analyses op deze data uitgevoerd kan worden.
Een zevende vorm (7) is gevalstudies. Dit is intensief en gedetailleerd onderzoek over een persoon of
gebeurtenis in de hoop principes te vinden die gelden voor het fenomeen in het algemeen).
Als laatste volgt (8) kwalitatief onderzoek. Deze vorm van onderzoek valt niet uit te drukken in cijfers
maar in teksten en analytische stukken.
Correlationeel onderzoek (accuraat beeld krijgen van wat personen doen en wat er in hen
omgaat. Ze vergelijken veel met soortgelijke data en gaan op zoek naar verbanden).
