Probleem 7: Verandering van je omgeving
Leerdoelen:
Vignet A:
- Hoe neem je beweging waar?
- Hoe werken visuele bewegingsillusies?
Vignet B:
- Hoe neem je waar als je zelf beweegt?
- Wat is het verschil tussen het vliegtuig en de trein?
Bronnen: Goldstein, Coren
Algemeen
Basisideeën over waarnemen van beweging:
- Perceptie is een creatie van zenuwstelsel. We nemen beweging waar, zelfs als er geen
beweging is.
- Visuele perceptie is afhankelijk van meer dan alleen het beeld op de retina. We nemen
zelfs beweging waar als het oog mee beweegt met een bewegend object en het beeld
stilstaat op de retina.
- Perceptie is afhankelijk van interactie tussen verschillende perceptuele kwaliteiten. Onze
beweging en beweging van objecten laat veel dingen zien over vorm en locatie in ruimte.
- Perceptie is afhankelijk van heuristics (best guess regels) en top-down processen,
gebaseerd op cognitieve processen.
Functies van bewegingsperceptie:
- Beweging zorgt ervoor dat we gebeurtenissen in onze omgeving kunnen begrijpen:
o We gebruiken bewegingsinformatie om te bepalen wat er gebeurt in een bepaalde
situatie.
o Beweging geeft ons informatie waar we ons naar toe bewegen optic flow: biedt
informatie over de loper zijn snelheid en richting. Als je bijvoorbeeld naar voren loopt,
bewegen objecten in tegengestelde richting.
o Beweging geeft ons ook informatie over wat subtielere acties, bijvoorbeeld het
inschenken van een glas melk.
o Motion agnosia/akinetopsia: geen beweging kunnen waarnemen.
- Beweging zorgt voor aandacht:
o Attentional capture: het vermogen van een beweging om aandacht te trekken (bijv.
als iemand naar je zwaait). Dit effect gebeurt niet alleen als je bewust naar iets zoekt,
maar ook als je bijv. gewoon met een vriend staat te praten, kan je aandacht getrokken
worden door iets dat beweegt.
o Speelt een belangrijke rol bij de overleving.
- Beweging geeft ons informatie over objecten:
o Beweging ten opzichte van een object zorgt ervoor dat we de vorm van het object beter
waarnemen. Beweging zorgt ervoor dat we continu informatie toevoegen over
objecten.
Vier manieren om perceptie van beweging te creëren:
- Real movement: als een object door het blikveld van iemand beweegt (echte beweging).
1
, o Het zien van de beweging berust op de snelheid van de bewegende stimulus en zijn
omgeving.
o De grens voor het waarnemen van beweging in een homogeen veld is een velocity van
1/6 tot 1/3 graad per seconde van visuele angle.
- Apparent movement (Exner): beweging kan worden waargenomen, zonder dat er
daadwerkelijk beweging is (illusie). Zoals bij de knipperende lampjes het ene lampje
wordt na het andere lampje geshowt en dan lijkt er beweging te zijn. Het waarnemen van
beweging in een lege ruimte wordt ook wel stroboscopische beweging genoemd. Hangt
af van interstimulus interval (ISI):
o Interstimulus interval (ISI) = interval tussen de twee knipperende lampjes.
ISI < 30ms: aan en uit tegelijkertijd, dus geen beweging waarnemen.
ISI > 30 ms: gedeeltelijke beweging waarnemen.
ISI > 60 ms: een vloeiende/continue beweging waarnemen.
ISI > 200/300 ms: geen beweging waarnemen, de flitsen worden als apart gezien.
- Induced movement (illusie): door de beweging van het ene object, lijkt het andere object
ook te bewegen.
o Bijvoorbeeld: de maan beweegt door de wolken.
o Hierbij is het vaak zo dat een klein object lijkt te bewegen doordat er een groot object
omheen zit.
o Vection: voelen van beweging. Bijvoorbeeld dat je in de auto zit en dat je denkt dat je
achteruit rijdt, omdat de auto naast je vooruit begint te rijden.
- Movement aftereffect (illusie): na het kijken naar een beweging in een bepaalde richting
lijken alle andere dingen in de tegenovergestelde richting te bewegen.
Waterfall illusion: wanneer je kijkt naar een waterval, en je kijkt daarna weg, dan lijkt
de grond naar boven te bewegen.
Spiral motion aftereffect: je kijkt naar een spiraal die naar binnen draait, daarna
ervan wegkijken, en terugkijken. Dan lijkt het alsof de spiraal naar buiten draait.
Echte beweging vs. Apparent movement:
- Experiment Larsen proefpersonen kregen drie verschillende soorten displays te zien
(drie verschillende condities):
o Controle conditie: twee stippen worden tegelijkertijd gepresenteerd
o Real motion display: een stip beweegt daadwerkelijk heen en weer over de display.
o Apparent motion display: twee punten worden snel na elkaar opgelicht, waardoor het
lijkt dat de punten heen en weer bewegen. Dit is echter niet het geval.
- Uit de resultaten van het onderzoek blijkt dat dezelfde
hersengebieden zijn geactiveerd bij de real motion
display en de apparent motion display. Bij de apparent
motion display is er hersenactivatie tussen de twee
stippen, terwijl hier helemaal geen stimulus wordt
gepresenteerd.
2
Leerdoelen:
Vignet A:
- Hoe neem je beweging waar?
- Hoe werken visuele bewegingsillusies?
Vignet B:
- Hoe neem je waar als je zelf beweegt?
- Wat is het verschil tussen het vliegtuig en de trein?
Bronnen: Goldstein, Coren
Algemeen
Basisideeën over waarnemen van beweging:
- Perceptie is een creatie van zenuwstelsel. We nemen beweging waar, zelfs als er geen
beweging is.
- Visuele perceptie is afhankelijk van meer dan alleen het beeld op de retina. We nemen
zelfs beweging waar als het oog mee beweegt met een bewegend object en het beeld
stilstaat op de retina.
- Perceptie is afhankelijk van interactie tussen verschillende perceptuele kwaliteiten. Onze
beweging en beweging van objecten laat veel dingen zien over vorm en locatie in ruimte.
- Perceptie is afhankelijk van heuristics (best guess regels) en top-down processen,
gebaseerd op cognitieve processen.
Functies van bewegingsperceptie:
- Beweging zorgt ervoor dat we gebeurtenissen in onze omgeving kunnen begrijpen:
o We gebruiken bewegingsinformatie om te bepalen wat er gebeurt in een bepaalde
situatie.
o Beweging geeft ons informatie waar we ons naar toe bewegen optic flow: biedt
informatie over de loper zijn snelheid en richting. Als je bijvoorbeeld naar voren loopt,
bewegen objecten in tegengestelde richting.
o Beweging geeft ons ook informatie over wat subtielere acties, bijvoorbeeld het
inschenken van een glas melk.
o Motion agnosia/akinetopsia: geen beweging kunnen waarnemen.
- Beweging zorgt voor aandacht:
o Attentional capture: het vermogen van een beweging om aandacht te trekken (bijv.
als iemand naar je zwaait). Dit effect gebeurt niet alleen als je bewust naar iets zoekt,
maar ook als je bijv. gewoon met een vriend staat te praten, kan je aandacht getrokken
worden door iets dat beweegt.
o Speelt een belangrijke rol bij de overleving.
- Beweging geeft ons informatie over objecten:
o Beweging ten opzichte van een object zorgt ervoor dat we de vorm van het object beter
waarnemen. Beweging zorgt ervoor dat we continu informatie toevoegen over
objecten.
Vier manieren om perceptie van beweging te creëren:
- Real movement: als een object door het blikveld van iemand beweegt (echte beweging).
1
, o Het zien van de beweging berust op de snelheid van de bewegende stimulus en zijn
omgeving.
o De grens voor het waarnemen van beweging in een homogeen veld is een velocity van
1/6 tot 1/3 graad per seconde van visuele angle.
- Apparent movement (Exner): beweging kan worden waargenomen, zonder dat er
daadwerkelijk beweging is (illusie). Zoals bij de knipperende lampjes het ene lampje
wordt na het andere lampje geshowt en dan lijkt er beweging te zijn. Het waarnemen van
beweging in een lege ruimte wordt ook wel stroboscopische beweging genoemd. Hangt
af van interstimulus interval (ISI):
o Interstimulus interval (ISI) = interval tussen de twee knipperende lampjes.
ISI < 30ms: aan en uit tegelijkertijd, dus geen beweging waarnemen.
ISI > 30 ms: gedeeltelijke beweging waarnemen.
ISI > 60 ms: een vloeiende/continue beweging waarnemen.
ISI > 200/300 ms: geen beweging waarnemen, de flitsen worden als apart gezien.
- Induced movement (illusie): door de beweging van het ene object, lijkt het andere object
ook te bewegen.
o Bijvoorbeeld: de maan beweegt door de wolken.
o Hierbij is het vaak zo dat een klein object lijkt te bewegen doordat er een groot object
omheen zit.
o Vection: voelen van beweging. Bijvoorbeeld dat je in de auto zit en dat je denkt dat je
achteruit rijdt, omdat de auto naast je vooruit begint te rijden.
- Movement aftereffect (illusie): na het kijken naar een beweging in een bepaalde richting
lijken alle andere dingen in de tegenovergestelde richting te bewegen.
Waterfall illusion: wanneer je kijkt naar een waterval, en je kijkt daarna weg, dan lijkt
de grond naar boven te bewegen.
Spiral motion aftereffect: je kijkt naar een spiraal die naar binnen draait, daarna
ervan wegkijken, en terugkijken. Dan lijkt het alsof de spiraal naar buiten draait.
Echte beweging vs. Apparent movement:
- Experiment Larsen proefpersonen kregen drie verschillende soorten displays te zien
(drie verschillende condities):
o Controle conditie: twee stippen worden tegelijkertijd gepresenteerd
o Real motion display: een stip beweegt daadwerkelijk heen en weer over de display.
o Apparent motion display: twee punten worden snel na elkaar opgelicht, waardoor het
lijkt dat de punten heen en weer bewegen. Dit is echter niet het geval.
- Uit de resultaten van het onderzoek blijkt dat dezelfde
hersengebieden zijn geactiveerd bij de real motion
display en de apparent motion display. Bij de apparent
motion display is er hersenactivatie tussen de twee
stippen, terwijl hier helemaal geen stimulus wordt
gepresenteerd.
2
