Samenvatting Basisboek bedrijfseconomie H8.1, 8.2, 8.4, 8.5 en 8.6

Basisboek bedrijfseconomie
Hoofdstuk 8 Vreemd vermogen
Voor de beschikbaarstelling van vreemd vermogen betaalt de onderneming aan de
vermogensverschaffer een vergoeding in de vorm van interest. Vreemd vermogen op lange
termijn is vreemd vermogen dat voor een periode langer dan 1 jaar aan de onderneming ter
beschikking wordt gesteld. In de afgelopen jaren zijn door de bankencrisis nieuwe
financieringsinstrumenten in opkomst, zoals crowdfunding, de kredietunie en
stapelfinanciering.

§1 Prijsvorming vreemd vermogen
Het vreemd vermogen van een onderneming bestaat uit schulden en voorzieningen.
Schulden ontstaan als gevolg van een transactie tussen de onderneming en een geldgever.
Schulden hebben een vervaldatum, waardoor vreemd vermogen slechts tijdelijk in de
onderneming aanwezig is. De geldgever vraagt een vergoeding voor het beschikbaar stellen
van het vermogen, die, in tegenstelling tot de vergoeding voor eigenvermogenverschaffers,
meestal niet afhankelijk is van de hoogte van de winst van de onderneming.
Meestal wordt de vergoeding betaald in de vorm van rente. De hoogte van de
rentevergoeding is afhankelijk van een aantal factoren:
- Marktrente
- Looptijd van de schuld
- Risico voor de geldgever
- Rangorde van de geldgever(s)
- Verhandelbaarheid van de schuld

Marktrente en looptijd
Voor de bepaling van de marktrente wordt de markt opgedeeld in de geldmarkt en
kapitaalmarkt. Onder de geldmarktrente wordt de korte rente verstaan en onder de
kapitaalmarktrente de lange rente (voor leningen met een looptijd vanaf 2 jaar).
Als maatstaf voor de geldmarktrente worden de Euribor-tarieven genomen. Euribor is de
afkorting van Euro Interbank Offered Rate. Dit zijn de tarieven waartegen Europese banken
elkaar kortetermijnleningen in euro’s verstrekken. Deze Euribor-tarieven worden dagelijks
bepaald voor looptijden van een week tot 1 jaar en worden als basis gebruikt voor een groot
aantal financiële producten, waaronder kortetermijnkredieten. Opmerkelijk is dat de Euribor
vanaf halverwege 2015 negatief is.
Als maatstaf voor de kapitaalmarktrente worden staatsleningen genomen.
Gezien het lage risico dat een land geen rente en aflossing betaalt bij een staatslening, geldt
dit tarief vaak als een basistarief. Andere leningen met hogere risico’s kennen een
renteopslag voor dat hogere risico, waarbij geldt dat de opslag hoger wordt naarmate het
risico van wanbetaling hoger wordt. Bovendien geldt normaal gesproken dat de rente hoger
wordt bij een langere looptijd.

, Risico
Boven op de marktrente als basis wordt een renteopslag gehanteerd, die afhankelijk is van
de hoogte van het risico dat de onderneming haar verplichtingen niet kan nakomen. Het
risico wordt onder andere bepaald door de omvang van het eigen vermogen dat in de
onderneming aanwezig is. Het risico bij schulden wordt afgemeten aan de
kredietwaardigheid van de onderneming. Van grote ondernemingen wordt de
kredietwaardigheid continu gemeten door bureaus, die de kredietwaardigheid uitdrukken in
een credit rating. De zekerheid dat een geldlener aan zijn verplichtingen zal voldoen neemt
toe naarmate de rating hoger is.
Voor kleinere ondernemingen is zo’n rating niet beschikbaar, maar moet de geldgever zelf
een inschatting maken van de kredietwaardigheid. Hij kan daarbij gebruikmaken van de
diensten van informatiebureaus. Deze bureaus verzamelen gegevens over zowel bedrijven
als particulieren. De meest bekende instantie in Nederland die kredietwaardigheid van
personen toetst, is het Bureau Krediet Registratie (BKR). Daar staat geregistreerd bij welke
officiële kredietverlenende instantie door natuurlijke personen een lening is afgesloten, hoe
hoog die lening is en of de aflossingen op tijd betaald worden.

Rangorde
Verschaffers van vreemd vermogen zijn schuldeiser van de onderneming; verschaffers van
eigen vermogen zijn eigenaar van de onderneming. Vreemdvermogenverschaffers hebben
bij betalingsproblemen in geval van liquidatie of faillissement altijd voorrang op
eigenvermogenverschaffers. Vreemdvermogenverschaffers lopen dus minder risico.
Naarmate meer eigen vermogen in de onderneming is geïnvesteerd, is er een grotere buffer
aanwezig om de verplichtingen aan de vreemdvermogenverschaffers na te komen.
Als alternatief voor eigen vermogen kan de onderneming ook achtergesteld vreemd
vermogen aantrekken. De verstrekkers van achtergesteld vreemd vermogen ontvangen in
geval van faillissement van de onderneming slechts rente en aflossing nadat aan alle
financiële verplichtingen aan de overige schuldeisers is voldaan. Indien de onderneming
failliet gaat, zijn de verstrekkers van achtergesteld vreemd vermogen de laatsten van de
schuldeisers die hun geld krijgen terugbetaald. Zij komen echter nog wel voor de
eigenvermogenverschaffers aan de beurt. In ruil voor de achterstelling zullen de
vermogenverschaffers een hogere rentevergoeding dan gebruikelijk eisen.
Het achtergesteld vreemd vermogen vormt samen met het eigen vermogen het
garantievermogen of aansprakelijk vermogen van de onderneming. In geval van
faillissement dient dit garantievermogen als buffer bij het nakomen van de verplichtingen aan
de schuldeisers.
Het omgekeerde van achtergestelde schuldeisers zijn preferente schuldeisers. Deze
komen nog voor de gewone schuldeisers. Voorbeelden van preferente schuldeisers zijn de
fiscus en verschaffers van hypothecaire schulden.

Verhandelbaarheid
Er is nog een laatste factor die het risico voor een geldgever beïnvloedt en dat is de
verhandelbaarheid van de schuld. Wanneer het mogelijk is om de schuld te verkopen, dan is
de schuldeiser niet gebonden aan het uitzitten van de looptijd van de schuld. Dit is
bijvoorbeeld het geval bij obligatieleningen, die door grote ondernemingen of instanties
worden uitgegeven en waarbij de obligaties (schuldbewijzen) vervolgens op de
effectenbeurs verhandeld worden. De houder van een obligatie is schuldeiser van de
onderneming, maar kan de obligatie op elk gewenst moment verkopen op de effectenbeurs.