Samenvatting Bestuurskunde OE351a
Pagina | 1
,Inhoud
Hoofdstuk 1: Introductie...................................................................................................................5
1.1 Multidisciplinaire wetenschap......................................................................................................5
1.2 De Overheid..................................................................................................................................6
1.3 Ontwikkelingen staat en samenleving..........................................................................................6
Hoofdstuk 2: Enkele Begrippen.........................................................................................................7
2.1 De Staat........................................................................................................................................7
2.2 Trias Politica..................................................................................................................................7
2.4 Politieke stromingen/ideologieën.................................................................................................8
2.5 Ontwikkelingen na WOII...............................................................................................................8
2.6 De Overheid..................................................................................................................................8
2.7 Kenmerken van de Nederlandse Overheid...................................................................................9
2.7.1 Decentralisatie.......................................................................................................................9
2.7.2 Deconcentratie......................................................................................................................9
2.8 Beleid..........................................................................................................................................10
2.9 Agendavorming..........................................................................................................................10
2.10 Poldermodel.............................................................................................................................11
2.11 Poortwachters (Gatekeepers)...................................................................................................11
Hoofdstuk 3: De overheid als systeem.............................................................................................12
3.1 Systeembenadering en procesanalyse........................................................................................12
3.2 De overheid als systeem (Easton model)....................................................................................12
3.3 Systeembenadering....................................................................................................................12
3.4 Het volledige systeemmodel.......................................................................................................13
3.5 Indikking van Informatie.............................................................................................................13
3.6 Nut van het systeemmodel.........................................................................................................13
3.7 Het Veldproces...........................................................................................................................13
3.8 contingentiebenadering en interorganisatiebenadering............................................................14
3.9 contingentiebenadering en interorganisatie / netwerkbenadering............................................14
3.10 Het beleidsspel in de netwerkbenadering................................................................................14
Hoofdstuk 4: Beleid in fasen............................................................................................................15
4.1 Beleid in fasen............................................................................................................................15
4.2 Agendering (zie indikken)...........................................................................................................15
4.3 Beleidsvoorbereiding en -bepaling.............................................................................................15
4.4 Beleidsuitvoering........................................................................................................................15
4.5 Beleidsevaluatie..........................................................................................................................16
4.6 Beleidsbeëindiging......................................................................................................................16
4.7 Heen- en terugdenken bij beleid................................................................................................16
Pagina | 2
,Hoofdstuk 5: Beslissingen van beleid...............................................................................................17
5.1 Beslissingen................................................................................................................................17
5.2 Besluitvormingmodellen.............................................................................................................17
5.3 Klassieke besluitvormingsmodel.................................................................................................18
5.4 Incrementele besluitvorming......................................................................................................18
5.5 Mixed scanning...........................................................................................................................19
5.6 Overige 3 modellen.....................................................................................................................19
5.7 Soorten beslissingen...................................................................................................................19
Hoofdstuk 6: Ontwerpen van beleid................................................................................................20
6.1 Ontwerpen..................................................................................................................................20
6.2 Ontwikkeling relatie overheid-burger.........................................................................................20
6.3 Een interactief model voor het beleidsontwerp.........................................................................21
6.4 Politiek bestuurlijk kader............................................................................................................21
6.5 Organisatie en management......................................................................................................21
6.6 De inhoud...................................................................................................................................22
6.7 De communicatie........................................................................................................................22
6.8 Politiek bestuurlijk resultaat.......................................................................................................22
6.9 Bestuursstijlen............................................................................................................................22
6.10 Het kiezen van doelen..............................................................................................................23
6.11 spelen met doelen....................................................................................................................24
6.12 kiezen van middelen.................................................................................................................24
6.13 Communicatie...........................................................................................................................24
6.14 Interactie..................................................................................................................................25
6.15 Externe invloed.........................................................................................................................25
Hoofdstuk 7: Beleid en Organisatie.................................................................................................26
7.1 Organisatie..................................................................................................................................26
7.2 Formele Organisatie...................................................................................................................26
7.3 Verschillende Structuren............................................................................................................27
7.4 Informele Organisatie.................................................................................................................27
7.5 Cultuurtypologie.........................................................................................................................27
7.6 Bureaucratische organisatie.......................................................................................................28
7.7 Max Weber: democratie en bureaucratie...................................................................................28
Hoofdstuk 8: De Centrale Overheid.................................................................................................29
8.1 De Staten-Generaal....................................................................................................................29
8.2 Regering of Kroon.......................................................................................................................29
8.3 Coalitie(vorming)........................................................................................................................29
8.4 Departementen (ministeries).....................................................................................................30
8.5 Hoge colleges van de Staat.........................................................................................................31
Pagina | 3
, 8.6 Adviesraden................................................................................................................................31
Hoofdstuk 9: Decentrale overheden – De provincie.........................................................................32
9.1 Bestuur van de provincie............................................................................................................32
9.2 Traditionele organisatie..............................................................................................................32
9.3 Ambachtelijke organisatie..........................................................................................................32
9.4 Departementale of dienstenmodel.............................................................................................33
9.5 Ontwikkelingen bij de provincie.................................................................................................33
Hoofdstuk 10: Decentrale overheden – De Gemeente.....................................................................34
10.1 Gemeentelijke Overheid...........................................................................................................34
10.2 Ontwikkelingen bij de gemeente..............................................................................................35
Hoofdstuk 11: Functioneel Bestuur.................................................................................................37
11.1 De Waterschappen...................................................................................................................37
11.2 Publiekrechtelijke Bedrijfsorganisaties (PBO’s)........................................................................37
11.3 Zelfstandige Bestuursorganen..................................................................................................38
Hoofdstuk 12: Europa......................................................................................................................39
12.1 Supranationaal (bovenstatelijk)................................................................................................39
12.2 Intergouvernementeel (tussenstatelijk)...................................................................................39
12.3 Subsidiariteit.............................................................................................................................39
12.4 De Europese Unie.....................................................................................................................39
12.5 Ontstaan van EU.......................................................................................................................40
12.6 Tot stand koming EU-parlement...............................................................................................40
12.7 Instellingen bij de EU................................................................................................................40
12.8 Europa in Nederland.................................................................................................................42
Pagina | 4
, Hoofdstuk 1: Introductie
Bestuurskunde: Bestuur bij de overheid
Bestuurders: Politici van rijk, Gemeente Iemand die zich bezighoudt met voorbereiding,
bepaling, uitvoering en evaluatie van beleid.
Doel: Weten hoe de Overheid werkt, hoe beleid tot stand komt, hoe de overheid is
georganiseerd. Om te gaan werken bij de overheid, of beter met de Overheid om te kunnen
gaan.
1.1 Multidisciplinaire wetenschap
Als we de aanschaf van een krat bier bekijken door de ogen van een aantal wetenschappen, welke
waardevrij moeten zijn, hoe kijkt dan bijvoorbeeld een econoom naar de aanschaf van een krat bier?
Een econoom zou de aanschaf van een krat bier analyseren door de kosten en baten te
evalueren, inclusief prijselasticiteit en marktgedrag, terwijl ze streven naar een waardevrije
benadering vanuit economisch perspectief.
Jurist: Een jurist zou de aanschaf van een krat bier bekijken vanuit het oogpunt van de wet
en regelgeving, zoals leeftijdsbeperkingen voor de aankoop en het gebruik van alcohol,
evenals mogelijke juridische gevolgen van alcoholgerelateerd gedrag, zoals rijden onder
invloed.
Socioloog: Een socioloog zou de aanschaf van een krat bier kunnen bestuderen als onderdeel
van bredere sociale patronen, zoals consumentengedrag, de rol van alcohol in sociale
interactie en groepsdynamiek, en de invloed van sociale normen op alcoholgebruik.
Artiest: Een kunstenaar zou de aanschaf van een krat bier kunnen gebruiken als inspiratie
voor creatieve expressie, bijvoorbeeld door het te schilderen, te fotograferen of te
beschouwen als een cultureel symbool met artistieke waarde.
Psycholoog: Een psycholoog zou de aanschaf van een krat bier kunnen analyseren vanuit het
perspectief van individueel gedrag en besluitvorming, inclusief motivaties voor
alcoholgebruik, verslavingsgedrag, en de impact van alcohol op de geestelijke gezondheid.
Bestuurskundige: Een bestuurskundige zou de aanschaf van een krat bier kunnen
onderzoeken in relatie tot overheidsbeleid en regulering, zoals de controle op de verkoop en
distributie van alcohol, belastingen op alcohol, en de invloed van belangengroepen in dit
beleidsgebied.
Elke wetenschapper benadert het onderwerp vanuit zijn of haar eigen vakgebied en expertise, wat
leidt tot verschillende perspectieven en benaderingen.
Pagina | 5
Pagina | 1
,Inhoud
Hoofdstuk 1: Introductie...................................................................................................................5
1.1 Multidisciplinaire wetenschap......................................................................................................5
1.2 De Overheid..................................................................................................................................6
1.3 Ontwikkelingen staat en samenleving..........................................................................................6
Hoofdstuk 2: Enkele Begrippen.........................................................................................................7
2.1 De Staat........................................................................................................................................7
2.2 Trias Politica..................................................................................................................................7
2.4 Politieke stromingen/ideologieën.................................................................................................8
2.5 Ontwikkelingen na WOII...............................................................................................................8
2.6 De Overheid..................................................................................................................................8
2.7 Kenmerken van de Nederlandse Overheid...................................................................................9
2.7.1 Decentralisatie.......................................................................................................................9
2.7.2 Deconcentratie......................................................................................................................9
2.8 Beleid..........................................................................................................................................10
2.9 Agendavorming..........................................................................................................................10
2.10 Poldermodel.............................................................................................................................11
2.11 Poortwachters (Gatekeepers)...................................................................................................11
Hoofdstuk 3: De overheid als systeem.............................................................................................12
3.1 Systeembenadering en procesanalyse........................................................................................12
3.2 De overheid als systeem (Easton model)....................................................................................12
3.3 Systeembenadering....................................................................................................................12
3.4 Het volledige systeemmodel.......................................................................................................13
3.5 Indikking van Informatie.............................................................................................................13
3.6 Nut van het systeemmodel.........................................................................................................13
3.7 Het Veldproces...........................................................................................................................13
3.8 contingentiebenadering en interorganisatiebenadering............................................................14
3.9 contingentiebenadering en interorganisatie / netwerkbenadering............................................14
3.10 Het beleidsspel in de netwerkbenadering................................................................................14
Hoofdstuk 4: Beleid in fasen............................................................................................................15
4.1 Beleid in fasen............................................................................................................................15
4.2 Agendering (zie indikken)...........................................................................................................15
4.3 Beleidsvoorbereiding en -bepaling.............................................................................................15
4.4 Beleidsuitvoering........................................................................................................................15
4.5 Beleidsevaluatie..........................................................................................................................16
4.6 Beleidsbeëindiging......................................................................................................................16
4.7 Heen- en terugdenken bij beleid................................................................................................16
Pagina | 2
,Hoofdstuk 5: Beslissingen van beleid...............................................................................................17
5.1 Beslissingen................................................................................................................................17
5.2 Besluitvormingmodellen.............................................................................................................17
5.3 Klassieke besluitvormingsmodel.................................................................................................18
5.4 Incrementele besluitvorming......................................................................................................18
5.5 Mixed scanning...........................................................................................................................19
5.6 Overige 3 modellen.....................................................................................................................19
5.7 Soorten beslissingen...................................................................................................................19
Hoofdstuk 6: Ontwerpen van beleid................................................................................................20
6.1 Ontwerpen..................................................................................................................................20
6.2 Ontwikkeling relatie overheid-burger.........................................................................................20
6.3 Een interactief model voor het beleidsontwerp.........................................................................21
6.4 Politiek bestuurlijk kader............................................................................................................21
6.5 Organisatie en management......................................................................................................21
6.6 De inhoud...................................................................................................................................22
6.7 De communicatie........................................................................................................................22
6.8 Politiek bestuurlijk resultaat.......................................................................................................22
6.9 Bestuursstijlen............................................................................................................................22
6.10 Het kiezen van doelen..............................................................................................................23
6.11 spelen met doelen....................................................................................................................24
6.12 kiezen van middelen.................................................................................................................24
6.13 Communicatie...........................................................................................................................24
6.14 Interactie..................................................................................................................................25
6.15 Externe invloed.........................................................................................................................25
Hoofdstuk 7: Beleid en Organisatie.................................................................................................26
7.1 Organisatie..................................................................................................................................26
7.2 Formele Organisatie...................................................................................................................26
7.3 Verschillende Structuren............................................................................................................27
7.4 Informele Organisatie.................................................................................................................27
7.5 Cultuurtypologie.........................................................................................................................27
7.6 Bureaucratische organisatie.......................................................................................................28
7.7 Max Weber: democratie en bureaucratie...................................................................................28
Hoofdstuk 8: De Centrale Overheid.................................................................................................29
8.1 De Staten-Generaal....................................................................................................................29
8.2 Regering of Kroon.......................................................................................................................29
8.3 Coalitie(vorming)........................................................................................................................29
8.4 Departementen (ministeries).....................................................................................................30
8.5 Hoge colleges van de Staat.........................................................................................................31
Pagina | 3
, 8.6 Adviesraden................................................................................................................................31
Hoofdstuk 9: Decentrale overheden – De provincie.........................................................................32
9.1 Bestuur van de provincie............................................................................................................32
9.2 Traditionele organisatie..............................................................................................................32
9.3 Ambachtelijke organisatie..........................................................................................................32
9.4 Departementale of dienstenmodel.............................................................................................33
9.5 Ontwikkelingen bij de provincie.................................................................................................33
Hoofdstuk 10: Decentrale overheden – De Gemeente.....................................................................34
10.1 Gemeentelijke Overheid...........................................................................................................34
10.2 Ontwikkelingen bij de gemeente..............................................................................................35
Hoofdstuk 11: Functioneel Bestuur.................................................................................................37
11.1 De Waterschappen...................................................................................................................37
11.2 Publiekrechtelijke Bedrijfsorganisaties (PBO’s)........................................................................37
11.3 Zelfstandige Bestuursorganen..................................................................................................38
Hoofdstuk 12: Europa......................................................................................................................39
12.1 Supranationaal (bovenstatelijk)................................................................................................39
12.2 Intergouvernementeel (tussenstatelijk)...................................................................................39
12.3 Subsidiariteit.............................................................................................................................39
12.4 De Europese Unie.....................................................................................................................39
12.5 Ontstaan van EU.......................................................................................................................40
12.6 Tot stand koming EU-parlement...............................................................................................40
12.7 Instellingen bij de EU................................................................................................................40
12.8 Europa in Nederland.................................................................................................................42
Pagina | 4
, Hoofdstuk 1: Introductie
Bestuurskunde: Bestuur bij de overheid
Bestuurders: Politici van rijk, Gemeente Iemand die zich bezighoudt met voorbereiding,
bepaling, uitvoering en evaluatie van beleid.
Doel: Weten hoe de Overheid werkt, hoe beleid tot stand komt, hoe de overheid is
georganiseerd. Om te gaan werken bij de overheid, of beter met de Overheid om te kunnen
gaan.
1.1 Multidisciplinaire wetenschap
Als we de aanschaf van een krat bier bekijken door de ogen van een aantal wetenschappen, welke
waardevrij moeten zijn, hoe kijkt dan bijvoorbeeld een econoom naar de aanschaf van een krat bier?
Een econoom zou de aanschaf van een krat bier analyseren door de kosten en baten te
evalueren, inclusief prijselasticiteit en marktgedrag, terwijl ze streven naar een waardevrije
benadering vanuit economisch perspectief.
Jurist: Een jurist zou de aanschaf van een krat bier bekijken vanuit het oogpunt van de wet
en regelgeving, zoals leeftijdsbeperkingen voor de aankoop en het gebruik van alcohol,
evenals mogelijke juridische gevolgen van alcoholgerelateerd gedrag, zoals rijden onder
invloed.
Socioloog: Een socioloog zou de aanschaf van een krat bier kunnen bestuderen als onderdeel
van bredere sociale patronen, zoals consumentengedrag, de rol van alcohol in sociale
interactie en groepsdynamiek, en de invloed van sociale normen op alcoholgebruik.
Artiest: Een kunstenaar zou de aanschaf van een krat bier kunnen gebruiken als inspiratie
voor creatieve expressie, bijvoorbeeld door het te schilderen, te fotograferen of te
beschouwen als een cultureel symbool met artistieke waarde.
Psycholoog: Een psycholoog zou de aanschaf van een krat bier kunnen analyseren vanuit het
perspectief van individueel gedrag en besluitvorming, inclusief motivaties voor
alcoholgebruik, verslavingsgedrag, en de impact van alcohol op de geestelijke gezondheid.
Bestuurskundige: Een bestuurskundige zou de aanschaf van een krat bier kunnen
onderzoeken in relatie tot overheidsbeleid en regulering, zoals de controle op de verkoop en
distributie van alcohol, belastingen op alcohol, en de invloed van belangengroepen in dit
beleidsgebied.
Elke wetenschapper benadert het onderwerp vanuit zijn of haar eigen vakgebied en expertise, wat
leidt tot verschillende perspectieven en benaderingen.
Pagina | 5
