Fysische Geografie 1
Samenvatting Hoofdstuk 1 – The earth as a Rotating Planet
De aarde is een afgeplatte bol. De Polaire As (van Noord naar Zuid) is korter dan die van de Evenaar
(van West naar Oost). Dit komt door het centrifuge-effect, de rotatie van de aarde. De polen trekken
elkaar een beetje aan. Verschil tussen lengte van Polaire as en lengte van as van Evenaar is 43 km.
De aarde draait van bovenaf tegen de klok ik en van ‘opzij’ met de klok mee. Dankzij deze rotatie
hebben wij tijdsverschillen, dag- en nacht, afwijking in wind en eb- en vloed.
Het graadnet bestaat uit Meridianen en Parallellen. Meridianen beschrijven de lengte en lopen van
pool tot pool. Parallellen beschrijven de breedte tegenover de Evenaar en lopen evenwijdig aan
elkaar.
De geografische lengte is de positie tegenover de O˚-meridiaan, Greenwich lijn in Engeland. Ten
oosten van O˚-meridiaan: OL: Oosterlengte. Maximaal 180˚ OL. Ten westen van O˚-meridiaan: WL:
Westerlengte. Maximaal 180˚ WL.
De geografische breedte is de positie tegenover de Evenaar O˚-meridiaan. Ten noorden van de
Evenaar O˚-meridiaan: NB: Noorderbreedte. Maximaal 90˚ NB. Ten zuiden van Evenaar O˚-meridiaan:
ZB: Zuiderbreedte. Maximaal 90˚ ZB.
Ten Oosten van O˚-meridiaan is het maximaal 12 uur later op 180˚ OL.
Ten Westen van O˚-meridiaan is het maximaal 12 uur vroeger op 180˚ WL.
Bij 180˚ ligt de datumgrens. Wanneer
men de datumgrens passeert is het
één dag vroeger of één dag later.
Voorbeeld: passagiers in het vliegtuig
vanaf New York vliegen naar Tokio.
Op maandag om 14.00 uur passeren
zij de datumgrens. Dan is het in Tokio
zondag 14.00 uur omdat de
datumgrens wordt gepasseerd. Zie
figuur 1.
Figuur 1. [Tijdzones wereld] (Aarnoudse, 2017)
Berekening Zonnetijd: 24 uur X 60 minuten=
1440 minuten. 1440 : 360˚ (totaal aantal
meridianen) = 4 minuten per meridiaan. Dus
tussen elke meridiaan zit vier minuten. In totaal
zijn er 24 tijdzones op 15˚ van elkaar
verwijderd.
De aarde ligt op het vlak van Ecliptica, dit is het
vlak waarop de aarde om de zon draait. De
aardas staat hier niet loodrecht op maar wijkt
hier 23,5˚ van af. De aardas maakt een hoek
van 66,5˚ met het vlak van Ecliptica. Zie figuur
2. Figuur 2. [Scheve aardas] (Van de Velde, 2015)
1
, Fysische Geografie 1
Daarom staat de aarde niet recht, maar een beetje scheef. Als de aardas op 90˚ stond, dus loodrecht
op het vlak van Ecliptica, dan hadden wij geen seizoenen, geen Pooldag en Poolnacht, was dag- en
nacht overal 12 uur en bestonden er geen klimaatzones.
Kenmerken Equinox:
- Zon loodrecht op Evenaar 0˚
- Komt voor op 21 maart en 21 september
- Dag en nacht overal altijd even lang: 12 uur
Kenmerken Solstitium:
- Zon loodrecht op Keerkringen 23,5˚ NB en 23,5˚ ZB
- Komt voor op respectievelijk 21 juni en 21 december
- Op alle parallellen (behalve Evenaar) heeft dag- en nacht overal ongelijke lengte
- Pooldag en Poolnacht mogelijk met maximale uitbreiding tot 66,5˚ NB en 66,5˚ ZB. In juni is het op
de Noordpool Pooldag en op de Zuidpool Poolnacht. In december is het op de Zuidpool Pooldag en
op de Noordpool Poolnacht. Tijdens Pooldag is het 24 uur licht en tijdens Poolnacht is het 24 uur
donker.
Berekening invalshoek zon:
Wanneer de zonnestand op zelfde halfrond staat dan plek waar je de invalshoek zon van wil weten:
1. Plaats op aarde waar je bent: Leeuwarden 53˚ NB.
2. De zon staat op 21 juni op de Kreeftskeerkring: 23,5˚ NB.
3. (plaats waar je zonnestand van wil weten) 53˚- (plaats waar de zon loodrecht op staat) 23,5˚= 29,5˚
4. Altijd terug naar 90˚. Nu 90˚- 29,5˚= 60,5˚ invalshoek zon
Dus op zelfde halfrond –
Wanneer de zonnestand op ander halfrond staat dan plek waar je de invalshoek zon van wil weten:
1. Plaats op aarde waar je bent: 60˚ ZB.
2. De zon staat op 21 december op de Kreeftskeerkring: 23,5˚ NB.
3. (plaats waar je zonnestand van wil weten) 60˚+ (plaats waar de zon loodrecht op staat) 23,5˚=83,5˚
4. Altijd terug naar 90˚. Nu 90˚- 83,5= 6,5˚ invalshoek zon
Dus op ander halfrond +
Naarmate de invalshoek van de zon kleiner is, wordt het beschenen oppervlak groter, dus warmer
(Evenaar). Naarmate de invalshoek van de zon groter is (naar Nederland) wordt het beschenen
oppervlak kleiner, dus minder warm. De hoofreden hierachter is dat de warmte zich over een groter
gebied moet spreiden. De zon staat vaak dicht op de Evenaar waardoor het oppervlak daar veel
warmte ontvangt. Een andere reden, in mindere mate, is dat de straling veel warmte verliest omdat
het een langere afstand door de afstand moet afleggen.
De invalshoek van de zon is afhankelijk van:
- plaats op aarde (53˚ NB)
- tijdstip van de dag (12.00u)
- tijd van het jaar (21 december)
2
Samenvatting Hoofdstuk 1 – The earth as a Rotating Planet
De aarde is een afgeplatte bol. De Polaire As (van Noord naar Zuid) is korter dan die van de Evenaar
(van West naar Oost). Dit komt door het centrifuge-effect, de rotatie van de aarde. De polen trekken
elkaar een beetje aan. Verschil tussen lengte van Polaire as en lengte van as van Evenaar is 43 km.
De aarde draait van bovenaf tegen de klok ik en van ‘opzij’ met de klok mee. Dankzij deze rotatie
hebben wij tijdsverschillen, dag- en nacht, afwijking in wind en eb- en vloed.
Het graadnet bestaat uit Meridianen en Parallellen. Meridianen beschrijven de lengte en lopen van
pool tot pool. Parallellen beschrijven de breedte tegenover de Evenaar en lopen evenwijdig aan
elkaar.
De geografische lengte is de positie tegenover de O˚-meridiaan, Greenwich lijn in Engeland. Ten
oosten van O˚-meridiaan: OL: Oosterlengte. Maximaal 180˚ OL. Ten westen van O˚-meridiaan: WL:
Westerlengte. Maximaal 180˚ WL.
De geografische breedte is de positie tegenover de Evenaar O˚-meridiaan. Ten noorden van de
Evenaar O˚-meridiaan: NB: Noorderbreedte. Maximaal 90˚ NB. Ten zuiden van Evenaar O˚-meridiaan:
ZB: Zuiderbreedte. Maximaal 90˚ ZB.
Ten Oosten van O˚-meridiaan is het maximaal 12 uur later op 180˚ OL.
Ten Westen van O˚-meridiaan is het maximaal 12 uur vroeger op 180˚ WL.
Bij 180˚ ligt de datumgrens. Wanneer
men de datumgrens passeert is het
één dag vroeger of één dag later.
Voorbeeld: passagiers in het vliegtuig
vanaf New York vliegen naar Tokio.
Op maandag om 14.00 uur passeren
zij de datumgrens. Dan is het in Tokio
zondag 14.00 uur omdat de
datumgrens wordt gepasseerd. Zie
figuur 1.
Figuur 1. [Tijdzones wereld] (Aarnoudse, 2017)
Berekening Zonnetijd: 24 uur X 60 minuten=
1440 minuten. 1440 : 360˚ (totaal aantal
meridianen) = 4 minuten per meridiaan. Dus
tussen elke meridiaan zit vier minuten. In totaal
zijn er 24 tijdzones op 15˚ van elkaar
verwijderd.
De aarde ligt op het vlak van Ecliptica, dit is het
vlak waarop de aarde om de zon draait. De
aardas staat hier niet loodrecht op maar wijkt
hier 23,5˚ van af. De aardas maakt een hoek
van 66,5˚ met het vlak van Ecliptica. Zie figuur
2. Figuur 2. [Scheve aardas] (Van de Velde, 2015)
1
, Fysische Geografie 1
Daarom staat de aarde niet recht, maar een beetje scheef. Als de aardas op 90˚ stond, dus loodrecht
op het vlak van Ecliptica, dan hadden wij geen seizoenen, geen Pooldag en Poolnacht, was dag- en
nacht overal 12 uur en bestonden er geen klimaatzones.
Kenmerken Equinox:
- Zon loodrecht op Evenaar 0˚
- Komt voor op 21 maart en 21 september
- Dag en nacht overal altijd even lang: 12 uur
Kenmerken Solstitium:
- Zon loodrecht op Keerkringen 23,5˚ NB en 23,5˚ ZB
- Komt voor op respectievelijk 21 juni en 21 december
- Op alle parallellen (behalve Evenaar) heeft dag- en nacht overal ongelijke lengte
- Pooldag en Poolnacht mogelijk met maximale uitbreiding tot 66,5˚ NB en 66,5˚ ZB. In juni is het op
de Noordpool Pooldag en op de Zuidpool Poolnacht. In december is het op de Zuidpool Pooldag en
op de Noordpool Poolnacht. Tijdens Pooldag is het 24 uur licht en tijdens Poolnacht is het 24 uur
donker.
Berekening invalshoek zon:
Wanneer de zonnestand op zelfde halfrond staat dan plek waar je de invalshoek zon van wil weten:
1. Plaats op aarde waar je bent: Leeuwarden 53˚ NB.
2. De zon staat op 21 juni op de Kreeftskeerkring: 23,5˚ NB.
3. (plaats waar je zonnestand van wil weten) 53˚- (plaats waar de zon loodrecht op staat) 23,5˚= 29,5˚
4. Altijd terug naar 90˚. Nu 90˚- 29,5˚= 60,5˚ invalshoek zon
Dus op zelfde halfrond –
Wanneer de zonnestand op ander halfrond staat dan plek waar je de invalshoek zon van wil weten:
1. Plaats op aarde waar je bent: 60˚ ZB.
2. De zon staat op 21 december op de Kreeftskeerkring: 23,5˚ NB.
3. (plaats waar je zonnestand van wil weten) 60˚+ (plaats waar de zon loodrecht op staat) 23,5˚=83,5˚
4. Altijd terug naar 90˚. Nu 90˚- 83,5= 6,5˚ invalshoek zon
Dus op ander halfrond +
Naarmate de invalshoek van de zon kleiner is, wordt het beschenen oppervlak groter, dus warmer
(Evenaar). Naarmate de invalshoek van de zon groter is (naar Nederland) wordt het beschenen
oppervlak kleiner, dus minder warm. De hoofreden hierachter is dat de warmte zich over een groter
gebied moet spreiden. De zon staat vaak dicht op de Evenaar waardoor het oppervlak daar veel
warmte ontvangt. Een andere reden, in mindere mate, is dat de straling veel warmte verliest omdat
het een langere afstand door de afstand moet afleggen.
De invalshoek van de zon is afhankelijk van:
- plaats op aarde (53˚ NB)
- tijdstip van de dag (12.00u)
- tijd van het jaar (21 december)
2
