Onderzoeksrapport
Sociale veiligheid
Social work leerjaar 2
Ontspoorde mantelzorg: Gezamenlijk handelen en
voorkomen
Cursuscode: ASW-V2ONDERZ2-18
Cursusnaam: Onderzoeken Sociale Veiligheid
Naam: Michelle de Pijper
Studentnummer: 1805600
Opleiding: Social Work B Voltijd
Leerteam: B4
Studiejaar: 2022-2023
Toets datum: 30-01-2023
Beoordelend docent: Herma Tiggelaar
Leerteambegeleider: Alma Mustafic
,INHOUDSOPGAVE
HOOFDSTUK 1: ONDERZOEKSSTRATEGIE ...................................................................... 3
1.1 AANLEIDING....................................................................................................................... 3
1.2 SOCIALE VRAAGSTUK......................................................................................................... 4
1.3 RELEVANTIE VAN DE ONDERZOEKSVRAAG ........................................................................... 4
HOOFDSTUK 2: METHODE.................................................................................................. 5
2.1 KWANTITATIEVE METHODE.................................................................................................. 5
2.2 KWALITATIEVE METHODE.................................................................................................... 5
2.3 ONDERZOEKSKWALITEIT .................................................................................................... 5
HOOFDSTUK 3: RESULTATEN EN BEVINDINGEN ............................................................ 7
3.1 KENMERKEN VAN DE DOELGROEP ....................................................................................... 7
3.2.1 DEELVRAAG 1................................................................................................................. 7
3.2.2 DEELVRAAG 2................................................................................................................. 8
3.2.3 DEELVRAAG 3................................................................................................................. 8
HOOFDSTUK 4: CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN..................................................... 10
4.1 CONCLUSIE ..................................................................................................................... 10
4.2 AANBEVELINGEN ............................................................................................................. 11
LITERATUURLIJST ............................................................................................................ 12
BIJLAGEN ........................................................................................................................... 14
BIJLAGE 1: TOPICLIJST EN ENQUÊTE ...................................................................................... 14
BIJLAGE 2: TRANSCRIPT ........................................................................................................ 18
BIJLAGE 3: CODERING EN DATA-ANALYSE .............................................................................. 21
CODEBOOM ........................................................................................................................... 26
BIJLAGE 4: MINDMAP............................................................................................................. 29
, HOOFDSTUK 1: ONDERZOEKSSTRATEGIE
1.1 AANLEIDING
Voor het lectoraat Participatie, zorg en ondersteuning moest de projectgroep onderzoek
doen naar hoe ontspoorde mantelzorg voorkomen kan worden en hoe het interdisciplinair
samenwerken en samenwerken met formele en informele zorg bevorderd kan worden.
Sociale veiligheid is het beschermen of beschermd voelen tegen gevaar dat veroorzaakt
wordt door menselijk handelen in het openbaar. Ontspoorde mantelzorg is een vorm van
onveiligheid wat door mensen en naar mensen toe wordt geuit. Hierdoor ontstaan er situaties
zoals, verwaarlozing, lichamelijk mishandelen, psychisch mishandelen etc. Hierdoor wordt de
sociale veiligheid van een persoon niet vooropgesteld.
Iedere zorgverlener kent de voorbeelden van ontspoorde mantelzorg, volgens Mantelzorg
NL. Mantelzorgers helpen een persoon met de beste bedoelingen, maar soms wordt de
werkdruk te hoog, waardoor de situatie ontspoort (Gaalen, 2022).
Volgens Movisie (2021) is ruim 1 op de 4 personen in Nederland die intensieve mantelzorg
dragen, ernstig overbelast. Daarnaast kunnen mantelzorgers die geen intensieve zorg
dragen, ook worden overbelast, maar zij worden vaak over het hoofd gezien.
Als een mantelzorger voor een lange tijd overbelast wordt, kan dit zorgen voor ontspoorde
mantelzorg. Ontspoorde mantelzorg is een proces hoe juiste zorg langzamerhand kan
omslaan in verwaarlozing of onjuist behandelen. Er is soms een grijs gebied tussen huiselijk
geweld en ontspoorde mantelzorg. Het verschil tussen deze twee is dat ontspoorde
mantelzorg ontstaat uit onmacht, onwetendheid of onkunde van de mantelzorger. Wanneer
een beroepskracht dit meemaakt, is het belangrijk om het stappenplan voor ontspoorde
mantelzorg te volgen, aldus Siteur-Scholten, Brandts & Witteveen (2021). Er zijn
verschillende vormen van ontspoorde mantelzorg: psychisch, lichamelijk, financieel,
seksueel, verwaarlozing en schending van rechten.
Vanaf 2013 zijn organisaties verplicht om een stappenplan te hebben waarin staat hoe zij
handelen bij misbruik of ontsporing. De ‘Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling’
moet hierbij gevolgd worden. Movisie heeft specifiek voor ontspoorde mantelzorg meldcode
ontspoorde mantelzorg gemaakt, om beroepskrachten extra achtergrondinformatie en
handvatten te bieden (Westerveld, Van Delft & Schakenraad, 2020). De meldcode heeft zes
stappen, vanaf het signaleren en de situatie in kaart brengen tot en met de evaluatie en
nazorg. Het gebruik van de meldcode loopt achter bij hoe vaak ontsporing schijnbaar aan de
gang is. De meeste zorgprofessionals geven aan dat zij ooit situaties hebben meegemaakt
waarin zij een ingeving van ontsporing hadden (Keijl, 2022).
Elk jaar krijgen ongeveer 130.000 mensen te maken met een vorm van hersenletsel zoals
door een ongeluk, een herseninfarct, een tumor, een hartstilstand of een hersenbloeding. In
Nederland zijn er ongeveer 500.000 mensen die leven met de gevolgen van niet-aangeboren
hersenletsel (NAH). Dit is een geschatte 3 procent van de Nederlandse bevolking
(Kennisplein Zorg voor Beter, 2022). Ook een groot deel van deze mensen maakt gebruik
van mantelzorgers, mensen die dichtbij hen staan zoals dochters, zonen, ouders etc. Er is
onderzoek gedaan naar de preventiemaatregelen die genomen kunnen worden om
ontspoorde mantelzorg in het algemeen te voorkomen, maar ook bij zorgdragers van
mensen met een niet-aangeboren hersenletsel.
Sociale veiligheid
Social work leerjaar 2
Ontspoorde mantelzorg: Gezamenlijk handelen en
voorkomen
Cursuscode: ASW-V2ONDERZ2-18
Cursusnaam: Onderzoeken Sociale Veiligheid
Naam: Michelle de Pijper
Studentnummer: 1805600
Opleiding: Social Work B Voltijd
Leerteam: B4
Studiejaar: 2022-2023
Toets datum: 30-01-2023
Beoordelend docent: Herma Tiggelaar
Leerteambegeleider: Alma Mustafic
,INHOUDSOPGAVE
HOOFDSTUK 1: ONDERZOEKSSTRATEGIE ...................................................................... 3
1.1 AANLEIDING....................................................................................................................... 3
1.2 SOCIALE VRAAGSTUK......................................................................................................... 4
1.3 RELEVANTIE VAN DE ONDERZOEKSVRAAG ........................................................................... 4
HOOFDSTUK 2: METHODE.................................................................................................. 5
2.1 KWANTITATIEVE METHODE.................................................................................................. 5
2.2 KWALITATIEVE METHODE.................................................................................................... 5
2.3 ONDERZOEKSKWALITEIT .................................................................................................... 5
HOOFDSTUK 3: RESULTATEN EN BEVINDINGEN ............................................................ 7
3.1 KENMERKEN VAN DE DOELGROEP ....................................................................................... 7
3.2.1 DEELVRAAG 1................................................................................................................. 7
3.2.2 DEELVRAAG 2................................................................................................................. 8
3.2.3 DEELVRAAG 3................................................................................................................. 8
HOOFDSTUK 4: CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN..................................................... 10
4.1 CONCLUSIE ..................................................................................................................... 10
4.2 AANBEVELINGEN ............................................................................................................. 11
LITERATUURLIJST ............................................................................................................ 12
BIJLAGEN ........................................................................................................................... 14
BIJLAGE 1: TOPICLIJST EN ENQUÊTE ...................................................................................... 14
BIJLAGE 2: TRANSCRIPT ........................................................................................................ 18
BIJLAGE 3: CODERING EN DATA-ANALYSE .............................................................................. 21
CODEBOOM ........................................................................................................................... 26
BIJLAGE 4: MINDMAP............................................................................................................. 29
, HOOFDSTUK 1: ONDERZOEKSSTRATEGIE
1.1 AANLEIDING
Voor het lectoraat Participatie, zorg en ondersteuning moest de projectgroep onderzoek
doen naar hoe ontspoorde mantelzorg voorkomen kan worden en hoe het interdisciplinair
samenwerken en samenwerken met formele en informele zorg bevorderd kan worden.
Sociale veiligheid is het beschermen of beschermd voelen tegen gevaar dat veroorzaakt
wordt door menselijk handelen in het openbaar. Ontspoorde mantelzorg is een vorm van
onveiligheid wat door mensen en naar mensen toe wordt geuit. Hierdoor ontstaan er situaties
zoals, verwaarlozing, lichamelijk mishandelen, psychisch mishandelen etc. Hierdoor wordt de
sociale veiligheid van een persoon niet vooropgesteld.
Iedere zorgverlener kent de voorbeelden van ontspoorde mantelzorg, volgens Mantelzorg
NL. Mantelzorgers helpen een persoon met de beste bedoelingen, maar soms wordt de
werkdruk te hoog, waardoor de situatie ontspoort (Gaalen, 2022).
Volgens Movisie (2021) is ruim 1 op de 4 personen in Nederland die intensieve mantelzorg
dragen, ernstig overbelast. Daarnaast kunnen mantelzorgers die geen intensieve zorg
dragen, ook worden overbelast, maar zij worden vaak over het hoofd gezien.
Als een mantelzorger voor een lange tijd overbelast wordt, kan dit zorgen voor ontspoorde
mantelzorg. Ontspoorde mantelzorg is een proces hoe juiste zorg langzamerhand kan
omslaan in verwaarlozing of onjuist behandelen. Er is soms een grijs gebied tussen huiselijk
geweld en ontspoorde mantelzorg. Het verschil tussen deze twee is dat ontspoorde
mantelzorg ontstaat uit onmacht, onwetendheid of onkunde van de mantelzorger. Wanneer
een beroepskracht dit meemaakt, is het belangrijk om het stappenplan voor ontspoorde
mantelzorg te volgen, aldus Siteur-Scholten, Brandts & Witteveen (2021). Er zijn
verschillende vormen van ontspoorde mantelzorg: psychisch, lichamelijk, financieel,
seksueel, verwaarlozing en schending van rechten.
Vanaf 2013 zijn organisaties verplicht om een stappenplan te hebben waarin staat hoe zij
handelen bij misbruik of ontsporing. De ‘Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling’
moet hierbij gevolgd worden. Movisie heeft specifiek voor ontspoorde mantelzorg meldcode
ontspoorde mantelzorg gemaakt, om beroepskrachten extra achtergrondinformatie en
handvatten te bieden (Westerveld, Van Delft & Schakenraad, 2020). De meldcode heeft zes
stappen, vanaf het signaleren en de situatie in kaart brengen tot en met de evaluatie en
nazorg. Het gebruik van de meldcode loopt achter bij hoe vaak ontsporing schijnbaar aan de
gang is. De meeste zorgprofessionals geven aan dat zij ooit situaties hebben meegemaakt
waarin zij een ingeving van ontsporing hadden (Keijl, 2022).
Elk jaar krijgen ongeveer 130.000 mensen te maken met een vorm van hersenletsel zoals
door een ongeluk, een herseninfarct, een tumor, een hartstilstand of een hersenbloeding. In
Nederland zijn er ongeveer 500.000 mensen die leven met de gevolgen van niet-aangeboren
hersenletsel (NAH). Dit is een geschatte 3 procent van de Nederlandse bevolking
(Kennisplein Zorg voor Beter, 2022). Ook een groot deel van deze mensen maakt gebruik
van mantelzorgers, mensen die dichtbij hen staan zoals dochters, zonen, ouders etc. Er is
onderzoek gedaan naar de preventiemaatregelen die genomen kunnen worden om
ontspoorde mantelzorg in het algemeen te voorkomen, maar ook bij zorgdragers van
mensen met een niet-aangeboren hersenletsel.
