Aardrijkskunde aarde, systeem aarde
begrippenlijst
H1 ons eiland in de ruimte
1.1 planeet aarde
geologische tijdschaal
indeling van de 4,6 miljard jaren omvattende geologische geschiedenis van de aarde
lithosfeer
de buitenste schil van de aarde, bestaande uit de aardkorst en het vaste, buitenste
gedeelte van de aardmantel
graniet
stollingsgesteente met zichtbare kristallen dat ontstaat bij langzame afkoeling van
magma
basalt
stollingsgesteente dat ontstaat door snelle afkoeling van lava bij een
vulkaanuitbarsting
1.2 drijvende continenten
actualiteiteitsbeginsel
het principe dat ervan uitgaat dat natuurwetten in het verleden en het heden dezelfde
zijn
1.3 bewegingen van platen
convectiestromen
stroming van vloeibaar en plastisch gesteente die in de mantel opwelt, onder de
lithosfeer afkoelt, zijdelings wegstroomt en uiteindelijk weer daalt
platentektoniek
de processen waardoor platen ontstaan, bewegen en verdwijnen
divergente plaatgrens
gebied waar twee tektonische platen van elkaar af bewegen
mid-oceanische ruggen
onderzeese gebergteketen die ontstaan is doordat mantelmateriaal midden in de
oceanen over een grote lengte omhoog gedrukt wordt
convergente plaatgrens
gebied waar twee tektonische platen bij elkaar komen en botsen
subductie
het wegduiken van een oceanische plaat onder een andere plaat
diepzeetrog
langgerekte, diepe kloof langs de rand van duikende oceanische platen
, plooiingsgebergten
gebergte dat is ontstaan door de plooiing van de aardkorst
transforme plaatgrens
grens waar de platen langs elkaar schuiven
horst
hoger gelegen gebied tussen twee breuken
slenk
langgerekt gedeelte van de aardkorst dat langs breuken relatief gedaald is ten
opzichte van de omgeving
breukgebergte
gebergte dat ontstaat in een gebied met een sterke breukactiviteit
1.4 de aarde brandt en beeft
eruptie
vulkaanuitbarsting
hotspot
de hete plek in de asthenosfeer en lithosfeer boven de mantelpluim
schildvulkaan
vulkaan met een brede basis en zeer flauwe hellingen die uit dunne, vloeibare lava is
ontstaan
effusieve uitbarsting
rustige vulkaanuitbarsting
samengestelde- stratovulkaan
vulkaantype met steile hellingen waarvan de kegel is opgebouwd uit afwisselend as-
en lavalagen. Heet ook samengestelde vulkaan
explosieve uitbarsting
heftige vulkaanuitbarsting van taaie lava, vulkaanbommen en as
aardbeving
trilling van de aarde als gevolg van het plotseling verschuiven van stukken van de
aardkorst of van de eronder liggende mantel
caldeira
een zeer grote vulkaankrater die is ontstaan door het instorten van het dak van een
leeggelopen magmakamer
schaal van Richter
schaal waarmee de kracht van een aardbeving wordt aangegeven
begrippenlijst
H1 ons eiland in de ruimte
1.1 planeet aarde
geologische tijdschaal
indeling van de 4,6 miljard jaren omvattende geologische geschiedenis van de aarde
lithosfeer
de buitenste schil van de aarde, bestaande uit de aardkorst en het vaste, buitenste
gedeelte van de aardmantel
graniet
stollingsgesteente met zichtbare kristallen dat ontstaat bij langzame afkoeling van
magma
basalt
stollingsgesteente dat ontstaat door snelle afkoeling van lava bij een
vulkaanuitbarsting
1.2 drijvende continenten
actualiteiteitsbeginsel
het principe dat ervan uitgaat dat natuurwetten in het verleden en het heden dezelfde
zijn
1.3 bewegingen van platen
convectiestromen
stroming van vloeibaar en plastisch gesteente die in de mantel opwelt, onder de
lithosfeer afkoelt, zijdelings wegstroomt en uiteindelijk weer daalt
platentektoniek
de processen waardoor platen ontstaan, bewegen en verdwijnen
divergente plaatgrens
gebied waar twee tektonische platen van elkaar af bewegen
mid-oceanische ruggen
onderzeese gebergteketen die ontstaan is doordat mantelmateriaal midden in de
oceanen over een grote lengte omhoog gedrukt wordt
convergente plaatgrens
gebied waar twee tektonische platen bij elkaar komen en botsen
subductie
het wegduiken van een oceanische plaat onder een andere plaat
diepzeetrog
langgerekte, diepe kloof langs de rand van duikende oceanische platen
, plooiingsgebergten
gebergte dat is ontstaan door de plooiing van de aardkorst
transforme plaatgrens
grens waar de platen langs elkaar schuiven
horst
hoger gelegen gebied tussen twee breuken
slenk
langgerekt gedeelte van de aardkorst dat langs breuken relatief gedaald is ten
opzichte van de omgeving
breukgebergte
gebergte dat ontstaat in een gebied met een sterke breukactiviteit
1.4 de aarde brandt en beeft
eruptie
vulkaanuitbarsting
hotspot
de hete plek in de asthenosfeer en lithosfeer boven de mantelpluim
schildvulkaan
vulkaan met een brede basis en zeer flauwe hellingen die uit dunne, vloeibare lava is
ontstaan
effusieve uitbarsting
rustige vulkaanuitbarsting
samengestelde- stratovulkaan
vulkaantype met steile hellingen waarvan de kegel is opgebouwd uit afwisselend as-
en lavalagen. Heet ook samengestelde vulkaan
explosieve uitbarsting
heftige vulkaanuitbarsting van taaie lava, vulkaanbommen en as
aardbeving
trilling van de aarde als gevolg van het plotseling verschuiven van stukken van de
aardkorst of van de eronder liggende mantel
caldeira
een zeer grote vulkaankrater die is ontstaan door het instorten van het dak van een
leeggelopen magmakamer
schaal van Richter
schaal waarmee de kracht van een aardbeving wordt aangegeven
