Inleiding in het publiekrecht Europees-, staats- en strafrecht

2223 Voltijd HBO-R blok 1.2 & SJD blok 1.2: Start in het publieke domein

Hoorcollege 1.
Inleiding in het publiekrecht
3 onderdelen:
1. Europees recht
2. Staatsrecht
3. Strafrecht

Onderdeel Europees recht
 Wetgeving afkomstig uit de EU geldt in Nederland, dus relevant voor jurist in
opleiding
 In de praktijk casussen met Europeesrechtelijke aspecten
 Voorbeeld levenslange gevangenisstraf.
 Europees hof voor de rechten van de mens EHRM
 Europees verdrag voor de rechten van de mens EVRM
Totstandkoming EU
 De EU is een internationale organisatie waarvan de voorlopers (EGKS, EURATOM,
EEG) zijn opgericht na de tweede wereldoorlog
 Oprichting door de lidstaten door het sluiten van verdragen
 Focus in eerste instantie op:
 Veiligheid
 Economische integratie


 Daarna uitbreidingen/wijzigingen door middel van verdere verdragen totdat we de EU
hebben zoals deze nu is:
 Steeds meer lidstaten
 Meer bevoegdheden (niet meer alleen economisch)
 Verandering van de structuur (bijv. meer bevoegdheden europees parlement)
 Naamswijzigingen (EGG, EG, EU)
 Nu gelden het verdrag betreffende de europese unie (VEU) en het verdrag
betreffende de werking van de europese unie (VWEU)
Bronnen van het europees recht
 Verdragen en het handvest (=primair EU recht)
 EU-regelgeving (=secundair EU recht)
 Algemene beginselen van europees recht
 Jurisprudentie van het Hof van justitie van de europese unie

Primair Europees recht
 Bestaat uit de verdragen en het handvest van de Grondrechten van de EU
 De belangrijkste verdragen: VEU en VWeu
 Komt tot stand doordat de lidstaten van de EU een verdrag sluiten.
 Het primair recht heeft o.a. de volgende inhoud:
 Bevoegdheden:
 Bevoegdheden van de instellingen
 Rechtsbasis voor nadere regelgeving
 Procedures (bijvoorbeeld hoe de Europese Commissie wordt benoemd)
 Materiële bepalingen = rechten en plichten van burgers
Secundair Europees recht
 Het gaat hier onder meer om richtlijnen, verordeningen en besluiten. Zie art. 288
VWEU
 Het secundaire recht wordt gemaakt door de instellingen van de EU volgens de
voorgeschreven wetgevingsprocedure
 Het secundaire recht is een uitwerking van het primaire recht

,  Verhouding met het primaire recht?
 Wat is meer specifiek?
 Wat is hoger in hiërarchie?
 Bijzonder gaat voor algemeen.
Doelstellingen EU
 Vrede en welzijn
 Vrijheid en veiligheid
 Interne markt
 Vrije markt
 Staatssteun
 Mededinging
 Monetaire unie
 Extern (mensenrechten)beleid

Bevoegdheden EU
 De EU heeft de bevoegdheden die in het VEU en VWEU staan
 De EU kan deze bevoegdheden gebruik om de doelstellingen te realiseren
 Zie art. 5 lid 2 VEU (attributiebeginsel)
 De EU is bevoegd om internationale overeenkomsten te sluiten art. 216 VWEU


Internationale organisaties
Er zijn verschillende soorten internationale organisaties:
1. Gouvernementele organisaties, onder te verdelen in:
 Intergouvernementele organisaties
 Supranationale organisaties
2. Non-gouvernementele organisaties

Soorten internationale organisaties


1. Gouvernementele organisaties
 Samenwerkingsverband tussen staten
 Bijvoorbeeld Europese Unie, Verenigde Naties
2. Non-Gouvernementele organisaties
 Een rechtspersoon opgericht door personen
 Bijvoorbeeld Amnesty International, Rode Kruis


1. Gouvernementele organisaties
 Samenwerkingsverbanden tussen staten
 Opgericht door lidstaten door het sluiten van een verdrag:
 Onderhandelingen
 Ondertekenen
 Ratificatie
 Twee soorten gouvernementele organisaties:
1.1 intergouvernementele organisaties
1.2 supranationale organisaties

1.1 intergouvernementele organisaties
 Staten geven geen soevereiniteit op > nationale regeringen hebben het voor het
zeggen
 Besluiten met eenparigheid van stemmen of niet-bindende besluiten
 Andere kenmerken:

,  Vaak een eenvoudige structuur
 Vaak beperkte bevoegdheden
 Uitvoering van besluiten door de landen zelf
 Bijvoorbeeld: ITU, WGO, WHO

1.2 supranationale organisaties
 Staten dragen wel soevereiniteit over> de organisaties kan haar wil opleggen aan de
lidstaten
 Meerderheidsbesluiten
 Andere kenmerken:
 Complexe structuur
 Verregaande bevoegdheden
 De europese unie is een supranationale organisatie

Algemene beginselen en jurisprudentie
 Basisbeginselen EU:
 Loyale samenwerking art. 4 lid 2 VEU
 Attributiebeginsel, art. 5 lid 2 VEU
 Subsidiariteitsbeginsel art. 5 lid 3 VEU
 Evenredigheidsbeginsel art. 5 lid 3 VEU
 Gelijkheidsbeginsel art. 18 VEU
 Jurisprudentie
 Uitspraken van nationale rechters
 Uitspraken van het Hof van Justitie van de EU

Algemene beginselen van Europees recht, de belangrijkste:
Beginselen over bevoegdheid EU art. 5 VEU:
 Attributiebeginsel/ beginsel van bevoegdheidstoedeling
 Subsidiariteitsbeginsel
 Evenredigheidsbeginsel/ proportionaliteitsbeginsel (voor optreden EU)
Beginselen over de relatie tussen de EU en lidstaten:
 Loyaliteitsbeginsel art. 4 lid 3 VEU
 Voorrang arrest Costa/ ENEL
 Rechtstreekse werking arrest van Gend en Loos
Overige belangrijke beginselen
 Non-discriminatie op grond van nationaliteit
 Evenredigheidsbeginsel (meerdere uitspraken hof van justitie van de EU)