SAMENVATTING GDW 1.2
WEEK 1
Kan beschrijven hoe de ontwikkelingspsychologie zich vanuit historisch perspectief
ontwikkeld heeft;
De grondlegger van het cognitieve ontwikkelingsmodel is psycholoog Jean Piaget. In
zijn studie raakte hij gefascineerd door de fouten die kinderen van een bepaalde leeftijd
in de testopgaven maakte. Hij raakte er steeds meer van overtuigd dat deze kinderen er
een eigen logica op na hielden die wel overeenkwam met die van hun leeftijdgenoten,
maar niet met de ‘Volwassen’ logica.
Het oudere kind was niet alleen intelligenter maar had ook andere denkwijzen dan het
jongere kind.
Vroegere denkbeelden:
- Middeleeuwen: kinderen zijn miniatuurvolwassenen.
- Reformatie: kinderen zijn zondig en moeten geciviliseerd worden.
- Verlichting: Tabula rasa: kind komt leeg op de wereld, ouders vormen het met
liefde en kennis (veel nadruk op nurture).
Vanaf de 20e eeuw: opkomst kinder- en jeugdpsychologie
- Een kind kan systematisch bestudeerd worden.
- Kind is in ontwikkeling en daarbij afhankelijk van zijn/ haar omgeving.
- Ontwikkeling kan verstoord raken.
- Veel verschillen tussen kinderen en volwassenen, zoals: psyche, communicatie.
Kan beschrijven waar de ontwikkelingspsychologie zich mee bezig houdt, inclusief de
verschillende ontwikkelingsgebieden en ontwikkelingsfasen, en weet waarom kennis van
dit relevant is voor een verpleegkundige;
De ontwikkelingspsychologie is de wetenschappelijke studie naar de patronen van groei,
verandering en stabiliteit die zich voordoen bij toenemende leeftijd, dus vanaf geboorte
tot ouderdom.
Richt zich op menselijke ontwikkeling. En beschouwen dit als een continu proces.
Ontwikkelingspsychologen houden zich niet alleen bezig met de manier waarop mensen
tijdens hun leven groeien en veranderen, maar ook met de stabiliteit in het leven van
kinderen, adolescenten en volwassenen. Ze vragen zich af op welke gebieden en in
welke perioden in het leven mensen veranderen en groeien en hoe hun gedrag zich
verhoudt tot eerder gedrag.
Onderzoek naar kinderen is onder te verdelen in 5 centrale thema’s of benaderingen:
1. Fysieke ontwikkeling
2. Cognitieve ontwikkeling (Piaget)
3. Sociale/ sociaal- emotionele ontwikkeling
4. Persoonlijkheidsontwikkeling
5. Morele ontwikkeling
Ontwikkelingspsychologen verdelen kindertijd en adolescentie meestal in:
- De prenatale periode (de periode van conceptie tot geboorte)
- De baby- en peutertijd (van geboorte tot drie jaar)
- De kleutertijd (van drie tot zes jaar)
, - De basisschooltijd (van zes tot twaalf jaar)
- De adolescentie (van twaalf tot twintig jaar)
Waarom is kennis van de ontwikkelingspsychologie belangrijk voor een verpleegkundige?
Een verpleegkundige draagt zorg voor verschillende doelgroepen, zowel jong als oud.
Daarnaast is het belangrijk dat een verpleegkundige goed het verschil ziet tussen
gezond en afwijkend gedrag. Het inlevingsniveau wordt groter als je kennis hebt van de
ontwikkelingspsychologie.
Begrijpt de invloed van onderdeel uitmaken van een cohort op de ontwikkeling;
Cohort: een groep mensen die rond dezelfde tijd op dezelfde plek is geboren.
Cohorteffecten: treden op als gevolg van normatieve historische bepaalde invloeden,
biologische en omgevingsinvloeden die verbonden zijn aan een specifiek historisch
moment.
Normatieve gebeurtenissen: dat zijn gebeurtenissen die zich voor de meeste individuen
binnen een groep op dezelfde manier voltrekken. Ze kunnen biologisch, sociaal of
cultureel bepaald zijn. Bv: het bereiken van de puberteit.
Niet- normatieve gebeurtenissen: ze zijn van invloed op de ontwikkeling. Dit zijn specifieke
gebeurtenissen die plaatsvinden in het leven van een specifiek persoon op een tijdstip
dat zulke gebeurtenissen de meeste andere mensen niet overkomen.
Begrijpt de visie óp en de belangrijkste uitgangspunten ván het cognitieve
ontwikkelingsmodel van Piaget;
De uitgangspunten van het cognitieve ontwikkelingsmodel van Piaget:
→ Gedrag is een weerspiegeling van hun denk- en kennisniveau
→ Leren is een interactief proces: al doende (en door rijping) worden
cognitieve schema’s gevormd. (Fysische realiteit, sociale realiteit en
emotionele realiteit)
→ Schema’s worden geleidelijk aangeleerd.
→ De functie van intelligentie
Gedrag is een weerspiegeling van hun denk- en kennisniveau
Het belangrijkste uitgangspunt van de cognitieve ontwikkelingstheorieën is dat
het gedrag van kinderen in een bepaalde leeftijdsfase een weerspiegeling is van
hun denk- en kennisniveau. Het is het weten (de cognitie) dat in deze theorieën
de centrale rol vervult en zijn weerslag heeft op andere psychologische
verschijnselen, zoals emoties.
Leren is een interactief proces: al doende (en door rijping) worden cognitieve
schema’s gevormd
Een schema is een flexibel actie - of gedachtepatroon dat bedoeld is om vat te
krijgen op een ervaring. Dat een schema zowel naar handelingen als naar
gedachten kan verwijzen, heeft alles te maken met Piagets uitgangspunt dat
denken begint met doen (denk maar aan ‘grijpen’, ‘begrijpen’, ‘vatten’ en
‘bevatten’). De kennis van een baby over wat een ‘bal’ is, berust op een aantal
handelingen. Hij zal een bal vastpakken, erin knijpen, erop sabbelen en ermee
rollen of gooien. Al deze handelingen geven de baby vat op het verschijnsel ‘bal’,
en dat alles nog voordat hij het woordje ‘bal’ geleerd heeft.
→ Fysische realiteit = afstand, materiaaleigenschappen, ect.
→ Sociale realiteit = veiligheid, vriendschap, ect.
→ Emotionele realiteit = verdriet, woede, ect.
, Schema’s worden geleidelijk aangeleerd
Piaget beschouwde intelligentie als een levensfunctie van de mens die hem in
staat stelt zich aan de eisen van de omgeving aan te passen. Elk intellectuele
activiteit heeft als doel een evenwicht te vinden tussen de gedachtewereld van
het individu en diens omgeving. Hij wilde onderzoeken hoe dit proces bij kinderen
van verschillende leeftijden verliep. De bouwstenen van intelligentie zijn de
zogenoemde schema’s of cognitieve structuren.
De functies van intelligentie
Een eerste functie van de intelligentie is het organiseren van de beschikbare
schema’s in samenhangende, complexere systemen of kennisgebieden. We
hebben bij de definitie al gezien dat schema’s flexibel zijn. Ze breiden zich uit en
veranderen als gevolg va n toenemende rijping en ervaring. Een grijpschema van
een baby van acht maanden is veel beperkter dan het grijpschema van een
tweejarige peuter. De organisatie van schema’s is nodig om de tweede functie
van intelligentie te realiseren: de adaptie of aanpassing van de omgeving. Deze
aanpassing komt via twee complementaire processen tot stand: assimilatie en
accommodatie.
Kan het belang van adaptatie uitleggen en kan de verwante begrippen accommodatie
en assimilatie omschrijven en met voorbeelden concretiseren;
Accommodatie: is het proces waarin onder invloed van nieuwe ervaringen onze
schema’s worden veranderd. Het schema, onze denkwijze, wordt dusdanig aangepast
dat de ervaring erin opgenomen kan worden.
Bv: als de karbonade (nieuwe ervaring) niet in de pan (ons schema) past,
accommoderen we door een grotere pan te pakken.
Assimilatie: is het proces waarin nieuwe ervaringen worden geïnterpreteerd op basis van
de bestaande schema’s. De nieuwe ervaring wordt binnen het beschikbare schema
aangepast.
Bv: als de karbonade (nieuwe ervaring) niet in de pan (ons schema) past, ‘assimileren’
we door een stuk van de karbonade af te snijden.
Adaptie: bestaat uit assimilatie en accommodatie, doel hierbij is een staat van evenwicht
handhaven of te herstellen.
Bv: een kind weet dat zichtbare dingen gevoeld kunnen worden (een knuffel, een fles
etc); het bevindt zich in dit opzicht in een evenwichtstoestand. Als het kind een
lichtstraal op de muur wil pakken (assimilatie), voelt het niets en zal het evenwicht
verstoord worden. Door het bestaande ‘voelschema’ aan te passen en uit te breiden
met de wetenschap ‘lichtstralen kun je niet pakken’ (accommodatie), kan het
evenwicht worden hersteld.
Kent de verschillende stadia van het cognitieve ontwikkelingsmodel van Piaget, inclusief
de verschillende begrippen per stadium en deze begrippen illustreren aan de hand van
voorbeelden.
1. Het sensomotorische stadium (0-2 jaar)
2. Het preoperationele stadium (2-6 jaar)
3. Het concreet operationele stadium (6-12 jaar)
4. Het formeel operationele stadium (vanaf 12 jaar)
WEEK 1
Kan beschrijven hoe de ontwikkelingspsychologie zich vanuit historisch perspectief
ontwikkeld heeft;
De grondlegger van het cognitieve ontwikkelingsmodel is psycholoog Jean Piaget. In
zijn studie raakte hij gefascineerd door de fouten die kinderen van een bepaalde leeftijd
in de testopgaven maakte. Hij raakte er steeds meer van overtuigd dat deze kinderen er
een eigen logica op na hielden die wel overeenkwam met die van hun leeftijdgenoten,
maar niet met de ‘Volwassen’ logica.
Het oudere kind was niet alleen intelligenter maar had ook andere denkwijzen dan het
jongere kind.
Vroegere denkbeelden:
- Middeleeuwen: kinderen zijn miniatuurvolwassenen.
- Reformatie: kinderen zijn zondig en moeten geciviliseerd worden.
- Verlichting: Tabula rasa: kind komt leeg op de wereld, ouders vormen het met
liefde en kennis (veel nadruk op nurture).
Vanaf de 20e eeuw: opkomst kinder- en jeugdpsychologie
- Een kind kan systematisch bestudeerd worden.
- Kind is in ontwikkeling en daarbij afhankelijk van zijn/ haar omgeving.
- Ontwikkeling kan verstoord raken.
- Veel verschillen tussen kinderen en volwassenen, zoals: psyche, communicatie.
Kan beschrijven waar de ontwikkelingspsychologie zich mee bezig houdt, inclusief de
verschillende ontwikkelingsgebieden en ontwikkelingsfasen, en weet waarom kennis van
dit relevant is voor een verpleegkundige;
De ontwikkelingspsychologie is de wetenschappelijke studie naar de patronen van groei,
verandering en stabiliteit die zich voordoen bij toenemende leeftijd, dus vanaf geboorte
tot ouderdom.
Richt zich op menselijke ontwikkeling. En beschouwen dit als een continu proces.
Ontwikkelingspsychologen houden zich niet alleen bezig met de manier waarop mensen
tijdens hun leven groeien en veranderen, maar ook met de stabiliteit in het leven van
kinderen, adolescenten en volwassenen. Ze vragen zich af op welke gebieden en in
welke perioden in het leven mensen veranderen en groeien en hoe hun gedrag zich
verhoudt tot eerder gedrag.
Onderzoek naar kinderen is onder te verdelen in 5 centrale thema’s of benaderingen:
1. Fysieke ontwikkeling
2. Cognitieve ontwikkeling (Piaget)
3. Sociale/ sociaal- emotionele ontwikkeling
4. Persoonlijkheidsontwikkeling
5. Morele ontwikkeling
Ontwikkelingspsychologen verdelen kindertijd en adolescentie meestal in:
- De prenatale periode (de periode van conceptie tot geboorte)
- De baby- en peutertijd (van geboorte tot drie jaar)
- De kleutertijd (van drie tot zes jaar)
, - De basisschooltijd (van zes tot twaalf jaar)
- De adolescentie (van twaalf tot twintig jaar)
Waarom is kennis van de ontwikkelingspsychologie belangrijk voor een verpleegkundige?
Een verpleegkundige draagt zorg voor verschillende doelgroepen, zowel jong als oud.
Daarnaast is het belangrijk dat een verpleegkundige goed het verschil ziet tussen
gezond en afwijkend gedrag. Het inlevingsniveau wordt groter als je kennis hebt van de
ontwikkelingspsychologie.
Begrijpt de invloed van onderdeel uitmaken van een cohort op de ontwikkeling;
Cohort: een groep mensen die rond dezelfde tijd op dezelfde plek is geboren.
Cohorteffecten: treden op als gevolg van normatieve historische bepaalde invloeden,
biologische en omgevingsinvloeden die verbonden zijn aan een specifiek historisch
moment.
Normatieve gebeurtenissen: dat zijn gebeurtenissen die zich voor de meeste individuen
binnen een groep op dezelfde manier voltrekken. Ze kunnen biologisch, sociaal of
cultureel bepaald zijn. Bv: het bereiken van de puberteit.
Niet- normatieve gebeurtenissen: ze zijn van invloed op de ontwikkeling. Dit zijn specifieke
gebeurtenissen die plaatsvinden in het leven van een specifiek persoon op een tijdstip
dat zulke gebeurtenissen de meeste andere mensen niet overkomen.
Begrijpt de visie óp en de belangrijkste uitgangspunten ván het cognitieve
ontwikkelingsmodel van Piaget;
De uitgangspunten van het cognitieve ontwikkelingsmodel van Piaget:
→ Gedrag is een weerspiegeling van hun denk- en kennisniveau
→ Leren is een interactief proces: al doende (en door rijping) worden
cognitieve schema’s gevormd. (Fysische realiteit, sociale realiteit en
emotionele realiteit)
→ Schema’s worden geleidelijk aangeleerd.
→ De functie van intelligentie
Gedrag is een weerspiegeling van hun denk- en kennisniveau
Het belangrijkste uitgangspunt van de cognitieve ontwikkelingstheorieën is dat
het gedrag van kinderen in een bepaalde leeftijdsfase een weerspiegeling is van
hun denk- en kennisniveau. Het is het weten (de cognitie) dat in deze theorieën
de centrale rol vervult en zijn weerslag heeft op andere psychologische
verschijnselen, zoals emoties.
Leren is een interactief proces: al doende (en door rijping) worden cognitieve
schema’s gevormd
Een schema is een flexibel actie - of gedachtepatroon dat bedoeld is om vat te
krijgen op een ervaring. Dat een schema zowel naar handelingen als naar
gedachten kan verwijzen, heeft alles te maken met Piagets uitgangspunt dat
denken begint met doen (denk maar aan ‘grijpen’, ‘begrijpen’, ‘vatten’ en
‘bevatten’). De kennis van een baby over wat een ‘bal’ is, berust op een aantal
handelingen. Hij zal een bal vastpakken, erin knijpen, erop sabbelen en ermee
rollen of gooien. Al deze handelingen geven de baby vat op het verschijnsel ‘bal’,
en dat alles nog voordat hij het woordje ‘bal’ geleerd heeft.
→ Fysische realiteit = afstand, materiaaleigenschappen, ect.
→ Sociale realiteit = veiligheid, vriendschap, ect.
→ Emotionele realiteit = verdriet, woede, ect.
, Schema’s worden geleidelijk aangeleerd
Piaget beschouwde intelligentie als een levensfunctie van de mens die hem in
staat stelt zich aan de eisen van de omgeving aan te passen. Elk intellectuele
activiteit heeft als doel een evenwicht te vinden tussen de gedachtewereld van
het individu en diens omgeving. Hij wilde onderzoeken hoe dit proces bij kinderen
van verschillende leeftijden verliep. De bouwstenen van intelligentie zijn de
zogenoemde schema’s of cognitieve structuren.
De functies van intelligentie
Een eerste functie van de intelligentie is het organiseren van de beschikbare
schema’s in samenhangende, complexere systemen of kennisgebieden. We
hebben bij de definitie al gezien dat schema’s flexibel zijn. Ze breiden zich uit en
veranderen als gevolg va n toenemende rijping en ervaring. Een grijpschema van
een baby van acht maanden is veel beperkter dan het grijpschema van een
tweejarige peuter. De organisatie van schema’s is nodig om de tweede functie
van intelligentie te realiseren: de adaptie of aanpassing van de omgeving. Deze
aanpassing komt via twee complementaire processen tot stand: assimilatie en
accommodatie.
Kan het belang van adaptatie uitleggen en kan de verwante begrippen accommodatie
en assimilatie omschrijven en met voorbeelden concretiseren;
Accommodatie: is het proces waarin onder invloed van nieuwe ervaringen onze
schema’s worden veranderd. Het schema, onze denkwijze, wordt dusdanig aangepast
dat de ervaring erin opgenomen kan worden.
Bv: als de karbonade (nieuwe ervaring) niet in de pan (ons schema) past,
accommoderen we door een grotere pan te pakken.
Assimilatie: is het proces waarin nieuwe ervaringen worden geïnterpreteerd op basis van
de bestaande schema’s. De nieuwe ervaring wordt binnen het beschikbare schema
aangepast.
Bv: als de karbonade (nieuwe ervaring) niet in de pan (ons schema) past, ‘assimileren’
we door een stuk van de karbonade af te snijden.
Adaptie: bestaat uit assimilatie en accommodatie, doel hierbij is een staat van evenwicht
handhaven of te herstellen.
Bv: een kind weet dat zichtbare dingen gevoeld kunnen worden (een knuffel, een fles
etc); het bevindt zich in dit opzicht in een evenwichtstoestand. Als het kind een
lichtstraal op de muur wil pakken (assimilatie), voelt het niets en zal het evenwicht
verstoord worden. Door het bestaande ‘voelschema’ aan te passen en uit te breiden
met de wetenschap ‘lichtstralen kun je niet pakken’ (accommodatie), kan het
evenwicht worden hersteld.
Kent de verschillende stadia van het cognitieve ontwikkelingsmodel van Piaget, inclusief
de verschillende begrippen per stadium en deze begrippen illustreren aan de hand van
voorbeelden.
1. Het sensomotorische stadium (0-2 jaar)
2. Het preoperationele stadium (2-6 jaar)
3. Het concreet operationele stadium (6-12 jaar)
4. Het formeel operationele stadium (vanaf 12 jaar)
