Inleiding in de psychische
gezondheidszorg H3
3.1 Centrale begrippen
Het gaat hier in de eerste plaats om de gezondheidszorg. De term genezing is hierbij van groot belang.
Er kan sprake zijn van stabilisatie van de toestand en wanneer terugval in ernstige symptomen kan
worden vermeden, is er heel veel gewonnen, ook al is er sprake van een chronische aandoening. Een
veelgebruikte term is ook remissie. Hiermee wordt bedoeld dat de symptomen of
ziekteverschijnselen in ieder geval tijdelijk zijn afgenomen. De ziekte of aandoening blijft dan nog wel
bestaan.
Andere termen die in de zorg veel worden gebruikt, zijn anamnese, diagnose, prognose en uiteraard
allerlei benamingen voor een specifieke behandeling of begeleiding van een persoon. In de anamnese
wordt aandacht besteed aan de achtergronden en de voorgeschiedenis van de aandoening en
uiteraard ook van de persoon en zijn of haar leven en levensomstandigheden. Hierna volgt een fase
waarin nader onderzoek wordt gedaan en dit leidt uiteindelijk tot het stellen van een diagnose en
een prognose. Dit omvat uiteraard meer dan een typering van de aandoening en een referentie naar
een code in de DSM-5. Er wordt in de diagnose ook aandacht besteed aan de oorzaken van de
aandoening en wordt er een relatie gelegd met andere aspecten van het lichamelijk, psychisch en
sociaal functioneren.
Het behandelen (het voorgoed of tijdelijk wegnemen van de symptomen) werd opgevat als het
primaat van de psychische gezondheidszorg en het persoonlijke, maatschappelijke en functionele
herstel. Het klinisch herstel (de psychiatrische en psychologische therapieën) blijft uiteraard van groot
belang. Er komt steeds meer steun voor het idee dat het herstel, breed opgevat, al aan het begin van
het hulpproces aan de orde kan komen. Een behandelplan wordt straks een onderdeel van een
breder georiënteerd herstelplan. De uitdrukking ‘de patiënt is uitbehandeld’ moet worden
afgewezen: het kan zeker zo zijn dat er in klinisch opzicht geen verbeteringen meer mogelijk zijn,
maar vaak liggen er nog veel kansen om op andere aspecten van het leven vooruitgang te boeken.
We moeten verduidelijken wat we hier onder herstel verstaan.
3.2 Wat is herstel en waarin verschilt het van genezing?
Het is goed om het begrip herstel niet te beperken tot klinisch herstel maar een breed concept voor
te stellen, en we doen dat hier in vier componenten of aspecten: klinisch, maatschappelijk,
functioneel en persoonlijk herstel.
Herstel is een oud woord dat tot voor kort vooral in verband werd gebracht met 9 de kans op) genezing
en werd benaderd vanuit een medisch perspectief, namelijk vanuit de vraag of er wel of geen sprake
meer was van ziekteverschijnselen.
Het belang van het onder ogen zien van de vier aspecten van herstel is geen groot. Her vergroot de
ruimte van het handelen omdat het resultaat van de zorg niet alleen wordt afgemeten aan het effect
van een behandeling maar ook aan het naar voren komen van andere aspecten in het leven. De
kwaliteit van leven staat bij herstel voorop en dat kan de sterke nadruk op de behandeling
relativeren.
3.3 Klinisch herstel
Klinisch herstel betreft het werk van hulpverleners en behandelaren gericht op remissie van
symptomen en zo mogelijk op genezing. Onder deze categorie vallen somatische, psychologische en
farmacologische interventies, die bijdragen aan ontwenning of terugval voorkomen. Klinisch herstel is
het verminderen of liefst wegnemen van symptomen en het bevorderen van stabilisatie.
Er is nog onvoldoende kennis over aangrijpingspunten voor behandelingen met medicatie, of voor
psychologische of sociale interventies. Een obstakel is ook dat psychische problemen vaak
, vervlochten zijn met problemen van somatische en sociale aard; het is moeilijk om zo’n vervlechting
te ontwarren.
Er is inmiddels veel kennis over de zogenoemde non-specifieke factoren van hulpverlening. Dit zijn
aspecten van de zorg die niet zozeer betrekking hebben op de in de zorg toegepaste technieken, maar
slaan op aspecten als: de manier waarop de hulpverlener een passende werkrelatie met zijn cliënt
heeft.
Het is belangrijk om aandacht te besteden aan reflectie op het werk, zelfreflectie en intervisie, maar
dat ook evaluatieonderzoek van de uitkomsten van behandelingen zinnig kan zijn als dat zich specifiek
richt op individuele werkers.
3.4 Herstel bij trauma en dwangstoornis
Trauma is een groot probleem bij veel mensen met een psychische aandoening.
Nu volgen er enkele casussen en uitleg van mensen die een trauma hebben gehad.
3.5 Maatschappelijk herstel
Maatschappelijk herstel betreft de verbetering van de positie van het individu op het vlak van wonen,
werk, inkomen en sociale relaties. Het gaat hierbij om het benutten of vergroten van de kansen die de
samenleving biedt om de autonomie te bevorderen.
Voor rehabilitatie van mensen met een ernstige psychische aandoening zijn diverse goed geteste
programma’s ontwikkeld die inmiddels breed zijn verspreid bij de diverse instellingen. Zo is er de
Individuele Rehabilitatiemethode (IRB) en recent is de methode Krachtwerk ontwikkeld door de
Radboud Universiteit Nijmegen. Een andere, veelgebruikte methode voor de integratie van mensen in
het arbeidsproces betreft de methode Individuele Plaatsing en Steun (IPS). Al deze methoden en
programma’s bevorderen de zelfredzaamheid van de directbetrokkenen in de samenleving.
3.6 Bevorderen van sociaal en maatschappelijk herstel
Op diverse manieren probeert men tegenwoordig ‘in de wijk’ te werken.
Nu volgen er enkele casussen en uitleg van sociaal werkers.
ELSiTO was vooral een doe-groep: doel was het ervaren van sociale inclusie in het dagelijks leven.
Social inclusie is meer dan alleen een plek hebben, het is ook belangrijk dat je welkom bent en je
veilig kunt voelen en dat er ontwikkelkansen zijn.
3.7 Functioneel herstel
Onder functioneel herstel verstaan we in dit verband: het herstel van psychische functies die als
gevolg van de aandoening zijn verminderd of aangetast, of niet goed zijn ontwikkeld. We duiden hier
in het bijzonder op de hogere, executieve functies zoals zelfbeheersing, kunnen maken van plannen,
zichzelf kunnen motiveren of de zelfspraak. De executieve functies liggen aan de basis van de
zelfregulatie. Herstel van de executieve functies, waardoor mensen meer greep krijgen op zichzelf en
waardoor ze beter (met anderen) hun doelen kunnen bereiken, is veelal een lang leerproces.
Functioneel herstel kan plaatsvinden als er van klinisch herstel geen of slechts partieel sprake is.
3.7.1 Voorbeeld hersenbeschadiging
Functioneel herstel betreft dus het bevorderen of compenseren van niet-ontwikkelde of aangetaste
functies die van groot belang zijn om in het dagelijkse leven te kunnen functioneren. Men kan
functioneel herstel vergelijken met de revalidatie in de geneeskunde.
Een goed voorbeeld van het belang van revalidatie is wanneer iemand een hersenbeschadiging heeft
opgelopen. In klinisch opzicht kan er vaak niet zoveel meer worden gedaan. De schade aan de
hersencellen kan dan niet meer verholpen worden. In het ziekenhuis wordt de persoon wel ingesteld
op medicatie, maar het allerbelangrijkste is dat wanneer de persoon daartoe in staat is, zo gauw
mogelijk wordt gekeken welke hersenfuncties beschadigd zijn en welke mogelijkheden er zijn voor
revalidatie. Het gaat erom of mensen in staat zijn door oefeningen bepaalde functies weer redelijk op
orde te krijgen.
gezondheidszorg H3
3.1 Centrale begrippen
Het gaat hier in de eerste plaats om de gezondheidszorg. De term genezing is hierbij van groot belang.
Er kan sprake zijn van stabilisatie van de toestand en wanneer terugval in ernstige symptomen kan
worden vermeden, is er heel veel gewonnen, ook al is er sprake van een chronische aandoening. Een
veelgebruikte term is ook remissie. Hiermee wordt bedoeld dat de symptomen of
ziekteverschijnselen in ieder geval tijdelijk zijn afgenomen. De ziekte of aandoening blijft dan nog wel
bestaan.
Andere termen die in de zorg veel worden gebruikt, zijn anamnese, diagnose, prognose en uiteraard
allerlei benamingen voor een specifieke behandeling of begeleiding van een persoon. In de anamnese
wordt aandacht besteed aan de achtergronden en de voorgeschiedenis van de aandoening en
uiteraard ook van de persoon en zijn of haar leven en levensomstandigheden. Hierna volgt een fase
waarin nader onderzoek wordt gedaan en dit leidt uiteindelijk tot het stellen van een diagnose en
een prognose. Dit omvat uiteraard meer dan een typering van de aandoening en een referentie naar
een code in de DSM-5. Er wordt in de diagnose ook aandacht besteed aan de oorzaken van de
aandoening en wordt er een relatie gelegd met andere aspecten van het lichamelijk, psychisch en
sociaal functioneren.
Het behandelen (het voorgoed of tijdelijk wegnemen van de symptomen) werd opgevat als het
primaat van de psychische gezondheidszorg en het persoonlijke, maatschappelijke en functionele
herstel. Het klinisch herstel (de psychiatrische en psychologische therapieën) blijft uiteraard van groot
belang. Er komt steeds meer steun voor het idee dat het herstel, breed opgevat, al aan het begin van
het hulpproces aan de orde kan komen. Een behandelplan wordt straks een onderdeel van een
breder georiënteerd herstelplan. De uitdrukking ‘de patiënt is uitbehandeld’ moet worden
afgewezen: het kan zeker zo zijn dat er in klinisch opzicht geen verbeteringen meer mogelijk zijn,
maar vaak liggen er nog veel kansen om op andere aspecten van het leven vooruitgang te boeken.
We moeten verduidelijken wat we hier onder herstel verstaan.
3.2 Wat is herstel en waarin verschilt het van genezing?
Het is goed om het begrip herstel niet te beperken tot klinisch herstel maar een breed concept voor
te stellen, en we doen dat hier in vier componenten of aspecten: klinisch, maatschappelijk,
functioneel en persoonlijk herstel.
Herstel is een oud woord dat tot voor kort vooral in verband werd gebracht met 9 de kans op) genezing
en werd benaderd vanuit een medisch perspectief, namelijk vanuit de vraag of er wel of geen sprake
meer was van ziekteverschijnselen.
Het belang van het onder ogen zien van de vier aspecten van herstel is geen groot. Her vergroot de
ruimte van het handelen omdat het resultaat van de zorg niet alleen wordt afgemeten aan het effect
van een behandeling maar ook aan het naar voren komen van andere aspecten in het leven. De
kwaliteit van leven staat bij herstel voorop en dat kan de sterke nadruk op de behandeling
relativeren.
3.3 Klinisch herstel
Klinisch herstel betreft het werk van hulpverleners en behandelaren gericht op remissie van
symptomen en zo mogelijk op genezing. Onder deze categorie vallen somatische, psychologische en
farmacologische interventies, die bijdragen aan ontwenning of terugval voorkomen. Klinisch herstel is
het verminderen of liefst wegnemen van symptomen en het bevorderen van stabilisatie.
Er is nog onvoldoende kennis over aangrijpingspunten voor behandelingen met medicatie, of voor
psychologische of sociale interventies. Een obstakel is ook dat psychische problemen vaak
, vervlochten zijn met problemen van somatische en sociale aard; het is moeilijk om zo’n vervlechting
te ontwarren.
Er is inmiddels veel kennis over de zogenoemde non-specifieke factoren van hulpverlening. Dit zijn
aspecten van de zorg die niet zozeer betrekking hebben op de in de zorg toegepaste technieken, maar
slaan op aspecten als: de manier waarop de hulpverlener een passende werkrelatie met zijn cliënt
heeft.
Het is belangrijk om aandacht te besteden aan reflectie op het werk, zelfreflectie en intervisie, maar
dat ook evaluatieonderzoek van de uitkomsten van behandelingen zinnig kan zijn als dat zich specifiek
richt op individuele werkers.
3.4 Herstel bij trauma en dwangstoornis
Trauma is een groot probleem bij veel mensen met een psychische aandoening.
Nu volgen er enkele casussen en uitleg van mensen die een trauma hebben gehad.
3.5 Maatschappelijk herstel
Maatschappelijk herstel betreft de verbetering van de positie van het individu op het vlak van wonen,
werk, inkomen en sociale relaties. Het gaat hierbij om het benutten of vergroten van de kansen die de
samenleving biedt om de autonomie te bevorderen.
Voor rehabilitatie van mensen met een ernstige psychische aandoening zijn diverse goed geteste
programma’s ontwikkeld die inmiddels breed zijn verspreid bij de diverse instellingen. Zo is er de
Individuele Rehabilitatiemethode (IRB) en recent is de methode Krachtwerk ontwikkeld door de
Radboud Universiteit Nijmegen. Een andere, veelgebruikte methode voor de integratie van mensen in
het arbeidsproces betreft de methode Individuele Plaatsing en Steun (IPS). Al deze methoden en
programma’s bevorderen de zelfredzaamheid van de directbetrokkenen in de samenleving.
3.6 Bevorderen van sociaal en maatschappelijk herstel
Op diverse manieren probeert men tegenwoordig ‘in de wijk’ te werken.
Nu volgen er enkele casussen en uitleg van sociaal werkers.
ELSiTO was vooral een doe-groep: doel was het ervaren van sociale inclusie in het dagelijks leven.
Social inclusie is meer dan alleen een plek hebben, het is ook belangrijk dat je welkom bent en je
veilig kunt voelen en dat er ontwikkelkansen zijn.
3.7 Functioneel herstel
Onder functioneel herstel verstaan we in dit verband: het herstel van psychische functies die als
gevolg van de aandoening zijn verminderd of aangetast, of niet goed zijn ontwikkeld. We duiden hier
in het bijzonder op de hogere, executieve functies zoals zelfbeheersing, kunnen maken van plannen,
zichzelf kunnen motiveren of de zelfspraak. De executieve functies liggen aan de basis van de
zelfregulatie. Herstel van de executieve functies, waardoor mensen meer greep krijgen op zichzelf en
waardoor ze beter (met anderen) hun doelen kunnen bereiken, is veelal een lang leerproces.
Functioneel herstel kan plaatsvinden als er van klinisch herstel geen of slechts partieel sprake is.
3.7.1 Voorbeeld hersenbeschadiging
Functioneel herstel betreft dus het bevorderen of compenseren van niet-ontwikkelde of aangetaste
functies die van groot belang zijn om in het dagelijkse leven te kunnen functioneren. Men kan
functioneel herstel vergelijken met de revalidatie in de geneeskunde.
Een goed voorbeeld van het belang van revalidatie is wanneer iemand een hersenbeschadiging heeft
opgelopen. In klinisch opzicht kan er vaak niet zoveel meer worden gedaan. De schade aan de
hersencellen kan dan niet meer verholpen worden. In het ziekenhuis wordt de persoon wel ingesteld
op medicatie, maar het allerbelangrijkste is dat wanneer de persoon daartoe in staat is, zo gauw
mogelijk wordt gekeken welke hersenfuncties beschadigd zijn en welke mogelijkheden er zijn voor
revalidatie. Het gaat erom of mensen in staat zijn door oefeningen bepaalde functies weer redelijk op
orde te krijgen.
