Fundamenten van de
psychologie
Inhoud
Fundamenten van de psychologie......................................................................................1
Hoofdstuk 1: Wat is psychologie?.......................................................................................6
Paragraaf 1.1 Een definitie van psychologie..................................................................................6
Paragraaf 1.2 Ontwikkelingen die de psychologie mogelijk gemaakt hebben...............................6
Paragraaf 1.3 Het ontstaan van de psychologie.............................................................................7
Paragraaf 1.4 De moderne psychologie: 3 invloeden op het gedrag..............................................8
Hoofdstuk 3 De waarneming..............................................................................................8
Paragraaf 3.1 Van zintuiglijke gewaarwording naar waarneming..................................................8
Het verschil tussen gewaarwording en waarneming......................................................................................8
Waarneming is een actief proces....................................................................................................................9
Illusies als venster op de onderliggende mechanismen.................................................................................9
Paragraaf 3.2 Van de retina naar de hersenen: bottom-up processen...........................................9
Primaire schets................................................................................................................................................9
Perceptuele organisatie................................................................................................................................10
Patroon – en objectherkenning....................................................................................................................10
Paragraaf 3.3 Perceptie verbeteren door de informatieopname te sturen: top-down.................10
Paragraaf 3.4 Waarneming van gezichten...................................................................................11
Paragraaf 3.5 Waarneming van diepte en beweging...................................................................11
Waarneming van diepte................................................................................................................................11
Waarneming van beweging..........................................................................................................................11
Waarneming en actie....................................................................................................................................12
Paragraaf 3.6 Perceptuele capaciteiten bij pasgeborenen...........................................................12
Hoofdstuk 4: Conditionering.............................................................................................13
Paragraaf 4.1: Klassieke conditionering......................................................................................13
Kenmerken van klassieke conditionering.....................................................................................................13
De behavioristische interpretatie en problemen hiermee...........................................................................13
Cognitieve interpretatie................................................................................................................................13
Paragraaf 4.2 Operante conditionering.......................................................................................14
Bekrachtiging................................................................................................................................................14
Straf...............................................................................................................................................................14
Waarom is straf dikwijls niet effectief...........................................................................................................14
Vermijdingsleren en aangeleerde hulpeloosheid.........................................................................................14
Paragraaf 4.3 Observerend leren................................................................................................15
Angst, agressie en culturele verschillen........................................................................................................15
Hoofdstuk 5: Het geheugen..............................................................................................16
Paragraaf 5.1: Bevindingen van Ebbinghaus in de 19e eeuw........................................................16
1
Samenvatting Fundamenten van de Psychologie – okt 23
Hoofdstukken 1, 3, 4, 5, 6, 7, 9 en 10 uit Fundamenten van de Psychologie – Bysbaert.
, Paragraaf 5.2 Geheugenmodel van Atkinson en Shiffrin.............................................................16
Sensorische geheugens.................................................................................................................................16
Kortetermijngeheugen (KTG)........................................................................................................................16
Langetermijngeheugen (LTG)........................................................................................................................16
Paragraaf 5.3 Verdere ontwikkelingen in de geheugentheorieën................................................17
Van KTG naar werkgeheugen........................................................................................................................17
Realistischer kijk op informatieoverdracht van werkgeheugen naar LTG.....................................................17
Paragraaf 5.4 Informatie oproepen uit LTG.................................................................................17
Interferentie bij het oproepen......................................................................................................................17
Distinctie als hulp bij het herinneren............................................................................................................18
Wonderbaarlijkek kracht van toetsen en examens......................................................................................18
Geheugensteuntjes.......................................................................................................................................18
Paragraaf 5.5 Herinnering is reconstructie..................................................................................18
Organisatieschema’s en valse herinneringen...............................................................................................18
Paragraaf 5.6 Amnesie en het impliciete geheugen....................................................................18
Hoofdstuk 6: Motivatie.....................................................................................................19
Paragraaf 6.1: Soorten motivatie................................................................................................19
Motivatie en behoeften................................................................................................................................19
Motivatie en doelen......................................................................................................................................19
Conflicterende motieven..............................................................................................................................19
Paragraaf 6.2 Honger..................................................................................................................20
Biologische signalen voor honger en verzadiging.........................................................................................20
Cognitieve en sociaal-culturele invloeden....................................................................................................20
Paragraaf 6.3 Seks.......................................................................................................................20
Hormonen en seksueel gedrag.....................................................................................................................20
Sociaal-culturele factoren.............................................................................................................................20
Paragraaf 6.4 Prestatiemotivatie.................................................................................................20
Prestatiemotivatie wordt geleerd.................................................................................................................21
Wet van Yerkers en Dodson..........................................................................................................................21
Hoofdstuk 7: Intelligentie.................................................................................................22
Paragraaf 7.1 Wat verstaan mensen onder intelligentie..............................................................22
Paragraaf 7.2 Analytische intelligentie........................................................................................22
De ontwikkeling van intelligentietests..........................................................................................................22
Kenmerken van intelligentietests..................................................................................................................22
Structuur van analytische intelligentie.........................................................................................................23
Evidentie voor erfelijke component in IQ-scores..........................................................................................23
Evidentie voor milieucomponent in IQ-scores..............................................................................................23
Paragraaf 7.3 Praktische intelligentie..........................................................................................24
Evidentie voor het belang van praktische intelligentie.................................................................................24
Paragraaf 7.4 Sociale en emotionele intelligentie.......................................................................24
Leren van sociale vaardigheden....................................................................................................................24
Hoofdstuk 9: Psychopathologie........................................................................................25
Paragraaf 9.1 Wat zijn mentale stoornissen?..............................................................................25
Factoren die een rol spelen bij mentale stoornissen....................................................................................25
Mentale stoornissen: classificatie door DSM................................................................................................25
Paragraaf 9.2 Aan een middel gebonden stoornissen.................................................................25
2
Samenvatting Fundamenten van de Psychologie – okt 23
Hoofdstukken 1, 3, 4, 5, 6, 7, 9 en 10 uit Fundamenten van de Psychologie – Bysbaert.
, Paragraaf 9.3 Psychotische stoornissen.......................................................................................25
Schizofrenie...................................................................................................................................................25
Paragraaf 9.4 Stemmingsstoornissen..........................................................................................26
Paragraaf 9.5: Angststoornissen en obsessief-compulsieve stoornissen......................................26
Hoofdstuk 10: Therapieën................................................................................................27
Paragraaf 10.1 De behandeling van mentale stoornissen............................................................27
Paragraaf 10.2 Biologische therapieën........................................................................................27
Paragraaf 10.3 Psychologische therapieën..................................................................................27
Paragraaf 10.4 Psychoanalytische therapieën.............................................................................27
Weerstand, overdracht en catharsis.............................................................................................................28
Psychoanalyse sinds Freud............................................................................................................................28
Paragraaf 10.5 Humanistische therapieën...................................................................................28
Cliëntgerichte therapie.................................................................................................................................28
Paragraaf 10.6 Cognitieve gedragstherapie.................................................................................28
Techniek voor behandeling angststoornissen...............................................................................................28
Paragraaf 10.7 Relatie- en gezinstherapieën, groepstherapie en gemeenschapsvoorzieningen...29
Paragraaf 10.8 Doeltreffendheid van therapie............................................................................29
Het belang van niet-specifieke factoren.......................................................................................................29
Verklaring niet-specifieke effecten...............................................................................................................29
Hoofdstuk 1: Wat is psychologie?.......................................................................................2
Paragraaf 1.1 Een definitie van psychologie..................................................................................2
Paragraaf 1.2 Ontwikkelingen die de psychologie mogelijk gemaakt hebben...............................2
Paragraaf 1.3 Het ontstaan van de psychologie............................................................................3
Paragraaf 1.4 De moderne psychologie: 3 invloeden op het gedrag..............................................4
Hoofdstuk 3 De waarneming..............................................................................................5
Paragraaf 3.1 Van zintuiglijke gewaarwording naar waarneming..................................................5
Het verschil tussen gewaarwording en waarneming.....................................................................................5
Waarneming is een actief proces...................................................................................................................5
Illusies als venster op de onderliggende mechanismen.................................................................................5
Paragraaf 3.2 Van de retina naar de hersenen: bottom-up processen...........................................5
Primaire schets...............................................................................................................................................6
Perceptuele organisatie..................................................................................................................................6
Patroon – en objectherkenning......................................................................................................................6
Paragraaf 3.3 Perceptie verbeteren door de informatieopname te sturen: top-down...................7
Paragraaf 3.4 Waarneming van gezichten.....................................................................................7
Paragraaf 3.5 Waarneming van diepte en beweging.....................................................................7
Waarneming van diepte.................................................................................................................................7
Waarneming van beweging............................................................................................................................8
Waarneming en actie......................................................................................................................................8
Paragraaf 3.6 Perceptuele capaciteiten bij pasgeborenen.............................................................8
Hoofdstuk 4: Conditionering...............................................................................................9
3
Samenvatting Fundamenten van de Psychologie – okt 23
Hoofdstukken 1, 3, 4, 5, 6, 7, 9 en 10 uit Fundamenten van de Psychologie – Bysbaert.
psychologie
Inhoud
Fundamenten van de psychologie......................................................................................1
Hoofdstuk 1: Wat is psychologie?.......................................................................................6
Paragraaf 1.1 Een definitie van psychologie..................................................................................6
Paragraaf 1.2 Ontwikkelingen die de psychologie mogelijk gemaakt hebben...............................6
Paragraaf 1.3 Het ontstaan van de psychologie.............................................................................7
Paragraaf 1.4 De moderne psychologie: 3 invloeden op het gedrag..............................................8
Hoofdstuk 3 De waarneming..............................................................................................8
Paragraaf 3.1 Van zintuiglijke gewaarwording naar waarneming..................................................8
Het verschil tussen gewaarwording en waarneming......................................................................................8
Waarneming is een actief proces....................................................................................................................9
Illusies als venster op de onderliggende mechanismen.................................................................................9
Paragraaf 3.2 Van de retina naar de hersenen: bottom-up processen...........................................9
Primaire schets................................................................................................................................................9
Perceptuele organisatie................................................................................................................................10
Patroon – en objectherkenning....................................................................................................................10
Paragraaf 3.3 Perceptie verbeteren door de informatieopname te sturen: top-down.................10
Paragraaf 3.4 Waarneming van gezichten...................................................................................11
Paragraaf 3.5 Waarneming van diepte en beweging...................................................................11
Waarneming van diepte................................................................................................................................11
Waarneming van beweging..........................................................................................................................11
Waarneming en actie....................................................................................................................................12
Paragraaf 3.6 Perceptuele capaciteiten bij pasgeborenen...........................................................12
Hoofdstuk 4: Conditionering.............................................................................................13
Paragraaf 4.1: Klassieke conditionering......................................................................................13
Kenmerken van klassieke conditionering.....................................................................................................13
De behavioristische interpretatie en problemen hiermee...........................................................................13
Cognitieve interpretatie................................................................................................................................13
Paragraaf 4.2 Operante conditionering.......................................................................................14
Bekrachtiging................................................................................................................................................14
Straf...............................................................................................................................................................14
Waarom is straf dikwijls niet effectief...........................................................................................................14
Vermijdingsleren en aangeleerde hulpeloosheid.........................................................................................14
Paragraaf 4.3 Observerend leren................................................................................................15
Angst, agressie en culturele verschillen........................................................................................................15
Hoofdstuk 5: Het geheugen..............................................................................................16
Paragraaf 5.1: Bevindingen van Ebbinghaus in de 19e eeuw........................................................16
1
Samenvatting Fundamenten van de Psychologie – okt 23
Hoofdstukken 1, 3, 4, 5, 6, 7, 9 en 10 uit Fundamenten van de Psychologie – Bysbaert.
, Paragraaf 5.2 Geheugenmodel van Atkinson en Shiffrin.............................................................16
Sensorische geheugens.................................................................................................................................16
Kortetermijngeheugen (KTG)........................................................................................................................16
Langetermijngeheugen (LTG)........................................................................................................................16
Paragraaf 5.3 Verdere ontwikkelingen in de geheugentheorieën................................................17
Van KTG naar werkgeheugen........................................................................................................................17
Realistischer kijk op informatieoverdracht van werkgeheugen naar LTG.....................................................17
Paragraaf 5.4 Informatie oproepen uit LTG.................................................................................17
Interferentie bij het oproepen......................................................................................................................17
Distinctie als hulp bij het herinneren............................................................................................................18
Wonderbaarlijkek kracht van toetsen en examens......................................................................................18
Geheugensteuntjes.......................................................................................................................................18
Paragraaf 5.5 Herinnering is reconstructie..................................................................................18
Organisatieschema’s en valse herinneringen...............................................................................................18
Paragraaf 5.6 Amnesie en het impliciete geheugen....................................................................18
Hoofdstuk 6: Motivatie.....................................................................................................19
Paragraaf 6.1: Soorten motivatie................................................................................................19
Motivatie en behoeften................................................................................................................................19
Motivatie en doelen......................................................................................................................................19
Conflicterende motieven..............................................................................................................................19
Paragraaf 6.2 Honger..................................................................................................................20
Biologische signalen voor honger en verzadiging.........................................................................................20
Cognitieve en sociaal-culturele invloeden....................................................................................................20
Paragraaf 6.3 Seks.......................................................................................................................20
Hormonen en seksueel gedrag.....................................................................................................................20
Sociaal-culturele factoren.............................................................................................................................20
Paragraaf 6.4 Prestatiemotivatie.................................................................................................20
Prestatiemotivatie wordt geleerd.................................................................................................................21
Wet van Yerkers en Dodson..........................................................................................................................21
Hoofdstuk 7: Intelligentie.................................................................................................22
Paragraaf 7.1 Wat verstaan mensen onder intelligentie..............................................................22
Paragraaf 7.2 Analytische intelligentie........................................................................................22
De ontwikkeling van intelligentietests..........................................................................................................22
Kenmerken van intelligentietests..................................................................................................................22
Structuur van analytische intelligentie.........................................................................................................23
Evidentie voor erfelijke component in IQ-scores..........................................................................................23
Evidentie voor milieucomponent in IQ-scores..............................................................................................23
Paragraaf 7.3 Praktische intelligentie..........................................................................................24
Evidentie voor het belang van praktische intelligentie.................................................................................24
Paragraaf 7.4 Sociale en emotionele intelligentie.......................................................................24
Leren van sociale vaardigheden....................................................................................................................24
Hoofdstuk 9: Psychopathologie........................................................................................25
Paragraaf 9.1 Wat zijn mentale stoornissen?..............................................................................25
Factoren die een rol spelen bij mentale stoornissen....................................................................................25
Mentale stoornissen: classificatie door DSM................................................................................................25
Paragraaf 9.2 Aan een middel gebonden stoornissen.................................................................25
2
Samenvatting Fundamenten van de Psychologie – okt 23
Hoofdstukken 1, 3, 4, 5, 6, 7, 9 en 10 uit Fundamenten van de Psychologie – Bysbaert.
, Paragraaf 9.3 Psychotische stoornissen.......................................................................................25
Schizofrenie...................................................................................................................................................25
Paragraaf 9.4 Stemmingsstoornissen..........................................................................................26
Paragraaf 9.5: Angststoornissen en obsessief-compulsieve stoornissen......................................26
Hoofdstuk 10: Therapieën................................................................................................27
Paragraaf 10.1 De behandeling van mentale stoornissen............................................................27
Paragraaf 10.2 Biologische therapieën........................................................................................27
Paragraaf 10.3 Psychologische therapieën..................................................................................27
Paragraaf 10.4 Psychoanalytische therapieën.............................................................................27
Weerstand, overdracht en catharsis.............................................................................................................28
Psychoanalyse sinds Freud............................................................................................................................28
Paragraaf 10.5 Humanistische therapieën...................................................................................28
Cliëntgerichte therapie.................................................................................................................................28
Paragraaf 10.6 Cognitieve gedragstherapie.................................................................................28
Techniek voor behandeling angststoornissen...............................................................................................28
Paragraaf 10.7 Relatie- en gezinstherapieën, groepstherapie en gemeenschapsvoorzieningen...29
Paragraaf 10.8 Doeltreffendheid van therapie............................................................................29
Het belang van niet-specifieke factoren.......................................................................................................29
Verklaring niet-specifieke effecten...............................................................................................................29
Hoofdstuk 1: Wat is psychologie?.......................................................................................2
Paragraaf 1.1 Een definitie van psychologie..................................................................................2
Paragraaf 1.2 Ontwikkelingen die de psychologie mogelijk gemaakt hebben...............................2
Paragraaf 1.3 Het ontstaan van de psychologie............................................................................3
Paragraaf 1.4 De moderne psychologie: 3 invloeden op het gedrag..............................................4
Hoofdstuk 3 De waarneming..............................................................................................5
Paragraaf 3.1 Van zintuiglijke gewaarwording naar waarneming..................................................5
Het verschil tussen gewaarwording en waarneming.....................................................................................5
Waarneming is een actief proces...................................................................................................................5
Illusies als venster op de onderliggende mechanismen.................................................................................5
Paragraaf 3.2 Van de retina naar de hersenen: bottom-up processen...........................................5
Primaire schets...............................................................................................................................................6
Perceptuele organisatie..................................................................................................................................6
Patroon – en objectherkenning......................................................................................................................6
Paragraaf 3.3 Perceptie verbeteren door de informatieopname te sturen: top-down...................7
Paragraaf 3.4 Waarneming van gezichten.....................................................................................7
Paragraaf 3.5 Waarneming van diepte en beweging.....................................................................7
Waarneming van diepte.................................................................................................................................7
Waarneming van beweging............................................................................................................................8
Waarneming en actie......................................................................................................................................8
Paragraaf 3.6 Perceptuele capaciteiten bij pasgeborenen.............................................................8
Hoofdstuk 4: Conditionering...............................................................................................9
3
Samenvatting Fundamenten van de Psychologie – okt 23
Hoofdstukken 1, 3, 4, 5, 6, 7, 9 en 10 uit Fundamenten van de Psychologie – Bysbaert.
