De volgende onderdelen worden behandeld in deze samenvatting:
Intro part I
Intro part II
Intro part III
Intro part IV
Intro part VI
Intro part VII
Intro part IX
Intro part X
Intro part XII
Fayol
Hoofdstuk 1 - Weber
Hoofdstuk 2 - Taylor en scientific management
Hoofdstuk 3 - Braverman
Hoofdstuk 4 – Burns & Stalker
Hoofdstuk 6 – Pugh
Hoofdstuk 8 - Bramel & Friend geven kritiek op Mayo’s Hawthorne
Hoofdstuk 9 - McGregor
Hoofdstuk 13 – Dalton
Hoofdstuk 17 – Michels
Hoofdstuk 18 – Pfeffer & Salanick
Hoofdstuk 19 – DiMaggio en Powell
Hoofdstuk 20 – Caroll en Hannan
Hoofdstuk 22 – Williamson
Hoofdstuk 23 – Perrow
Hoofdstuk 25 – Powell
Hoofdstuk 27 – Kunda
Hoofdstuk 32 – Perrow
Hoofdstuk 33 – Vaughan
1
,Intro part I – Organisaties als rationeel system 1: klassieke theorieën
over bureaucratie en bestuur
Weber en Fayol bespraken organisatiestructuur en functioneren vanuit het perspectief van managers
en ambtenaren. Weber, Fayol en Gulick hebben allemaal over het belang van de arbeidsverdeling
geschreven, maar niet zoveel als Taylor.
Durant was succesvol bij het oprichten van een groot bedrijf, maar wist niet hoe hij deze logisch kon
organiseren of bedienen. Rationaliteit in zakelijke besluitvorming is niet altijd een duidelijke of
standaard zaak. Het probleem zien we tegenwoordig vaak in kleine en middelgrote bedrijven die
groter worden.
2
,Hoofdstuk 1 - Weber (1864 – 1920)
Bureaucratie en rechtmatige autoriteit
De sociologie van organisatie begint met het werk van Weber. Weber geloofde dat bureaucratie de
meest efficiënte vorm was om een organisatie in te richten. Waarom? Het is volgens hem efficiënt,
rationeel, stabiel, betrouwbaar en voorspelbaar. Enkele kenmerken van een bureaucratie:
- Hiërarchie - Overal toepasbaar
- Werknemers worden benoemd in plaats - Aanstellen op basis van kwaliteit, kennis
van gekozen en kunde
- Taakverdeling: vaste, eigen taken en - Gelijke behandeling van individuen
bevoegdheden voor iedereen volgens vaste regels
- Standaardisatie van het werkproces - Vast salaris op basis van rang
- Recht op pensioen - Carrière maken is mogelijk
Bureaucraties worden geregeld door een reeks onpersoonlijke regels en procedures die universeel
worden toegepast, zonder inachtneming van de persoonlijke kenmerken van bepaalde individuen en
zijn rationeel ontworpen om een breder doel te dienen. Bureaucraties maken gebruik van
toegewezen verantwoordelijkheden in een logische arbeidsverdeling. Er is een hiërarchie van
superieuren en ondergeschikten en toegang tot posities is gebaseerd op kennis en senioriteit. Door
deze taakverdeling geloofde Weber dat bureaucraties ideaal zijn om allerlei soorten complexe banen
op grote schaal te verwezenlijken.
Weber noemt drie pure vormen van legitieme overheersing. De geldigheid van de legitimeitsclaims
kunnen gebaseerd zijn op:
1. Charismatisch (charismatic authority): is gebaseerd op de unieke persoonlijke kwaliteiten die
volgers aan een leider toekennen. Volgers zien de leider als held en er is sprake van een
bepaalde mate van toewijding. De leider is vaak onvoorspelbaar en alleen voor de korte
termijn. Voorbeelden zijn: Steve Jobs van Apple, dictators zoals Adolf Hitler, Pim Fortuin en
Obama.
2. Traditioneel (traditional authority): is gebaseerd op langdurigheid en zonder afvragingen,
zoals erfelijkheid onder edelen, religieuze positie of status of andere redenen die niet
noodzakelijkerwijs verband houden met het vermogen van een persoon om een rol te
vervullen, maar met tradities en gewoonten. Voorbeeld is: de maffia.
3. Rationeel-legaal (legal authority): is gebaseerd op algemeen geldende regels. Normen, regels
en wetten. Weber omschreef bureaucratie als een rationeel-legale vorm van autoriteit.
Voorbeelden zijn: een bureaucratie en een democratie.
Weber maakt geen onderscheid tussen managers die orders geven en professionals. Soms stelt
Weber dat bureaucratische autoriteit is gebaseerd op positie in de hiërarchie, maar andere keren
3
, stelt Weber dat het gebaseerd is op kennis. In een moderne onderneming wordt het volgende
onderscheid gemaakt:
1. Lijnafdelingen: lijnmanagement vormt een duidelijke hiërarchie en is verantwoordelijk voor
de interne organisatie van een onderneming, zoals de productie.
2. Stafafdelingen: stafmanagement voorziet in advies, ondersteuning en controle op gebieden
zoals R&D, personeel en boekhouding.
Deze twee autoriteiten zijn vaak met elkaar in conflict. In de meeste organisaties heeft
lijnmanagement meer (formele en informele) macht, terwijl stafmanagement meer technische
expertise heeft.
Weber ziet bureaucratie als efficiënt, modern en verenigbaar met democratie. Desondanks is Weber
ambivalent over de gevolgen van bureaucratie. Zo schreef Weber dat bureaucratische rationaliteit
een werknemer tot een tandwiel maakt in de bureaucratische machine en dat bureaucratie ons tot
wanhoop brengt. Het proces van meer precies en methodisch worden, noemt Weber rationalisatie
(rationalization). Bureaucratie heeft de volgende sociale consequenties:
- Plurocratie: je moet ervoor gestudeerd hebben, dus rijke elite als ambtenaar
- Dehumaniserend, bijvoorbeeld door taakverdeling
- Vierdemachtsproblematiek: de ambtenaren kunnen het gezag van de leiders ondermijnen
door hun expertise. Ambtenaren blijven, waar het gezag verandert.
- Sine ira et studio: the dominance of a spirit of formalistic impersonality, without hatred or
passion, and hence without affection or enthusiasm.
Michels
Michels gelooft dat democratische organisaties, zoals vakbonden of politieke partijen, zich altijd
ontwikkelen tot oligarchieën wanneer ze groter en meer bureaucratisch worden. Daarentegen gelooft
Weber dat bureaucratieën en democratieën in sommige opzichten complementair zijn, omdat
democratie pleit voor gelijke behandeling en in bureaucratie sprake is van een uniforme toepassing
van regels en worden ambtenaren aangesteld op basis van kunde, in plaats van op basis van sociale
status. Ze ondersteunen elkaar.
Hoofdstuk 2 - Taylor en scientific management (1856 – 1915)
4
Intro part I
Intro part II
Intro part III
Intro part IV
Intro part VI
Intro part VII
Intro part IX
Intro part X
Intro part XII
Fayol
Hoofdstuk 1 - Weber
Hoofdstuk 2 - Taylor en scientific management
Hoofdstuk 3 - Braverman
Hoofdstuk 4 – Burns & Stalker
Hoofdstuk 6 – Pugh
Hoofdstuk 8 - Bramel & Friend geven kritiek op Mayo’s Hawthorne
Hoofdstuk 9 - McGregor
Hoofdstuk 13 – Dalton
Hoofdstuk 17 – Michels
Hoofdstuk 18 – Pfeffer & Salanick
Hoofdstuk 19 – DiMaggio en Powell
Hoofdstuk 20 – Caroll en Hannan
Hoofdstuk 22 – Williamson
Hoofdstuk 23 – Perrow
Hoofdstuk 25 – Powell
Hoofdstuk 27 – Kunda
Hoofdstuk 32 – Perrow
Hoofdstuk 33 – Vaughan
1
,Intro part I – Organisaties als rationeel system 1: klassieke theorieën
over bureaucratie en bestuur
Weber en Fayol bespraken organisatiestructuur en functioneren vanuit het perspectief van managers
en ambtenaren. Weber, Fayol en Gulick hebben allemaal over het belang van de arbeidsverdeling
geschreven, maar niet zoveel als Taylor.
Durant was succesvol bij het oprichten van een groot bedrijf, maar wist niet hoe hij deze logisch kon
organiseren of bedienen. Rationaliteit in zakelijke besluitvorming is niet altijd een duidelijke of
standaard zaak. Het probleem zien we tegenwoordig vaak in kleine en middelgrote bedrijven die
groter worden.
2
,Hoofdstuk 1 - Weber (1864 – 1920)
Bureaucratie en rechtmatige autoriteit
De sociologie van organisatie begint met het werk van Weber. Weber geloofde dat bureaucratie de
meest efficiënte vorm was om een organisatie in te richten. Waarom? Het is volgens hem efficiënt,
rationeel, stabiel, betrouwbaar en voorspelbaar. Enkele kenmerken van een bureaucratie:
- Hiërarchie - Overal toepasbaar
- Werknemers worden benoemd in plaats - Aanstellen op basis van kwaliteit, kennis
van gekozen en kunde
- Taakverdeling: vaste, eigen taken en - Gelijke behandeling van individuen
bevoegdheden voor iedereen volgens vaste regels
- Standaardisatie van het werkproces - Vast salaris op basis van rang
- Recht op pensioen - Carrière maken is mogelijk
Bureaucraties worden geregeld door een reeks onpersoonlijke regels en procedures die universeel
worden toegepast, zonder inachtneming van de persoonlijke kenmerken van bepaalde individuen en
zijn rationeel ontworpen om een breder doel te dienen. Bureaucraties maken gebruik van
toegewezen verantwoordelijkheden in een logische arbeidsverdeling. Er is een hiërarchie van
superieuren en ondergeschikten en toegang tot posities is gebaseerd op kennis en senioriteit. Door
deze taakverdeling geloofde Weber dat bureaucraties ideaal zijn om allerlei soorten complexe banen
op grote schaal te verwezenlijken.
Weber noemt drie pure vormen van legitieme overheersing. De geldigheid van de legitimeitsclaims
kunnen gebaseerd zijn op:
1. Charismatisch (charismatic authority): is gebaseerd op de unieke persoonlijke kwaliteiten die
volgers aan een leider toekennen. Volgers zien de leider als held en er is sprake van een
bepaalde mate van toewijding. De leider is vaak onvoorspelbaar en alleen voor de korte
termijn. Voorbeelden zijn: Steve Jobs van Apple, dictators zoals Adolf Hitler, Pim Fortuin en
Obama.
2. Traditioneel (traditional authority): is gebaseerd op langdurigheid en zonder afvragingen,
zoals erfelijkheid onder edelen, religieuze positie of status of andere redenen die niet
noodzakelijkerwijs verband houden met het vermogen van een persoon om een rol te
vervullen, maar met tradities en gewoonten. Voorbeeld is: de maffia.
3. Rationeel-legaal (legal authority): is gebaseerd op algemeen geldende regels. Normen, regels
en wetten. Weber omschreef bureaucratie als een rationeel-legale vorm van autoriteit.
Voorbeelden zijn: een bureaucratie en een democratie.
Weber maakt geen onderscheid tussen managers die orders geven en professionals. Soms stelt
Weber dat bureaucratische autoriteit is gebaseerd op positie in de hiërarchie, maar andere keren
3
, stelt Weber dat het gebaseerd is op kennis. In een moderne onderneming wordt het volgende
onderscheid gemaakt:
1. Lijnafdelingen: lijnmanagement vormt een duidelijke hiërarchie en is verantwoordelijk voor
de interne organisatie van een onderneming, zoals de productie.
2. Stafafdelingen: stafmanagement voorziet in advies, ondersteuning en controle op gebieden
zoals R&D, personeel en boekhouding.
Deze twee autoriteiten zijn vaak met elkaar in conflict. In de meeste organisaties heeft
lijnmanagement meer (formele en informele) macht, terwijl stafmanagement meer technische
expertise heeft.
Weber ziet bureaucratie als efficiënt, modern en verenigbaar met democratie. Desondanks is Weber
ambivalent over de gevolgen van bureaucratie. Zo schreef Weber dat bureaucratische rationaliteit
een werknemer tot een tandwiel maakt in de bureaucratische machine en dat bureaucratie ons tot
wanhoop brengt. Het proces van meer precies en methodisch worden, noemt Weber rationalisatie
(rationalization). Bureaucratie heeft de volgende sociale consequenties:
- Plurocratie: je moet ervoor gestudeerd hebben, dus rijke elite als ambtenaar
- Dehumaniserend, bijvoorbeeld door taakverdeling
- Vierdemachtsproblematiek: de ambtenaren kunnen het gezag van de leiders ondermijnen
door hun expertise. Ambtenaren blijven, waar het gezag verandert.
- Sine ira et studio: the dominance of a spirit of formalistic impersonality, without hatred or
passion, and hence without affection or enthusiasm.
Michels
Michels gelooft dat democratische organisaties, zoals vakbonden of politieke partijen, zich altijd
ontwikkelen tot oligarchieën wanneer ze groter en meer bureaucratisch worden. Daarentegen gelooft
Weber dat bureaucratieën en democratieën in sommige opzichten complementair zijn, omdat
democratie pleit voor gelijke behandeling en in bureaucratie sprake is van een uniforme toepassing
van regels en worden ambtenaren aangesteld op basis van kunde, in plaats van op basis van sociale
status. Ze ondersteunen elkaar.
Hoofdstuk 2 - Taylor en scientific management (1856 – 1915)
4
